حميدرضا لطفيان

كشمكش جناح هاى قدرت در اسلام آباد وارد مرحله بغرنجى شده است. اين نزاع از زمانى عميق تر شد كه حزب مردم به عنوان بزرگترين حزب سياسى كه بركابينه و پارلمان تسلط دارد با هدايت همسر بى نظير بوتو، آصف على زردارى به صف مخالفان حضور پرويز مشرف در پست رياست جمهورى پيوست. تا پيش از اين فقط حزب مسلم ليگ نواز شريف بود كه تز بركنار كردن پرويز مشرف از قدرت را در تلافى برخوردهاى گذشته او با خود ومتحدانش دنبال مى كرد.
به اين صورت فضاى سياسى امروز پاكستان آكنده از نشانه هاى انتقام شده است و آهنگ حركت جانشينان بوتو و حزب نواز شريف به گونه اى است كه گويى آنها همه تقاص يك دهه تبعيد و چند سال خانه نشينى و زندان را يكجا مى خواهند تسويه كنند.
نواز شريف كه لحنى آتشين تر در برخوردبا مشرف دارد اكنون رودرروى كسى ايستاده است كه دولتش را در كودتاى سال ۱۹۹۹ بركنار كرد و حتى در پائيز سال گذشته پس از يك دهه تبعيد با تحقير آميز ترين شكل راه حضور او در صحنه سياست را بست وسرانجام با پادرميانى سعودى ها به بازگشت او تن داد. زردارى نيز به جز تحمل تبعيد و تسويه هاى سياسى به دليل پرونده هاى سنگين رشوه كه دولت مشرف عليه او بست انگيزه كافى براى اين نزاع دارد.
اما واقعيت اين است كه زمينه براى مبارزه اين گروه ها با مشرف از فرداى انتخابات فوريه رقم خورد كه در آن حزب تحت رهبرى مشرف موسوم به مسلم ليگ شاخه قائد اعظم كه نزديك به يك دهه براركان كشور تسلط داشت شكست خورد و در آستانه انحلال قرار گرفت. با شكست اين حزب بسيارى از اعضاى آن كه از تكنوكرات هاى پاكستان بودند پراكنده شدند و مشرف در ميان رقباى سرسخت اش بى يار وياور ماند.
با اين همه دو حزب رقيب مشرف براى حذف او اكنون به يك ابزار دموكراتيك و موجهى توسل جسته اند وآن بازگشت قضات محبوبى است كه مشرف ماه نوامبر گذشته آنها را دشمن حاكميت خود خواند و پس از اعمال وضع فوق العاده در اين كشور آنها را بركنار كرد.اكنون دولت ائتلافى حزب بوتو و حزب نواز شريف به اين جمع بندى رسيده اند كه مسئله بازگشت اين قضات كه داراى نفوذ بالا در ساختار سياسى پاكستان هستند بهترين راه براى فتح جايگاه رياست جمهورى است. اميد آنها اين است كه مسئله احياى قدرت اين قضات همه جناح هاى سياسى را عليه مشرف بسيج خواهد كرد و با پرونده هايى كه به دست اين قضات گشوده مى شود مشرف به راحتى در همان دامى گرفتار خواهد شد كه آنها يك دهه در گرداب آن زيستند. قضاتى كه نواز شريف به نقش آنها اميد بسته اند از زمره كسانى هستند كه مى گويند انتخاب مجدد مشرف به عنوان رئيس جمهور در اكتبر گذشته ازسوى پارلمان در حاليكه هنوز فرماندهى ارتش را نيز به عهده داشت اقدامى غير قانونى بوده است و به اين صورت مشروعيت زمامدارى مشرف را به چالش مى كشند.
