مهدى جابرى
اصلى ترين و مهمترين وظيفه دانشجويان در محيط دانشگاهى، توجه به درس و تحقيقات علمى است و آنچه دانشجويان را از ديگر افراد متمايز مى كند، سطح سواد و دانش آنها است.
با توجه به اين كه زمينه هاى علم آموزى در سطوح پيشرفته و بالا نيز دركشور ما فراهم است و اين سرزمين از ديرباز كانون پرورش نخبگان و انديشمندان بوده است، وظيفه دانشجويان در پيمودن مدارج بالاى علمى سنگين تر مى شود. البته نبايد دور از ذهن داشت كه امكانات آموزشى نيز در برخى مواقع از كيفيت لازم برخوردار نيست اما در هر حال اين مسئله چيزى از رسالت اصلى دانشجو و دانشگاه كم نمى كند.
آنچه هم اكنون در فضاى دانشگاهى كشور با آن مواجه هستيم اين است كه توجه قشر دانشجو به علم اندوزى، مطالعه و پژوهش در شرايط مناسبى قرار ندارد و آنها از ظرفيت فعلى نظام آموزشى به طور كامل استفاده نمى كنند. بنابراين شايد برخى معتقد به اين باشند كه كيفيت و امكانات آموزشى كشور داراى كمبودهايى است اما حقيقت اين است كه از همين سطح امكانات و كيفيت نيز بهره بردارى كافى و مناسب نمى شود. در تعداد زيادى از دانشگاه هاى كشور، استادان بنام و صاحب انديشه در حال تدريس هستند اما سؤال اساسى اينجا است كه آيا ما دانشجويانى كه در محضر اين استادان هستيم، اين فرصت را غنيمت مى شماريم ما تا چه اندازه واقف هستيم و خود را ملزم مى دانيم كه بايد از اين ظرفيت، بيشترين استفاده را ببريم
تمايل به كم كارى علمى و علاقه نداشتن به تحقيق و پژوهش در موضوعات و واحدهاى مختلف درسى، مسئله اى است كه كم و بيش در محيط دانشگاهى به چشم مى خورد. ما دانشجويان بهتر از هر كسى مى دانيم كه اگر استاد بخواهد تحقيق در يك مسئله علمى را به دانشجويان واگذار كند، چه عكس العمل هايى را در پى خواهد داشت. برخى از ما به دنبال دانشجويان ترم هاى بالاتر مى رويم تا سوژه و تحقيق مورد نظر استاد را از آنها (كه قبلاً شايد آن را تهيه كرده و دست به دست و سينه به سينه، تا زمان ما نگه داشته باشند) تحويل بگيريم و به استاد خود ارائه كنيم. برخى از ما نيز قيد نمره و امتياز تحقيق را مى زنيم و سعى مى كنيم اين كمبود را در فصل امتحانات جبران كنيم.
همه اين مسائل از آنجا ناشى مى شود كه ما روش تحقيق را نمى دانيم و بالاتر از آن، به ارزش تحقيق و كاركرد آن آگاهى نداريم و نمى دانيم كه هدف و رسالت اصلى ما در محيط دانشگاهى چيست. دانشجو بايد براى رشد و ارتقاى علمى خود، روزانه چند ساعت (مفيد) مطالعه داشته باشد و ساعاتى از فرصت خود را در خوابگاه يا فضاى دانشگاه به مطالعه كتاب هاى درسى و غيردرسى اختصاص دهد، اما شاهد هستيم كه سالن هاى مطالعه و كتابخانه هاى دانشگاه فقط در روزهاى امتحانات پايان ترم (و شايد ميان ترم) دانشجويان را در خود مى بيند و ما دانشجويان در زمان هاى غير از امتحانات، استقبال چندانى از اين فضا نداريم. البته عوامل متعددى در اين مسئله (توجه نداشتن به جنبه علمى فضاى دانشگاهى) تأثيرگذار است كه در اين مجال اندك فقط به برخى از آنها اشاره مى شود. پرداختن و توجه بيش از حد به فعاليت هاى جانبى و فوق برنامه يكى از مهمترين عواملى است كه تعداد قابل توجهى از دانشجويان را از توجه به ارتقاى سطح علم و دانش خود بازمى دارد. فعاليت هاى مختلف سياسى، فرهنگى و هنرى هر چند در جاى خود داراى ارزش و حتى در ارتقاى دانشجويان تأثيرگذار است اما همانطور كه از عنوان اين برنامه ها برمى آيد و از آنها با نام «فوق برنامه» و «فعاليت هاى جانبى» ياد مى شود، مشخص است كه اين فعاليت ها نبايد موجب افت تحصيلى دانشجويان شود و آنها بايد به گونه اى برنامه ريزى داشته باشند كه فعاليت هاى جانبى را همراه با توجه به علم، تحقيق و پژوهش به پيش ببرند.
