باسلام و درود بى پايان. مقاله «بازى هاى بومى و خاطره جمعى ما» شما را در «ايران» ۸۷‎/۳‎/۲۹ مطالعه كردم و برشما آفرين و درود فرستادم و بيش از اين نيز كارى از دستم برنمى آمد.
دوست عزيز من با چند تن از دوستان در سال ۷۵ تصميم گرفتيم بازى هاى محلى شهرستان مهاباد را جمع آورى و به رشته تحرير درآوريم. براى اين منظور شهرستان مهاباد را به چهار بخش، مهاباد و حومه، منطقه شهرويران (شمال شهرستان)، منطقه شامات (جنوب شهرستان) و چوم مجيد خان تقسيم كرديم و در هر منطقه يكى از دوستان كه اهل آن منطقه بود و شناخت زيادى بر منطقه داشت، مشغول جمع آورى بازى ها شد كه پس از حدود ۲ ماه كار ميدانى ۸۸ بازى جمع آورى شد. سپس آنها را رده و دسته بندى كرديم.
اين كار حدود ۶ ـ ۵ ماه وقت ما را گرفت و اين طرح آمده شد كه اكنون هم در گوشه اى از كتابخانه ام خاك مى خورد.
من هنگام مطالعه گزارش شما به ياد آن روزهاى كارى خودم افتادم. در مقاله تان اشاره كرده ايد كه گويا آموزش و پرورش كتابى را درباره ۴۰۰ بازى بومى ايران انتشار مى دهد. اين اقدام خوبى است ولى اين بازى ها شامل كدام مناطق و استان هاى ايران است ميدان جمع آورى بازى ها از كجا تا كجا بوده گردآوران بازى ها تا چه حد با فرهنگ مردم مناطق آشنايى داشته اند اين يك پژوهش ميدانى است و پژوهشگر بايد به زبان و فرهنگ و رفتار و كردار منطقه كاملاً آشنا باشد، مثلاً من كه كردم نمى توانم بازى هاى سيستان را گردآورى و سبك بندى كنم. چون در آن بازى ها جملات، كلمات و اصطلاحاتى وجود دارند كه براى من غيرآشنا است لذا ضرورى است كه فرد پژوهشگر بومى باشد.به اعتقاد من عدم رويكرد نسبت به فرهنگ بومى مى تواند به تحولات منفى اجازه ظهور و بروز دهد و در نهايت فرهنگ من درآوردى جاى آن را بگيرد. بگذار در اين رابطه مثالى بنويسم.
ـ در تابستان سال ۱۳۵۴ تصميم گرفته شد كه نسبت به جمع آورى «بيت هاى» كردى منطقه مهاباد اقدام كنيم. من حدود يك ماه و نيم در سراسر منطقه گشتم و ۱۵۰ بيت خوان را در منطقه شناسايى كردم. يكى پس از ديگرى بيت خوان ها مردند و حال در سراسر منطقه بيش از ۶ ـ ۵ بيت خوان نمانده است.
(بيت، منظومه هايى حماسى، رزمى، عشقى و مذهبى اند كه هر كدام داراى مضمون و آهنگ ويژه اى هستند.)
آقاى پنهانى مى دانم شما در اين رابطه، كارى از دستتان برنمى آيد. اما اين نامه كوتاه درددلى بود و بس.
سربلند باشيد ـ احمد شريفى

صادق دهقان
كاشان با دشت هاى گل محمدى، گلاب معروف و عطر خوش آن در سراسر ايران شناخته شده است اما كمتر كسى مى داند كاشان قطب پرورش ماهيان تزئينى ايران است و سالانه بيش از ۲۳ ميليون قطعه ماهى تزئينى در اين شهرستان توليد مى شود.
ماهيان تزئينى و يا همان ماهى هاى آكواريومى كه از گذشته ها به صورت سنتى در مناطق مختلف كاشان پرورش داده مى شود چند سالى است كه شكل صنعتى به خود گرفته و براى مردم كاشان كارآفرينى جديدى محسوب مى شود بطورى كه در حال حاضر بيش از يك هزار خانوار در شهرستان كاشان به توليد ماهيان تزئينى اشتغال دارند.
«احمد ناصر حداد» مدير كل جهاد كشاورزى شهرستان كاشان در اين باره مى گويد: كاشان بيشترين توليد ماهيان تزئينى در كشور را دارد كه بيشتر توليد اين ماهى ها در منطقه راوند كاشان انجام مى شود.
وى با اشاره به اين كه در شهرستان كاشان بيش از يك هزار و ۵۰۰ استخر پرورش ماهى و كارگاه هاى توليد ماهيان تزئينى وجود دارد، عنوان مى كند: پرورش ماهى زمينه توليد و اشتغالزايى بسيار بالايى دارد و در هر منطقه اى مى توان با فراهم كردن امكانات به توليد ماهى هاى زينتى روى آورد.
ناصر حداد ادامه مى دهد: با توجه به اينكه توليد ماهيان تزئينى در كاشان به شكل بومى درآمده نياز به حمايت و سرمايه گذارى بيشترى دارد و تسهيلات، امكانات و استخر هاى پرورش ماهى و وسايل مدرن و مواد مورد نياز توليد ماهى بايد در اختيار توليدكنندگان قرار بگيرد.
با توسعه اين حرفه در كاشان تعاونى توليد كنندگان ماهى هاى تزئينى تشكيل شده و ما به دنبال احداث شهرك صنعتى پرورش ماهيان تزئينى هستيم. محل احداث اين شهرك جانمايى شده و بايد اين طرح مصوب شده و احداث آن سريع تر آغاز شود.