به هر حال اين مبارزه هفته گذشته با امضاى توافقى ميان زردارى و نواز شريف براى ساقط كردن مشرف وارد مرحله خطرناكى شد. رويارويى كه امروز آغاز شده است در واقع مواجهه دو قوه پارلمان و كابينه با رئيس جمهور است و برهمين اساس آثار سوء آن اكنون همه شئون جامعه را در برگرفته است به نحوى كه واكنش قدرت هاى حامى دو حزب بويژه آمريكا را برانگيخته و به جلسه اضطرارى مشرف و كيانى فرمانده ارتش انجاميده است.
* فرضيه استعفاى اجبارى يا استيضاح
رهبران دو حزب مقابل مشرف يك مبارزه چند مرحله اى را تدارك ديده اند. بدون ترديد نخستين گام اين نقشه اين است كه رئيس جمهور به صورت ناخواسته كناره گيرى كند.
اين سياست اكنون از دو طريق دنبال مى شود نخست فضا سازى روانى كه در آن احزاب سياسى رقيب مشرف به همه مخالفان سنتى درون و بيرون حكومت فراخوان داده اند و عملاً طرح ايجاد يك اتحاد تهاجمى عليه او را پيش مى برند. دوم از طريق قفل كردن امور و قطع ارتباط دو نهاد پارلمان و دولت با رياست جمهورى.
اين بخش از سناريوى مخالفان بدون ترديد عوارض اجتماعى و بحران ساز دارد. مسئله قطع مناسبات ميان اين سه قوه حكومتى پاكستان را بارديگر در بن بستى عميق فرو مى برد و حتى بحث ضرورت مداخله نيروى سوم يعنى ارتش را مطرح مى سازد.
روش دومى كه مخالفان انديشيده اند مقابله قانونى و پارلمانى يا روش استيضاح است. نخستين بار هفته گذشته يوسف رضا گيلانى گفت: برخى از احزاب دولت ائتلافى در صدد استيضاح پرويز مشرف از پست رياست جمهورى هستند. اما در باره كارايى اين طرح هنوز اما و اگرهاى بسيار وجود دارد. چنان كه خود مسئولان حزب مردم تأكيد كرده اند موفقيت آميز بودن طرح استيضاح به اتحاد احزاب سياسى بستگى دارد. پروژه استيضاح يك روند سختى است كه همه گروه هاى درون پارلمان براى اجراى آن بايد اجماع پيدا كنند. به باور فرحت الله بابر سخنگوى حزب مردم، مسئله استيضاح مشرف از آن دست امورى است كه اگر قرار باشد زمانى به واقعيت بپيوندد تنها پارلمان ملى اين كشور است كه مى تواند درباره آن تصميم گيرى كند.
* چه كسى برنده اين بازى است
از ظاهر اين كشمكش تاكنون اين گونه برداشت شده است كه روند اين بازى پر هزينه به نفع احزاب و به ضرر مشرف پيش مى رود اما تجربه هاى تاريخ پاكستان گوشزد مى كند در جدال هاى سخت ميان احزاب و اركان قدرت اين كشور، احزاب هميشه بازنده بوده اند. از قضا بيشترين طعم اين ناكامى ها را دو حزبى چشيده اند كه اكنون رودرروى ژنرال ديروز ارتش ايستاده اند. لذا شايد براى گيلانى كه كابينه نوپاى او در تلاطم اختلاف زردارى و مشرف گرفتار شده اكنون هيچ راهى سودمندتر از مصالحه نباشد. پاكستان پس از غائله هاى خونين ناشى از جنگ با شبه نظاميان در سوات و مسجد لال و نيز ترور بى نظيربوتو تحمل يك بحران و خلأ قدرت ندارد لذا سود اصلى هر نزاع جديدى را اپوزيسيون مى برد كه هيچ كدام از دو طرف درگير را قبول ندارد و هر دو انتخابات رياست جمهورى و پارلمانى را تحريم كرد. بنابراين جانشينان بوتو كه كابينه را دردست دارند در اين دعوا ناگزير از توجه به اين دو واقعيت هستند كه اين كشمكش همه دستاورد سياسى مرگ بوتو كه بازگشت آنها به قدرت بود را مى تواند برباد دهد و دوم اين كه در صورت قهر يا استعفاى مشرف هيچ تضمينى نيست كه كرسى رياست جمهورى به آنان خواهد رسيد يا آنكه فردى ملايم تر از مشرف برقدرت تكيه خواهد زد. نبايد فراموش كرد كه يكى از اصول سياست ارتش برقرارى توازن قدرت در داخل حاكميت است و به استناد اين اصل بعيد است كه ارتش اجازه قبضه كامل قدرت را در دولت گيلانى بدهد همچنان كه در روزگارى به بى نظير بوتو و پدران حزب مردم ندادند.

