فاطمه مصطفوى
اگر اين دو كودك منتظر پيوند درمان شوند، اميد تازه اى به زندگى كودكان مبتلا به بيمارى هاى خونى ايران هم مى تابد. در حال حاضر سلول هاى بنيادى موجود در خون بند ناف در بسيارى از كشورهاى جهان جدا مى شود و براى درمان بيماران خون، اعصاب، قلب و قرنيه چشم به كار مى رود. از زمانى كه «هانگ مى سون» ۳۷ساله كه دچار آسيب نخاعى شده بود با تزريق سلول هاى بنيادى بند ناف توانايى راه رفتن خود را به دست آورد، اين اميد در بسيارى از بيماران نخاعى ايجاد شد... در ايران هم در حال حاضر دو كودك بيمار در انتظار اين پيوند هستند تا در صورت موفقيت از سرطان و بيمارى خونى نجات پيدا كنند. دكتر مرتضى ضرابى، مدير بانك خون بند ناف رويان مى گويد: ما منتظر هستيم بانك خون عمومى بند ناف را راه اندازى كنيم تا تمام كسانى كه نيازمند استفاده از سلول هاى بنيادى هستند به طور رايگان از اين سلول ها بهره مند شوند.
* بانك خون بند ناف رويان در حال حاضر چه فعاليت هايى دارد
هر خانواده در آستانه تولد (ماه نهم يا هفته ۳۶ باردارى) با مراجعه به اين مركز مى تواند تقاضاى جمع آورى خون بند ناف هنگام تولد را تنظيم كند و پزشك يا ماما يا يكى از مسئولان مركز هنگام زايمان خون جفت و بند ناف را جمع آورى كرده تا ۲۴ ساعت در شرايط خاص (كيسه مخصوص درون محفظه تعيين شده) به بانك خون فرستاده شده و پس از انجام آزمايش هاى لازم يخ زده شود تا مورد استفاده خانواده قرار بگيرد؛ ولى ممكن است بسيارى از خانواده ها اين خون را براى استفاده خود نخواسته و به بانك اهدا كنند. از آنجا كه نگهدارى سلول هاى بنيادى براى اين بانك عمومى هزينه سنگينى دارد و بودجه دولتى بايد آن را حمايت كند، تمام تلاش هاى آموزش نيروها و خريد دستگاه ها و تجهيزات مورد نياز تاكنون به ثمر نرسيده است كه اگر به نتيجه برسد، ايران اولين بانك خون عمومى بند ناف را در منطقه راه اندازى خواهد كرد.
* شرايط اهدا يا درخواست
مادر باردار بايد قبل از زايمان آزمايش هايى از قبيل ايدز، هپاتيت و برخى بيمارى هاى قابل انتقال از نظر ويروسى و ژنتيكى را انجام دهد و در صورتى كه جواب منفى باشد (سلامت مادر) اين خون گيرى انجام پذير است.
* شرايط خون گيرى چگونه است
مادر و فرزند هيچ كدام مورد نمونه گيرى نيستند. بند ناف و جفت جدا شده هنگام تولد روى سطح پارچه اى قرار گرفته و خون موجود در آن گرفته مى شود. حداقل خون مورد نياز ۵۰ ميلى ليتر است؛ اما در بسيارى از مواقع تا ۱۰۰ يا حتى ۲۰۰ ميلى ليتر هم گرفته مى شود كه از ۱۰۰ تا ۸۰۰ ميليون سلول بنيادى را در خود دارد. بانك خون رويان در حال حاضر از همه شهرستان ها نمونه مى پذيرد، اما شرط استفاده از نمونه ها، حجم مناسب، تعداد سلول مورد نياز، تحويل نمونه پيش از ۲۴ ساعت و سلامت مادر است.
* طريقه نگهدارى
نمونه پس از ورود به بانك خون، جداسازى مى شود و گلبول هاى قرمز آن جدا شده و سلول هاى بنيادى استخراج شده براى يخ زدگى آماده مى شوند. اين سلول ها بايد در تانك هاى حاوى نيتروژن مايع (كه در ايران توليد مى شود) در برودت ۱۹۶- درجه سانتيگراد حفظ شوند.