«مهدى وجگانى»، بازرس شركت تعاونى آبزيان قطب كه اغلب توليد كنندگان ماهيان تزئينى شهرستان كاشان عضو اين تعاونى هستند نيز عنوان مى كند: ۱۴۱ توليدكننده ماهيان تزئينى در اين تعاونى عضويت دارند.
وى با اشاره به اين كه پرورش ماهيان تزئينى در كاشان به صورت سنتى انجام مى شود، مى گويد: در اين شهرستان كارگاه هاى صنعتى و فنى مدرن محدودى وجود دارد كه آنها نيز در حد استاندارد نيستند. استخرهاى پرورش ماهى در كاشان روباز و سنتى است و گرمايش استخر ها با مشعل گازى و منبع حرارتى كه داخل استخر و يا اطراف آن تعبيه شده انجام مى شود.
اين وسايل گرمازاى پرورش ماهى به صورت خودكار كنترل نمى شود و ممكن است با افزايش و يا كاهش گرما بيش از حد نياز حيات ماهيان تزئينى دچار خطر شود.
وى با اشاره به اين كه در كاشان پروانه بهره بردارى ۲۳ ميليون ماهى در سال داده شده، عنوان مى كند: با احتساب توليد كارگاه هايى كه بدون پروانه بهره بردارى به پرورش ماهيان تزئينى اشتغال دارند مى توان گفت بيش از ۳۰ ميليون قطعه انواع ماهيان تزئينى سالانه در كاشان توليد مى شود.
وى با اشاره به اين كه ۶۰ درصد ماهيان تزئينى در كاشان توليد مى شود، مى گويد: كرمان، استان مركزى و فارس از ديگر توليدكنندگان ماهى زينتى در كشور هستند.
وجگانى ميزان كارگاه هاى پرورش ماهيان تزئينى داراى پروانه بهره بردارى در كاشان را ۱۶۹ واحد عنوان مى كند: به دليل اين كه كارگاه هاى متقاضيان پروانه بهره بردارى بايد از نظر زمين، موقعيت فيزيكى كارگاه و آب داراى ويژگى هاى مشخص و استاندارد باشند لذا به تمامى افراد پروانه بهره بردارى داده نشده است.
وى درباره انواع ماهيان تزئينى كاشان توضيح مى دهد: ماهيان زنده زا شامل انواع گوپى، مولى، سوارتر و پلاتى مى شود و تخم گذار ها نيز شامل انواع ماهيان گلدفيش، رزبارب، سيچى لايد، وبرا، مرواريدى، اسكار و آنجل است.
اين دست اندركار توليد ماهيان تزئينى يكى از عوامل محدود كننده تنوع اين گونه ماهيان كاشان را بالابودن درجه سختى آب اين شهرستان مى داند: انواع تخم گذار ماهيان تزئينى به سختى آب، حساس هستند و امكان پرورش آنها در اين نوع آب وجود ندارد و پرورش ماهيان زنده زا آسان تر است.
كارگاه هاى پرورش ماهى براى رفع اين موضوع نياز به امكانات آب شيرين كن دارند كه تهيه آن هزينه بالايى دارد و براى توليدكنندگان مقرون به صرفه نيست.
وجگانى با اشاره به اين كه احداث شهرك صنعتى پرورش ماهى مدت پنج سالى است كه به عقب افتاده، مى گويد: هنوز زمينى به توليدكنندگان واگذار نشده و سرمايه گذاران براى آن كه دوباره مجبور به سرمايه گذارى در شهرك صنعتى نباشند كارگاه هاى استانداردى در ديگر مناطق كاشان احداث نمى كنند.
به گفته وى هر متر مربع استخر روباز براى يك نفر در سال اشتغال ثابت ايجاد مى كند در حالى كه در شهرك و در كارگاه هاى صنعتى هر ۲۰۰ متر مربع براى يك نفر شغل ثابت در سال ايجاد مى شود.
وى تصريح مى كند: نبود كارگاه هاى استاندارد پرورش ماهى عامل تأثيرگذارى در توسعه نيافتن اين حرفه و نبودن تنوع در ارقام ماهيان تزئينى است ضمن آن كه توليدكنندگان ما از علم روز فاصله گرفته اند.
وى با اشاره به اين كه توليد داخلى ماهيان تزئينى با قيمت نازلى در بازار عرضه مى شود، توضيح مى دهد: اوج محصول ما در ايام نزديك به فصل سرما در اواخر تابستان و اوايل پائيز است و از آنجا كه استخر هاى پرورش ماهى روباز هستند توليدكنندگان مجبورند پيش از رسيدن فصل سرما محصول خود را با قيمت پائين تحويل واسطه ها دهند. واسطه ها ماهى هاى خريدارى شده را در مخازن آب گرم نگهدارى مى كنند و در پائيز و زمستان به چند برابر قيمت به فروش مى رسانند.
وى مى گويد: سرماى بى سابقه در سال ۸۶ بيش از ۸۰ درصد ماهى هاى تزئينى توليدى شهرستان كاشان را از بين برد.
به گفته اين عضو تعاونى توليد آبزيان كاشان، اين شهرستان در سال يك ميليون قطعه انواع ماهيان تزئينى وارد مى كند.
دو استان فارس و تهران واردكنندگان اصلى ماهيان تزئينى هستند و اين ماهى ها با واسطه به كاشان مى رسد و مسئولان مربوطه علاقه مندند بخشى از اين واردات بطور مستقيم در كاشان انجام شود.