اِدين شيتور‎/ ترجمه: حسين قنبرى گرمى ‎/ بخش پايانى

اگر مك كين به رياست جمهورى امريكا انتخاب شود پيشنهاد خواهد داد خط چالش بوش عليه اسلامگرايى تشديد شود. مسأله خطرناك ديگر اين است كه مك كين همانند امثال بولتون در پى دور زدن سازمان ملل است آن هم با طرح تأسيس «اتحاديه دموكراسى ها». اين برنامه كه چيزى جز نسخه به روز شده طرح قديمى «قرن جديد امريكا» نيست از همان مستمسك هايى هميشگى يعنى ترس از تروريسم و كابوس اسلامگرايى براى بسيج افكار عمومى و دولت ها استفاده مى كند. اين بخش از افكار مك كين زمانى رو شد كه رود پارسلى مشاور مذهبى مك كين و متحد كليدى وى در اوهايو خواستار نابودى اسلام شد. ديگر سخنگويان مك كين نيز براى رساندن او به كاخ سفيد گفته اند جنگ هاى ديگرى در راه است.
اين روزها مك كين براى جلب حمايت خارجى ها از انديشه نظامى گرانه اش تلاش مى كند لذا در مسير بازگشت از عراق پس از سفر به اردن و انگليس وارد فرانسه شد بدين ترتيب مك كين پس از ديدار با گوردون براون در لندن ميهمان ساركوزى در اليزه شد. دراين ديدارها كسى كه توانست نظر مك كين نسبت به فرانسه را عوض كند ژان فرانسوا لويت سفير سابق فرانسه در واشنگتن و يكى از اصلى ترين مشاوران ساركوزى بود. لويت در ديدار خود با مك كين در سال ۲۰۰۶ به وى گفت: باعث ناراحتى است كسى كه رئيس جمهورى آينده امريكا خواهد بود به تنفر از فرانسه شهرت داشته باشد. مك كين در پاريس در مصاحبه با خبرنگاران از بسيارى از تصميمات خود پرده برداشت. وى در پاسخ به اين سؤال كه آيا شما از سطح پاسخ بين المللى به تهديدات ناشى از ايران ناراضى هستيد گفت: مهم است كه ما از ارزش ها و اصول مشترك خود دفاع كنيم. بويژه در رابطه با تهديد هسته اى ايران. ما بايد براى تحميل تحريم هاى اقتصادى، سياسى و... كه تأثيرات سودمندى بر رفتار ايران خواهد داشت اجماع كنيم.