درگير شدن و پرداختن به مسائل حاشيه اى همچون اعتراض هاى صنفى نيز از جمله عواملى است كه دانشجويان را از تحقيق و پژوهش بازمى دارد. البته نمى خواهيم يك طرفه به قاضى برويم و بايد در نظر داشته باشيم كه مسئولان دانشگاهى نيز مى بايست خواسته هاى معقول و صنفى دانشجويان را تا حد ممكن برآورده كنند اما مسئله مهم اين كه تعداد اندكى از دانشجويان اين گونه تصور مى كنند كه هميشه بايد از نحوه تخصيص امكانات صنفى از سوى مديران دانشگاه ناراضى بود و تحصن هاى صنفى به راه انداخت و اين مسئله واقعيتى است كه متأسفانه در برخى فضاهاى دانشگاهى كشور وجود دارد و بشدت در افت تحصيلى دانشجويان تأثيرگذار است.
مسئله ديگرى كه مى توان اشاره كرد، اين كه تعدادى از دانشجويان به خاطر متأهل بودن و يا مشكلات مالى، مجبور هستند در كنار تحصيل، يك موقعيت شغلى نيز براى خود ايجاد كنند تا بتوانند از عهده تأمين مخارج خود و خانواده شان برآيند. برخى از اين دانشجويان به كار دانشجويى رومى آورند (كه البته حقوق آن بسيار اندك است) و برخى نيز در محيط خارج از دانشگاه به كار مشغول مى شوند كه اين مسئله در هر دو صورت مى تواند افت تحصيلى اين دسته از دانشجويان را به همراه داشته باشد.
مسئله ديگر اين كه برخى اوقات كيفيت كار و نحوه تدريس استاد نيز در حد مطلوب نيست و استاد به خاطر برخى مشغله هاى كارى و مسئوليت هاى دانشگاهى خود نمى تواند فرصت و وقت لازم و كافى را براى ارتقاى سطح علمى دانشجويان صرف كند. هر چند همان طور كه در ابتداى اين نوشته اشاره شد، بسيارى از استادان از توانايى هاى لازم برخوردار هستند و در ميان آنها چهره هاى شاخص، ماندگار و صاحب سبك و انديشه، بسيار مشاهده مى شود. ناگفته نماند كه بسيارى از افتخارات علمى كشور در مجامع بين المللى نيز از سوى دانشجويانى كسب مى شود كه در همين محيط دانشگاهى مشغول تحصيل هستند و اين مسئله ثابت مى كند كه امكانات آموزشى و علمى در حدى است كه مى تواند چهره هاى ممتاز را در حد جهانى بسازد و مطرح كند. به رغم برخى مشكلات موجود، تعداد زيادى از دانشجويان، پرداختن به پژوهش و تحقيق و ارتقاى سطح علمى را مهمترين رسالت خود در فضاى دانشگاهى مى دانند.

