گفت و گو از محمد على حكيم
سفر نورى مالكى به تهران رويدادى مهم در عمر چهار ساله دولت ملى عراق از سال ۲۰۰۳ - زمان سقوط صدام - ارزيابى شد. مالكى را در اين سفر تيمى از مديران بلندپايه اقتصادى و امنيتى همراهى كردند.مالكى در حالى راهى تهران شد كه عراق با انتخاب ها و تصميم هاى مهم روبه رو است كه اين تصميم تأثير غيرقابل انكارى بر فرداى سياسى عراق دارد.پس از سپرى شدن ۵ سال روزگار سخت اشغال، سال ۲۰۰۸ در تقويم سياسى عراق سال سرنوشت نام گرفته است. هم اكنون فهرستى از موضوعات مهم روى ميز دولتمردان بغداد قرار گرفته است كه هر كدام از آنها بخشى از شئون تجارت خارجى، امور دفاعى، سياست داخلى و روابط بين الملل عراق را تحت الشعاع قرار مى دهد. در اين فهرست مى توان طرح تكميل پروژه نيروى پليس و ارتش مستقل عراق، قانون نفت، انتخابات سراسرى، طرح وفاق ملى و كابينه ائتلافى، توافقنامه امنيتى با امريكا و... را ملاحظه كرد. در ميان اين بحث ها، اين موضوع كه دولتمردان كنونى عراق اولويت هاى همكارى خويش را چگونه تعيين كنند اهميتى دوچندان يافته است.
در اين شرايط سفر هيأت عراقى داراى اين پيام نمادين است كه در شكل گيرى اولويت هاى سياست خارجى جديد عراق سهم خواهى ها و فشارهاى امريكا چندان تأثيرى ندارد. لذا اكنون يكى از مهمترين سؤال ها درباره ديدار هيأت عراقى اين است كه آيا مذاكرات تهران به شبهه ها و نگرانى ها درباره توافقنامه امنيتى بغداد و واشنگتن پايان داده است و دولتمردان ايران و عراق اكنون علاوه بر پروژه هاى اقتصادى مهمى كه در دستور كار دارند، آيا گام هايى براى زدودن رسوبات سوءتفاهم هاى سياسى برداشته اند. در گفت و گو با جاسم العبيدى وزيردفاع عراق كه همراه مالكى به ايران آمده بود اين سؤال مهم و نتايج مذاكرات تهران را به بحث گذاشتيم.
ترجيح مى دهم اين گفت وگو را از مهم ترين مسئله امروز يعنى توافقنامه امنيتى شروع كنم، مخالفت ها و واكنش هاى زيادى نسبت به اين توافقنامه صورت گرفت اين واكنش ها به ظاهر وقفه هايى در مذاكره دو طرف ايجاد كرد اما به نظر مى آيد كه هنوز اين توافقنامه از دستور كار خارج نشده است چرا
مردم عراق حق دارند دغدغه هاى خود را درباره اين قرارداد ابراز كنند چون در نهايت اين پيمان بايد در معرض قضاوت عامه مردم قرار گيرد. تا به امروز اين قرارداد مرحله آغازين گفت وگوها را سپرى كرده است.
از طرفى مهم است كه كشورهاى همسايه نيز ضمانت هايى دراين باره دريافت كنند. براى نمونه اگر قرار است نيروهاى خارجى در عراق حضور داشته باشند كشورهاى همجوار بايد مطمئن شوند كه حضور اين نيروها تهديدى عليه آنها نيست . در همين حال ، عراق بايد خودش تصميم گيرنده و مستقل باشد. تأكيد مى كنم كه عراق هيچ قراردادى را كه براى استقلال آن زيان بخش باشد امضا نخواهد كرد. دراين باره بايد يك جدول زمانى براى خروج نيروهاى خارجى از عراق تعيين شود. اين توافقنامه بايد حقوق عراقى ها را در همه زمينه ها تضمين كند.
حاميان اين توافقنامه ادعا كرده اند كه عراق در كوتاه مدت توان نظامى لازم براى اداره امور امنيت و كنترل امور را ندارد آيا اين فرض را شما هم قبول داريد
توان نيروهاى ما در ماه هاى اخير افزايش يافته است و دانش نظامى ما به مراحل و درجات بالاترى رسيده است. مى كوشيم توانمندى نيروهاى خود را نيز ارتقا دهيم ما در حال حاضر نياز مبرمى به تقويت نيروهاى هوايى داريم. امريكا تا كنون كمك هاى زيادى به ما ارائه داده است.