* توان نگهدارى چقدر است
از آنجا كه نگهدارى سلول هاى بنيادى بند ناف كارى جديد است مى توان به ۲۰ سال نگهدارى قابل استفاده اميدوار بود. در حال حاضر تحقيقات نشان داده سلول ها پس از ۱۵ سال توانايى تمايز خود را حفظ كرده اند، بنابراين به نگهدارى بالاتر از آن نيز مى توان اميدوار بود، رويان تعهد ۲۰ساله دارد.
* برخى از خانواد ه ها نگرانند كه نكند سلول ها خوب نگهدارى نشود و يا برودت لازم از بين رفته يا دستگاه ها خراب شده يا در صورت قطع برق، نيتروژن مايع از بين رفته يا كم شود.
تهيه نيتروژن مايع براى اين مركز كار آسانى است و هفته اى سه بار به تانك ها اضافه مى شود. همچنين دستگاه ها تاكنون يعنى پس از سه سال هيچ گاه نه قطع شده و نه خراب شده اند و در صورت خرابى خيلى زود تعمير مى شوند. مركز ۲۴ساعته نظارت و كنترل انجام مى دهد و بر اين اساس امكان هيچ گونه نقصى در نگهدارى نيست.
* چرا بند ناف
بند ناف حاوى سلول هاى ابتدايى است كه قادرند به سلول هاى عصبى، غضروفى، خونى، قلبى و ساير سلول ها تبديل شوند. اين سلول ها تكامل يافته نيستند و از اين جهت رد پيوند در آنها كمتر است. همين سلول ها در مغز استخوان هم وجود دارند اما چند تفاوت عمده اين دو منبع انتخاب را به سمت خون بند ناف پيش مى برد.
* خون بند ناف ايرانى از نظر كيفيت و سازگارى
سازگارى پيوند از سازگارى آزمايشى به نام «HLA» نتيجه گرفته مى شود. در صورت سازگارى كه در كشورى مثل ايران زياد است مى توان از سلول هاى بنيادى موجود در بند ناف براى درمان استفاده كرد. موقعيت ما ايرانى ها در سازگارى و استفاده از اين سلول ها بسيار بالاست به طورى كه آلودگى هاى ويروسى كم و ميزان تطابق HLA زياد است و از اين جهت خون بند ناف ايرانى از بهترين نوع خود در جهان به حساب مى آيد.
* بهترين استفاده كننده آن كيست
اين سلول ها براى خود نوزاد (و در ادامه زندگى) تا صد درصد قابل پيوند هستند و براى پدر و مادر آنها به ۵۰ درصد رسيده، خواهر ها و برادران او نيز مى توانندبا احتمال ۲۵ درصد سازگارى دريافت كنند.
* چه مقدار سلول لازم است
اين ميزان با وزن افراد ارتباط دارد، در يك كودك يا نوجوان ۳۰ تا ۳۵ كيلوگرمى، ۳۵۰ ميليون سلول لازم است. اين ۳۵۰ ميليون سلول براى پيوندى مورد نياز است تا اگر بيمارى نوجوان منشأ خونى داشته باشد وارد سير درمان شود. تاكنون در دنيا نوجوانانى با بيمارى هاى سرطان خون و تالاسمى درمان شده اند و در ايران نيز منتظر پيوند هستند.
* بيماران براى پيوند چقدر منتظر مى مانند
بانك خون بند ناف آماده تحويل سلول هاى بنيادى به مركز پيوند است؛ ولى از آنجا كه تنها يك مركز پيوند در ايران وجود دارد، بيماران منتظر در نوبت پيوند قرار گرفته انداما دو كودك از اولين منتظران اين پيوند هستند.كودك اول مبتلا به تالاسمى است و مادر پس از زايمان دوم كه كودكى سالم را به دنيا آورده سلول هاى بنيادى بند ناف را به بانك خون فرستاده تا براى كودك تالاسمى اش استفاده شود. اين دو كودك از نظر HLA كاملاً سازگارند. كودك دوم مبتلا به سرطان خون است. پدر و مادر براى حاملگى دوم نگران تولد فرزندى بيمار بودند؛ اما مشاوران بانك خون بند ناف به آنها اميد درمان دادند، باردارى صورت گرفت و تاسه ماه ديگر كودك به دنيا مى آيد كه در صورت سازگارى سلول هاى بنيادى بند ناف با كودك مبتلا، زندگى او و خانواده اش رنگ ديگرى مى گيرد. بايد منتظر ماند تا سه ماه ديگر.