پرسش هاى رسانه ها از مك كين هميشه طعنه آميز است از جمله اين كه مى گويند آيا فكر مى كنيد كاهش شمار نيروهاى نظامى امريكا در عراق امكان پذير باشد و او يك پاسخ كليشه اى دارد: كاملاً اطمينان دارم كه ما در حال موفق شدن در عراق هستيم. با اين حال درباره القاعده نيز مى خواهم خاطر نشان كنم كه القاعده در حال عقب نشينى است اما شكست نخورده است. افكارعمومى اروپا هنوز به صداى جديد مدعيان جانشينى بوش پاسخ مثبت نشان نداده است . تحليلگران اروپايى بر شكست سياستهاى امريكا چه در داخل و چه در خارج توافق دارند. چنانچه دنيس شِين وزير سابق امور اروپايى انگليس در اين باره مى گويد: طى سالهاى رياست جمهورى بوش، امريكا يى ها به افول ثروت و توانمندى بين المللى كشورشان به طور بى سابقه اى كمك كردند. امريكايى نامطمئن، انزوا طلب و محافظه كار هيچ چيزى براى اروپا به ارمغان نخواهد آورد. از نظر اين تحليلگران، سلطه بوش به طور نمادين با توفان كاترينا وترورهاى عراق به پايان رسيد. در اين باره ديك هاوارد مى نويسد: ابهامات طرح جمهوريخواهان سنتى، اين طور به ذهن القا مى كند كه رژيم بوش پسر را مى توان به عنوان وارث اين جمله ريگان تلقى كرد كه گفته بود امريكا در حال پس رفت است.
پس از دوران رياست جمهورى كلينتون، نومحافظه كاران به فكر اجراى اهدافى افتادند كه قبل از علنى شدن در طرح قرن جديد امريكا در سال ،۱۹۹۷ در اواخر دولت بوش پدر به صورت محرمانه مطرح شده بود. بنابراين براى اروپا نيز اين مسئله است كه در ماه نوامبر نام چه كسى به عنوان جانشين بوش ثبت خواهد شد. انتخاب مك كين بر اساس مثل مشهور كه مى گويد انتخابى بين طاعون و وبا وجود ندارد انتخاب ميان دو شر است هنوز فضاى خوف و اميد در اروپا نيز جريان دارد. آنها نيز مى گويند آيا اوباما مى تواند انتظاراتى را كه از وى مى رود و او را با كندى مقايسه مى كنند برآورده سازد.

محمد نورى

ارتش هنوز محور و مدار معادلات سياسى پاكستان است. نيرويى كه در ۶۰ سال حيات سياسى اين كشور بيش از سه دهه قدرت را در دست داشته و ۴ بار براى خارج كردن احزاب از قدرت مستقيماً وارد عمل شده است.
بنابراين بسيار طبيعى بود كه در دور جديد بحران نيز وقتى رويارويى دو حزب بزرگ پاكستان با رأس هرم قدرت به تنش گرائيد همه تلاش ناظران در پى فهم نقش ارتش و سياست فرمانده جديد آن اشفاق كيانى باشند.
مسئله اصلى در بحران اخير اين است كه كيانى و سازمان قدرتمند زير نظر او جانب كدام طرف را خواهد گرفت. آيا روابط ژنرال مشرف چند ماه پس از ترك يونيفورم نظامى با ژنرال ها به گونه اى هست كه براى فرونشاندن آتش انتقامجويى دو حزب مقابل اش برحمايت آنها حساب بازكند در سابقه روابط كيانى و مشرف برخى كارشناسان از آنان به عنوان دوستان ديرين ياد كرده اند. اين رفاقت به زمانى برمى گردد كه كيانى به عنوان دستيار مشرف به هنگام فرماندهى او عمل مى كرد. همين پيشينه باعث شد كه برخى در تحليل انتخاب كيانى دچار اشتباه شده و او را سايه اى از نفوذ مشرف در ارتش بخوانند اما شواهد بسيار دلالت براين دارد كه با وجود آن دوستى ها و آشنايى ها، كيانى نقشى مستقل ايفا مى كند و ساختار و سلسله مراتب ارتش امروز پاكستان قدرتى فراتر از اراده رئيس جمهور و مشرف به كيانى بخشيده است. ارتش تحت فرمان كيانى چنان كه سنت همه ژنرال هاى پاكستان بوده با معيار مهمى به نام امنيت ملى ، بازى سياستمداران كنونى را داورى مى كند و آستانه تحمل ژنرال ها آنجا است كه دامنه اين نزاع ها ثبات و مصالح امنيتى كشور را به مخاطره نيفكند. براى تخمين ميزان رضايت و نارضايتى ارتش كافى است به بيانيه هاى اين نهاد نگاه شود. بيانيه هاى فرماندهى ارتش ميزان الحراره روابط نظاميان و سياسيون در عرصه اين كشور است چنان كه در ۶۰ سال گذشته اغلب اين بيانيه ها مقدمه و نقطه آغاز مداخلات ارتش شده است. با اين پيشينه در معركه امروز مشرف و دو حزب حريف اش طبيعى است كه دو طرف براى جلب حمايت نظاميان تلاش كنند. چنان كه از خبرها بر مى آيد مشرف با شناختى كه از ذائقه نظاميان دارد سعى مى كند نقش خويش را در چهارچوب مصالح ملى تعريف كند و در همان حال حركات نواز شريف و زردارى را خلاف منطق ثبات سياسى وانمود كند.