اما در ساختن ارتش و توان نظامى خود فقط به امريكا تكيه نمى كنيم اگر سايرين نيز به ما كمك هايى بدهند قادر خواهيم بود كه براى تأمين امنيت داخلى نيروهاى خود را وارد عمل كنيم. از آن پس براى حفظ تماميت ارضى عراق آماده خواهيم شد.
از جمله ابهام هاى روابط امنيتى شما و آمريكا، رياست بعدى كاخ سفيد است. تا انتخابات ماه نوامبر امريكا زمان چندانى باقى نمانده است. فكر نمى كنيد با تغيير در مقام رياست جمهورى امريكا همه توافقنامه ها و قرارهاى همكارى شما با امريكا نيز تغيير كند
ما در تعامل با كشورهاى مختلف دنيا فقط به حفظ منافع ملى خود حتى در سخت ترين شرايط مى انديشيم چه مك كين انتخاب شود چه اوباما ما خود را در موقعيتى قرار مى دهيم كه بتوانيم با همه گزينه ها سازگارى داشته باشيم. هر انتخابى در طرف مقابل پيش بيايد از ديد ما فرقى ندارد ما سعى مى كنيم فقط به مصلحت كشور خودمان بينديشيم و مطابق آن تصميم بگيريم.
در شرايط فعلى جدى ترين تهديد را از چه ناحيه اى احساس مى كنيد و به عبارتى صدر فهرست دشمنان عراق اكنون چه كسانى هستند
جدى ترين خطر متوجه كسانى است كه هنوز پروژه فرقه گرايى و ايجاد نزاع قومى را دنبال مى كنند آنها عراق مقتدر و منسجم را تهديدى براى منافع خود مى بينند دشمنان عراق همان كسانى هستند كه مى خواهند عراق تجزيه شده و وفاق تاريخى كه امروز ميان شيعه و سنى به وجود آمده گسسته شود.
دولت مالكى در ماه هاى اخير مهم ترين پروژه هاى عملياتى خويش را در موصل و شهرك صدر به اجرا گذاشت، چه ميزان اين عمليات ها موفق بود
عمليات ارتش عراق عليه شهرك صدر با آنچه در موصل صورت گرفت تفاوت داشت.
طورى كه عمليات شهرك صدر با نام عمليات «سلام» (صلح و آشتى) شناخته شد. نيروهاى زمينى وارد اين منطقه شدند و شروع به شناسايى نيروهاى مخرب و ضبط سلاح ها و بمب ها كردند تا منطقه از سلاح هاى سبك و سنگين تخليه شود. تمام اين حمله ها و عمليات بدون مشاركت امريكا و نيروهاى ائتلاف انجام شده و آنها فقط گاهى پوشش امنيتى به ما مى دادند. اما در موصل ما كوشيديم اردوى تروريست ها را از بين ببريم و مانع از آن شويم اين منطقه پس از الانبار به جولانگاه آنها تبديل شود.
به عنوان عضو كابينه مالكى دوست داشتم درباره مناقشه مهمى كه بر سر نفت عراق جريان دارد نيز نظر شما را جويا شوم.
تمام پول نفت به خود عراق برمى گردد. ما بر اين گونه عايدات تسلط كامل داريم. دارايى ما از بابت صادرات درسال گذشته از ۵۰ ميليارد دلار گذشت و اميدواريم سال آينده از اين هم بيشتر شود.
پس چرا با وجود چنين وضعيتى پروژه مهم تأمين هزينه ارتش ملى و پليس ملى يا بازسازى عراق پيش نمى رود
هرگاه امنيت عراق فراهم شود، بيكارى و چندين معضل ديگر عراق نيز حل خواهد شد. اگر طرح هاى امنيتى اجرا شود و به موفقيت برسد، پيش بينى مى كنيم بندر جنوبى عراق به تنهايى قادر به پذيرش ۵ ميليون نفر خواهد بود، اميدواريم با طرح هايى كه داريم حتى روزى عراق به مركز جذب نيروى انسانى تبديل شود.