تاكنون در دنيا دوقلو ها هم براى درمان از خون بند ناف استفاده كرده اند.
* سلول ها را زياد مى كنيد
در حال حاضر با استفاده از تكنيك «بايوراكتور» امكان كشت سلول هاى بنيادى در جهان فراهم شده است؛ بطورى كه بتوان با ۵۰ ميليون سلول هم كشت را آغاز كرد و از سلول ها بهره برد.بانك خون بندناف هم در نظر دارد فاز اول مركز كشت سلول را امسال راه اندازى كند.
* در كدام زايمان مى توان خون بندناف بيشترى گرفت
بعضى از كشورهاى جهان از تكنيكى استفاده مى كنند كه مى تواند در زايمان هاى طبيعى، خون بيشترى را به دست آورد.
در حال حاضر از هر دو نوع زايمان نمونه گيرى انجام مى شود؛ اما البته در زايمان هاى زودرس و اورژانس حفظ جان مادر بر نگهدارى جفت اولويت دارد.
* هزينه ها چقدر است
نگهدارى هر نمونه سالانه ۳۰۰ هزار تومان هزينه دارد و هزينه آزمايش تطابق سلولى (HLA) هم ۱۵۰ هزار تومان است كه در بانك خصوصى از طرف خانواده ها تأمين مى شود؛ اما از آنجا كه بانك عمومى رايگان است نياز به بودجه دولتى دارد.
* استفاده از بانك براى ديگران چگونه است
تاكنون ۲۰ مورد مراجعه براى استفاده از سلول هاى بنيادى بندناف داشته ايم. اينها خانواده هايى هستند كه كودك مبتلا به سرطان خون، تالاسمى يا بيمارى خونى دارد ولى امكان استفاده از سلول هاى بانك خصوصى نيست.
ما در تلاشيم تا به شبكه بانك هاى دنيا بپيونديم تا هم بتوانيم نمونه هاى داوطلبانه را به اين شبكه وارد كرده هم از آنها نمونه هايى دريافت كنيم.
خريد و فروش هر نمونه بين ۱۸ تا ۲۲ هزار دلار انجام مى شود كه يك تجارت پزشكى به حساب مى آيد. در حال حاضر در شبكه جهانى Netcord، ۲۰۰ هزار نمونه جمع آورى شده، هفت تا هشت هزار نمونه نيز در پيوندها به كار رفته است.
يك نمونه تالاسمى در كشور ما وجود داشت كه از بانك هاى سوئيس و بلژيك سلول هاى بنيادى بندناف خريده و براى اين پيوند و درمان استفاده شد.
* در كدام بيمارى ها مى توان از خون بندناف استفاده كرد
ضايعات و سكته هاى قلبى (با شرايط خاص)، ضايعات قرنيه و پيوند سلول هاى عصبى و نيز درمان برخى سرطان هاى خون و تالاسمى كه تاكنون از اين سلو ل ها استفاده كرده، درمان شده اند.
* آخرين تحقيقات
توليد سلول هاى انسولين ساز از تمايز سلول هاى بنيادى به تازگى در دنيا آغاز شده و اميد آينده ديابتى ها را به همراه دارد.
در دانشگاه شهيد بهشتى و پژوهشكده رويان اصفهان تا به حال توانسته اند از بن دندان هاى شيرى، سلول هاى بنيادى را جدا كنند اما تا به حال تمايز دندانى انجام نشده است.