پيگيرى هاى دانشگاه يزد براى آزاد كردن زمين هاى ايستگاه تحقيقاتى كويرزدايى به جايى نرسيده و نگرانى تخريب اين زمين ها همچنان وجود دارد. رئيس دانشگاه يزد درباره سايه زمين خوارها بر زمين هاى دانشگاه يزد گفت: چنانچه دست زمين خوار از زمين هاى ايستگاه تحقيقاتى كويرزدايى كوتاه شود ۲۵۰ هكتار از زمين هاى متعلق به دانشگاه يزد بازگردانده مى شود. دكتر سيدعلى محمد ميرمحمدى درباره تشكيل جلسه دادگاه در پى شكايت دانشگاه گفت: دانشگاه در اين باره شكايت كرده است، اما گفته مى شود كه رأى قطعى، تجديدنظر و رأى ديوان عالى به نفع فردى كه اكنون مورد شكايت دانشگاه است صادر شده است و از اين رو ديگر دادگاهى تشكيل نمى شود. فردى كه از نظر دانشگاه زمين خوار است از طريق دادگاه اقدام به اخذ مالكيت زمين هاى ايستگاه تحقيقاتى كويرشناسى كرده و پس از آن كه مالكيت زمين را به نام خود گرفته است، زمين ها را به يك سرى افراد فروخته و اكنون ساليان سال از فروش اين زمين ها از سوى اين فرد گذشته است.

سرفصل هاى آموزشى براى نشريات دانشجويى تدوين شده و علاوه بر دانشجويانى كه به تازگى در عرصه نشريات وارد شده اند، افرادى كه از گذشته صاحب نشريه بوده اند نيز در اين آموزش ها شركت مى كنند. مديركل امور فرهنگى وزارت علوم با بيان اين مطلب گفت: آئين نامه جديد نشريات دانشجويى مقرر كرده مسئولان نشريات دانشجويى براى انتشار نشريه نيازمند آموزش هستند. به همين منظور سرفصل هاى آموزشى نشريات دانشجويى تدوين شده و به دانشگاه ها اعلام شد كه براى آموزش مسئولان نشريات دانشجويى، فعالانه عمل كنند. دكتر محسن اسلامى با بيان اين كه شرط آموزش براى انتشار نشريات دانشجويى را نبايد به منزله مانع تراشى دانست، گفت: تأكيد بر آموزش محور شدن فعاليت هاى نشرياتى به منظور كمك به خود دانشجويان است كه به اين منظور آموزش مسائل صفحه بندى، روزنامه نگارى، گرافيك براى دانشجويان ارائه مى شود.

احسان خاوندكار‎/ دبير اولين جشنواره ملى حركت
كاركرد نظام مند هر مجموعه در گرو شكل دهى به گستره اى از كنش ها، درك تناسب واكنش ها و توسعه ارزشها و نگره هاى محتوايى همسان با مقتضيات آن مجموعه است. در اين ميان توجه به استقرار ساختكارى سنجش محور برپايه ترسيم ضروريات و حد دستيابى به اهداف و در سطحى بالاتر چشم اندازهاى متصور گشته، از اهميتى اساسى برخوردار است. اگر از دريچه مفاهيم فوق به مجموعه وزارت علوم، تحقيقات و فناورى و در نگاهى جزئى تر به انجمن هاى علمى دانشجويى نگريسته شود، مى توان به چارچوب هاى دربايسته پايدارى و تداوم عملياتى اين انجمن ها و در لايه اى بالاتر تعاملات و تبادلات انجمن هاى علمى دانشجويى با فضاى علمى كشور پرداخت. بايد در نظر داشت كه به طور كلى تركيبى از الگوهاى عملياتى و چارچوب هاى برنامه ريزى(در هر سه سطح بلند مدت، ميان مدت، كوتاه مدت) و همچنين استراتژى هاى پى ريزى شده و تاكتيك هاى ترسيم شده دستيابى به اهداف، بستر كنش ها و تبادلات علمى را در فضاى علمى كشور معنامند مى كند . از اين رو بايد در ترسيم نقشه راه دستيابى به اهداف برنامه ريزى در سطوح كلان مديريتى بر همه ظرفيت هاى ايجاد فرصت ها و نقاط قوت و در مقابل تهديدها و نقاط ضعف به يكسان و با ديدى تماميت نگر توجه شود.