واقعيت اين است كه هنوز رسوبات بدبينى از روابط نظاميان با حزب مردم رخت نبسته است، اين اختلاف ها كه ريشه در اعدام بنيانگذار حزب مردم، ذوالفقار على بوتو در سال ۱۹۷۸ دارد در دوره هاى بعدى نيز با حذف بى نظير بوتو توسط ژنرال ها تشديد شد به نحوى كه حتى در ماجراى ترور بوتو وارثان او انگشت اتهام خويش را به سوى برخى از ژنرال ها و افسران اطلاعاتى نشانه رفتند. بدون ترديد در صورتى كه ستيز سياسى امروز بالا بگيرد مشرف ممكن است از خاكستر همين كينه قديمى حزب مردم و ارتش براى رودررو قراردادن آن دو بهره جويد. آنچه اين ترديدها در روزهاى اخير دامن زد يكى انتقادهاى جانشينان حزب بوتو از عملكرد ارتش است كه يوسف گيلانى مدعى شد ژنرال هاى ارتش پاكستان از تقويت نظام دموكراسى در اين كشور حمايت نمى كنند و دومى سياست ريسك آميزى است كه او در مذاكره با شبه نظاميان طالبان پيش گرفته است. وارثان بوتو اكنون با گروهى از اپوزيسيون مسلح در مناطق قبايلى وارد مماشات شده كه در يك سال اخير لطمات جدى به اعتبار ارتش و نيز نيروى انسانى آن وارد كرده است. در برابر اين اقدام دولت گيلانى اگرچه ارتش تاكنون موضع سكوت اختياركرده اما بدون شك چنان كه اين مذاكره اقتدار ارتش را محدود كند سكوت ژنرال ها دوام نخواهد داشت.
شايد بسيارى از ابهام ها درباره موضع ارتش و ژنرال كيانى پس از انتشار جزئيات جلسه مهم اخير او با مشرف روشن شود. كيانى آخرين روزهاى هفته گذشته در اوج درگيرى دو حزب مسلم ليگ و مردم با مشرف به گفت و گو نشست بسيارى از سخنگويان نواز شريف و زردارى اين ديدار را مقدمه اى براى استعفاى مشرف خواندند. اين نشست از حيث تاريخى تداعى كننده اتفاقاتى بود كه در مواقع حساس تغييراتى را در عرصه قدرت به وجود آورده است. در حال حاضر دو روايت متفاوت از اين نشست وجود دارد برخى ديگر از منابع سياسى در اين زمينه مى گويند، هدف مشرف از اين ديدار تقويت جايگاهش به عنوان رئيس جمهور پاكستان بوده است. اما در مقابل عده اى ديگر مى گويند كيانى دراين مذاكره حاوى مجموعه اى از هشدارها و توصيه ها بوده است. اين عده معتقدند كه كيانى ژنرال مطلوب بوتو و وزير دفاع دوران او در دهه ۹۰ بوده و شايد به همين دليل است كه پرويز مشرف در كلامى اعتراض آميز گفته است كه برخى سناريوى تضعيف موقعيت وى را در پست رياست جمهورى تعقيب مى كنند.