مريم بهريان
همانگونه كه تشخيص سلامت جسمانى افراد از وضعيت ظاهرى و عملكرد اعضاى بدن امكان پذير است، تشخيص ميزان سلامت روحى و روانى افراد نيز با بررسى علائم بيمارى انجام مى شود. علائم بيمارى افسردگى نظير كم خوابى، اختلال در رژيم غذايى، استرس زياد، بدبينى و ... از جمله علائم بيمارى هاى روانى است. سلامت روان افراد تحت تأثير پنج عامل سلامت جسمى، خانه و خانواده، امنيت شغلى، اعتقاد و ديدگاه افراد به زندگى و ژنتيك قرار دارد.
* سلامت جسمى
سلامت جسمى رابطه مستقيم با سلامت روانى افراد دارد. بسيارى از كمبودها و اختلالات در بدن موجب بروز بيمارى هاى روان پريشى و استرس مى شود. بطور كلى مى توان گفت: ريشه بسيارى از بيمارى هاى افسردگى و روان پريشى ها از بيمارى هاى جسمى نشأت مى گيرد.
* محيط خانه و خانواده
خانه و خانواده دومين علل تأثيرگذار بر سلامت روان افراد است. اكثر موفقيت ها، شكل گيرى عقايد و نحوه زندگى افراد تحت تأثير امنيت خانواده است. شيوه رفتار افراد خانواده با يكديگر و تأمين نيازهاى عاطفى و مالى در سلامت روان نقش مؤثرى دارد. برخى اختلالات رفتارى مانند كم خوابى يا بى خوابى و استرس تحت تأثير محيطى است كه بيشترين ساعات در آن سپرى مى شود.
* شغل
امنيت و رضايت شغلى عامل تأثيرگذار ديگر بر سلامت روان افراد است.
* نوع نگرش به زندگى
ديدگاه انسان ها به زندگى در سلامت روان افراد نقش دارد. اعتقادات مذهبى موجب افزايش انگيزه و تحمل سختى هاى زندگى مى شود.
* ژنتيك
برخى از بيمارى هاى روانى، ژنتيكى بوده و تشخيص و درمان آنها توسط پزشك معالج انجام مى گيرد.
توجه به وضعيت روحى مادران باردار همانند توجه به وضعيت جسمانى آنها حائز اهميت است. سلامت و تغييرات رشد جنين وابسته به شرايط جسمى و روانى مادر است. تأثير تغذيه سالم و سلامت جسمى مادر از نظر علمى ثابت شده واكثر افراد بدان توجه مى كنند اما كمتر كسى به وضعيت روحى و سلامت روان مادران اهميت مى دهد. محققان با انجام آزمايشات متعدد به نتايج جديدى درباره تأثير استرس بر رشد جنين دست يافته اند آنان دريافتند با ترشح هورمون استرس و قرار دادن در محيط هاى پرتنش ضربان قلب در جنين بيشتر مى شود و وزن جنين بسيار كم تر از زمان هاى ديگر است و موجب مرگ ومير بيشتر در جنين ها خواهد شد.
تحقيقات نشان مى دهد، مادرانى كه در سه ماهه اول باردارى تحت استرس و فشارهاى عصبى بوده اند، در ماه هاى بعد قلب جنين با ضربان تندترى در مقايسه با جنين هاى ديگر مى تپد. همچنين نتايج سونوگرافى هاى انجام شده نشان مى دهد در لحظاتى كه مادر استرس دارد، فعاليت جنين بسيار زياد مى شود.
استرس باعث افزايش هورمون كورتيزول در بدن مادر شده و مستقيماً بر ميزان ضربان قلب، فشار خون، قند خون، كلريد سديم و تعداد گلبول هاى سفيد خون مادر تأثير مى گذارد. از آنجايى كه رشد جنين وابسته به شرايط جسمى مادر است، اين تغييرات بر جنين نيز اثرگذار است. شرايط اقتصادى، بحران هاى مالى و اجتماعى و عدم سلامت روان پدران در اختلالات رفتارى كودكان مؤثر است.
تحقيقات نشان مى دهد اختلالات رفتارى مثل پرخاشگرى، پيش فعالى، عدم تمركز، نافرمانى، مكيدن شست، ضعف در مهارت هاى اجتماعى، لكنت زبان، لجبازى، خودآزارى و كم اشتهايى در فرزندان پدران و مادرانى كه در وضعيت هاى ذكر شده قرار دارند تا ۶۰ درصد بيشتر از ساير كودكان است. اين تغييرات بيشتر در سن چهار سالگى در كودكان مشاهده شده است.