ذكر اين نكته ضرورى است كه با بررسى هاى كلى در چيدمان نظام آموزش عالى در ايران، در سطح تعاملات دانشجويان و نظام آموزش عالى، فقط نظام آموزش دانشگاه ها و انجمن هاى علمى دانشجويى، مجموعه هايى هستند كه قابليت ترجمه و تبديل سياستگذارى هاى كلان علمى كليت نظام آموزش عالى را به چارچوب هاى عملياتى در سطح دانشگاه ها و با ديدى جزنگرتر در ميان دانشجويان بر عهده دارند كه در اين ميان انجمن هاى علمى دانشجويى به علت خصيصه ساختارى چابك، از قدرت تبديل و همسان سازى بيشترى متناسب با مقتضيات فضاى علمى دانشجويى و دانشگاهى برخوردارند.
در بررسى هاى كلى مى توان گفت؛ به طور عام نظام آموزش دانشگاه ها تابعى از ساختار سامان بخش منتج از الگوى آموزش عالى و دروندادهاى كنش بخش آموزشى است. در اين هرم سازمانى نظام آموزشى دانشگاه ها به طور مداوم مورد پايش سطح كلان تصميم گير نظام آموزش عالى قرار داشته (سطوح بالاتر) و به طور مستمر دروندادهاى آموزشى براى ترجمان، فعليت بخشى و انتقال به سطوح پائين تر، به اين ساختار سازمانى وارد مى شود. واكافت اوليه نقاط ضعف و قوت و فرصت ها و تهديدهاى پيشروى چنين مدلى امكان گرايش عمومى در سطح ميانى(نظام آموزش دانشگاه ها) به سمت بالاى هرم و در نتيجه آن ضعف ارتباطاتى سطح ميانى با سطوح پائين تر و افت ميزان تعاملات (يكسويه شدن) در حد ترجمان و انتقال دروندادهاى وارده بر ساختار سازمانى، را نشان مى دهد. از سوى ديگر نبود نظام پشتيبان بازخورد بين سطح ميانى و سطوح پائين تر بر گسترش شكاف ايجاد شده و عدم امكان تناسب و تطابق خروجى هاى سطوح ميانى با مقتضيات و حساسيت هاى موجود در سطوح پائين تر و عدم درك ميزان اثربخشى اين خروجى ها مى افزايد. در چنين شرايطى وجود ساختارى تسهيل گر و چابك كه بتواند در عين همسانى و اشتراك در خصيصه ها و تعاملات سازمانى چنين هرمى، امكان درك و بازشناسى سطح فعليت بخشى و كارآيى خروجى هاى سطوح ميانى را در سطوح پائين تر ايجاد كند، بسيار كارآمد خواهد بود.
انجمن هاى علمى دانشجويى بر پايه سه خصيصه علم-بنياد بودگى، دانشجو محورى و گستردگى توزيع فيزيكى و ارتباطاتى، ظرفيت ايجاد ارتباط ميان سطح ميانى(نظام آموزش دانشگاهها) و سطوح پائين تر(دانشجويان) هرم را داراست. در واقع انجمن هاى علمى دانشجويى بسترى براى عينيت بخشيدن به آموخته هاى علمى دانشجويان به حساب مى آيد .