به ديدارهاى اخير با مقام هاى ايران بپردازيم. در اين سفر به جز توافقنامه امنيتى عراق و امريكا درباره چه موضوعاتى به بحث و مذاكره نشستيد
ما و ايران رابطه مستقلى داريم. ايران براى ما همسايه اى بزرگ است. به جز توافقنامه امنيتى درباره موضوعات ديگر نيز همانند وضع مرزها، مين هاى خنثى نشده و مفقودين مذاكره كرديم. همچنين در مورد تقسيم اروند رود و مرزهاى دريايى و امورى همانند اينها به گفت و گو پرداختيم. اما فرايند مذاكرات ما با ايران بايد بسيار كامل تر از اينها انجام شود و به تمامى جزئيات پرداخته شود.
در مورد توافقنامه امنيتى نيز سعى داريم با شرح جزئيات آن نظر ايران را در اين خصوص جلب كنيم.
فكر مى كنيد عراق چه زمانى بتواند در عرصه امنيت روى پاى خود بايستد و بدون مشاركت يا مداخله عوامل ديگر امور نظامى و امنيتى را اداره كند
ما الآن در همين جهت حركت مى كنيم. ولى نمى توانم دقيقاً به شما بگويم كه عراق تا چه زمانى مى تواند به امنيت كامل دست يابد. زيرا خودتان مى دانيد كه پروسه امنيت، پروسه اى طولانى است به ويژه در كشورهايى كه تروريسم لانه كرده است، هنوز كشورهاى بزرگى در جهان هستند كه در آنها انفجارها و اقدامات تروريستى جريان دارد. اميدوارم در سال آينده ما نيز در عرصه امنيت به يك ثبات جدى دست يابيم.
از مذاكرات تهران و بحث شما با ميزبان ايرانى دور نشويم.
مذاكرات خيلى عالى بود و دوطرف از مذاكرات انجام شده رضايت كامل داشتند.
روابط دو كشور در تمامى زمينه ها ازجمله اقتصادى، فرهنگى و تجارى سير مطلوبى را طى مى كند. اما مى كوشيم كه ابعاد امنيتى اين روابط را نيز تقويت كنيم. پيش از اين نيز وزراى مختلفى از عراق به ايران آمده اند و اكنون من به ايران آمده ام تا درباره روابط راهبردى و امنيتى نيز بحث و تبادل نظر كنيم تا امنيت عراق را بهبود بخشيم. زيرا تقويت اوضاع امنيتى عراق در شرايط كنونى مهمترين مسئله براى ماست. ايران كشورى بزرگ و قدرتمند است و در زمينه امنيتى به كمك ايران نياز داريم. بنابراين مى كوشيم كه ميان ايران و عراق هماهنگى امنيتى به وجود آيد.
به طور مشخص خواسته و پيشنهادهاى شما در وضع كنونى عراق به همسايه ايرانى تان چه بود و اين كه ايران چگونه در رفع بحران هاى عراق نقش آفرين خواهد بود
ايران و عراق ۱۲۰۰ كيلومتر مرز مشترك دارند كه كنترل بر آن نيازمند تلاش هاى فراوانى است. اين مرز مشترك از«رأس البيشه» در بصره آغاز و تا العماره و الشيب را دربرمى گيرد كه تسلط امنيتى بر آن سختى هايى دارد. بهترين شيوه كنترل بر اين نواحى كمك ايران به عراقى هاست تا ما نيز بتوانيم با استفاده از شرايط موجود نيروهاى مرزى خود را تقويت كنيم و اين نيروها براى تأمين امنيت اين مناطق آماده شوند.
ازجمله گام هاى مهم ايران كمك يك ميليارد دلارى به عراق است اين كمك چه بخشى از مسائل و تنگناهاى عراق را پوشش خواهد داد
بحث در اين باره از حدود يك سال پيش جريان داشت كه گفت وگوها و تبادل نظرات فراوانى درباره آن صورت گرفت. ما نيز فوايد اين اقدام را براى كشورمان مدنظر قرار داديم. اين كمك ها عمدتاً پولى نيست و شامل اجراى طرح هاى اقتصادى و غيره است كه نياز به زمان دارد. در بخش هاى برق، آب و نفت طرح هاى زيادى داريم كه اجرايى كردن آنها به كمك ايران بستگى دارد.
البته اين طرح ها فقط به همين زمينه ها خلاصه نمى شود و زمينه هاى همكارى زيادى ميان ايران و عراق وجود دارد.