علاوه بر اين با توجه توزيع گسترده فيزيكى و ارتباطاتى علمى اين انجمن ها به عنوان نظام پشتيبان براى دريافت بازخورد آموزشى از دانشجويان دانشگاه هاى سراسر كشور عمل مى كند و به تبع آن در صورت وجود عدم تطابق بروندادهاى نظام آموزشى با اهداف برنامه ريزى، امكان همسان سازى بروندادها با مقتضيات هدف و اصلاح سرفصل هاى آموزشى را ميسر سازد. البته بايد اذعان داشت كه اصل اوليه توسعه چنين الگويى ايجاد پارادايم شيفت مديريتى در مجموعه انجمن هاى علمى دانشجويى و پديدارى رويكرد توجه به استقرار رويه هاى كارايى بخش و اثربخش ساز و در عين حال ايجاد ظرفيت هاى جديد هم به لحاظ راهبردى و هم به لحاظ عملياتى در حوزه فعاليتهاى علمى دانشجويى در سطح دانشگاه ها است. با ايجاد چنين ظرفيت هايى علاوه بر نقش آفرينى انجمن هاى علمى دانشجويى در حوزه گسترش مدول هاى آموزشى در دانشگاه ها، مى توان به منظور توسعه نقش تسهيل گر اين انجمن ها در دو حوزه ديگر تحت نظارت وزارت علوم يعنى؛ تحقيقات و فناورى در ميان دانشجويان نيز، اقدام كرد.

عباس بيات
نوآورى پديده اى است مطابق فطرت و طبيعت و بالاخص فطرت ا نسانى. فطرى بودن نوآورى و تغيير به اين معناست كه اولاً تغيير و نوآورى در ذات طبيعت انسان است و خودبه خود اين حقيقت همواره تحقق مى يابد؛ ثانياً انسان به طور فطرى نوآورى را دوست دارد و به دنبال آن است؛ در واقع نوآورى يكى از نيازهاى متعالى انسان است. فطرتِ انسانى با نوآورى شكوفا مى شود و مى توا ند گسترش يابد ؛ با اين همه يك ملت براى اين كه بتواند نوآورى كند بايد زمينه هايى را در خود ايجاد و تقويت كند كه در عوامل زير اشاره مى شود.
اعتماد به نفس ملى شجاعت و قدرت ريسك پذيرى از مهمترين عوامل نوآورى در يك جامعه است . شجاعت و قدرت ريسك پذيرى از بايدها و لوازم نوآورى است. بايد روحيه ريسك پذيرى در كشور بالا رود. شجاعت علمى و قدرت نقد كردن و نه گفتن به روش هاى بيگانه بايد روز به روز در فضاى كشور گسترش يابد. بايد شجاعت داشت و از نوآورى و قدم گذاشتن در ميدان هاى جديد و بزرگ نهراسيد.
بها دادن به كار و انديشه جوانان
روحيه نوآورى و ابتكار ربط مستقيمى به جوانى دارد. به صورت عادى جوان ها خلاق تر هستند و با داشتن شجاعت و جرأت ريسك پذيرى، راحت تر به نوآورى دست مى زنند. لذا براى اينكه بتوان به نوآورى دست يافت بايد به فكر و انديشه جوانان بها داده شودو فكر و انديشه جوانان در عرصه هاى مختلف كشور مورد استفاده قرار بگيرد. در بسيارى از مسئوليت ها كه تخصص و توان و امكان آن وجود دارد مسئوليت به جوانان سپرده شود. نوآورى زمانى در يك كشور امكان پذير مى شود كه روحيه جوانى و نشاط بر آن كشور حاكم باشد تا هم خود جوانان بتوانند نوآورى كنند و هم فضاى كشور و مسئولان آن را تحمل كند.
چرا نوآورى !
بهتر است بگوييم چه شده است كه يك ملت در اين برهه از زمان بايد توجه ويژه به نوآورى كند كشور ايران وارث عقب ماندگى هاى علمى، فرهنگى، اجتماعى، سياسى، تكنولوژيكى و فنى دوران گذشته است. در تاريخ سلطنت دوران پهلوى، ايران از همه نظر عقب نگه داشته شد و اينك ما وارث اين عقب ماندگى هستيم.
جامعه آرمانى و مطلوبى كه اسلام و انقلاب متصور است با جامعه حاضر ايرانى بسيار فاصله دارد. جايگاه معنوى، علمى، فنى، رفاهى، امنيتى، بهداشتى و... يك جامعه اسلامى و ايرانى بسيار رفيع تر از جايگاه حاضر است.
همچنين دستيابى به هدف هاى بلند، برتر بودن، برتر ماندن و حتى ادامه حيات دادن براى يك ملت در سايه نوآورى صورت مى پذيرد. اصلاً يكى از نشانه هاى پيشرفت نوآورى است.
چگونه مى توان در عمل به نوآورى دست زد
براى اين كه بتوان در يك موضوع به نوآورى رسيد بايد در وهله اول راجع به آن موضوع همه اطلاعات موجود را
جمع آورى كرد، روش هاى مختلف موجود را شناخت و آن ها را با هم تطبيق داد و مقايسه كرد. بعد از كسب اطلاعات و شناخت روش هاى موجود بايد دست به تحليل زد؛ معايب و حسن هاى هر يك را به دست آورد و بررسى كرد. سپس موضوع را شكافت تا به ذرات بنيادين موضوع رسيد و ارتباط آن را با ديگر موضوعات، بويژه موضوعات مرتبط و بالادستى به دست آورد و روابط را نيز تحليل كرد.
در نوآورى توجه به ارزش ها و اصول از ضروريات و اصلى ترين مسائلى است كه بايد در نظر گرفت. اگر نوآورى بر اساس ارزش ها، اصول، نظام و فرهنگ يك كشور نباشد؛ آن جامعه مطمئناً دچار ناكامى خواهد شد. براى نوآورى بايد اقتضائات كشور را در نظر گرفت، نوآورى بر حسب اقتضائات ارزش است. فرق بدعت و نوآورى در اين است كه نوآورى بر اساس اصول، ارزش ها و اقتضائات است اما بدعت نه. لذا توجه به سرچشمه ها در نوآورى و پايدارى آن بسيار مهم است. از مسائلى كه درباره نوآورى بايد مورد توجه قرار گيرد پايدار بودن و اثر بخش بودن آن است. نوآورى يك فرآيند علمى، سيستمى و منظم است و نبايد به آن سليقه اى نگاه شود.
فضاى كشور را بايد نوآورى بگيرد
نوآورى زمانى پايدار و اثر بخش خواهد بود كه همه در آن سهيم باشند.
آنچه بسيار مهم است اين است كه همه اين بخش ها بايد با هم حركت كنند و دست به نوآورى بزنند؛ اگرنه ماندن و متحول نشدن يك بخش موجب ايجاد فرسايش در نظام مى شود.
اما بخش هايى در كشور مى توانند به عنوان قلب تپنده نوآورى باشند. حوزه و دانشگاه به علت ويژگى هاى خود بايد پيشگامان اين حركت و از لحاظ كيفيت و كميت نيز بيشترين نوآورى را داشته باشند. محيط دانشگاه به طور طبيعى، محيط شادابى، نوگرايى، نوآورى و نوزايى است و حوزه نيز اصالتش در نوآورى است؛ بدين صورت كه كسب علوم مربوط به فهم و تبليغ دين و نوآورى در مباحث دينى و نوآورى در فهم مسائل روز و حادث شونده در زندگى يعنى حوزه.
لذا اين دو نهاد از ضرورى ترين نهادها هستند كه بايد در آنها نوآورى و نوسازى انجام شود. دو نهاد حوزه و دانشگاه هر يك بيشترين نقش را در ايجاد، حمايت و گسترش فضاى نوآورى در كشور دارند و هر يك نيز بايد به عنوان پيشگام و از اولويت هاى نظام براى نوآورى در اين عرصه باشند. دانشگاه با نوآورى خود فضاى علمى كشور را چه در علوم انسانى چه در علوم فنى پيش مى برد و راه را براى پيشرفت كشور فراهم مى كند و حوزه نيز با نوآورى مى تواند دين خدا را دربين مردم مورد توجه و رغبت قرار دهد.
• مسئول واحد آموزش اتحاديه جامعه اسلامى دانشجويان