* درمان
رفتار درمانى يكى از شيوه هاى جديد است كه به منظور آموزش به زنان باردار و همسرانشان و در صورت وجود بيمارى اجرا مى شود. آموزش كنترل استرس و آگاهى مادران و پدران از تأثيرات اضطراب دوران باردارى و افسردگى بر رشد جسمى و ذهنى جنين و تأثيرات آن در آينده از جمله برنامه هاى اين شيوه است.
بطوركلى توصيه مى شود، با در نظر گرفتن نقش سلامت روان مادران و پدران در سلامت فرزندان، به اين موضوع بيشتر از گذشته اهميت داده شود و با اصلاح تغييرات رفتارى و ايجاد محيط پر از آرامش حداقل در مدت ۹ ماه باردارى، از بروز بيمارى ها و اختلالات رفتارى كودكان پيشگيرى شود.

مونا كربلايى

خدايا!
امروز مى خواهم
دوباره به تو سلام كنم.
جايى خوانده ام كه:
«سلام كليد آشنايى و دروازه دوستى است.»
مى خواهم هر روز
به تو سلام كنم.
تا هرگز از خاطرم نرود،
قدر دوستى تو را بايد بيشتر دانست.
پروردگار خوبم! سپاس كه در كنارم هستى؛ هميشه و همه جا.

حسن فرامرزى

وقتى روى زمين مى نشينى، مى ايستى يا دراز مى كشى. لحظه اى به اين فكر كن كه اگر زمين به اندازه ذره اى بيشتر يا كمتر از وزن ات به تو نيرو وارد كند، به هوا پرتاب مى شوى يا در زمين فرو مى روى.پس اين زمين كه فكر مى كنى، چيزى نمى فهمد، ذره ذره اش هوش و حكمت است و با ذكاوت با تو رفتار مى كند. توچگونه با زمين رفتار مى كنى

زينب السادات محسنى
بادكنك اسباب بازى بسيار خوب و مفرحى است و مى توان كاردستى هاى بسيار جالبى با آن درست كرد.
گام يك: بادكنك را به اندازه سه چهارم حجمش باد كنيد.
گام دو: از ابتداى آن به اندازه يك يا دو انگشت جلو رفته و سپس آن را دو تا سه بار بپيچيد.هنگام پيچيدن، دو سر آن را دردست بگيريد تا بادكنك پيچ نخورد.
گام سه: مجدداً چهار الى پنج انگشت جلوتر را بپيچانيد.
گام چهارم: دوباره به اندازه چهار الى پنج انگشت جلوتر رفته و آن را بپيچيد.
گام پنج: نقطه «۱» و «۲» را دور يكديگر دو الى چهار بار بپيچيد.اگر بادكنك شما درست مثل عكس است، بسيار خوب عمل كرده ايد. در غير اين صورت يكبار ديگر امتحان كنيد.
گام شش: حال بدنه مار كبرى را بين دو قسمت مساوى قرار دهيد.
گام هفت: بقيه بادكنك بدنه مار كبرى است. آن را خم كنيد تا به شكل مار درآيد.

ماهرخ جواهرى

مواد لازم
يك عدد سيب سرخ بزرگ
شش عدد گل ختمى يا گل رز يا هر گل ديگر
يك پياله كوچك كره بادام زمينى
يك عدد موز بزرگ
سيخ چوبى كوچك
مواد تهيه
براى درست كردن اين كباب زيبا سيب را به هشت قسمت مساوى تقسيم كنيد. يك تكه از اين سيب ها را داخل سيخ چوبى كرده، سپس يك گل ختمى يا گل رز را به سيخ بكشيد. بعد يك تكه موز را اضافه كنيد و دوباره يك گل ديگر در سيخ قرار دهيد و دوباره آن را تكرار كنيد. تمام مواد بطور مساوى بايد در دو سيخ قرار گيرد. دو سيخ رنگارنگ زيبا را در كنار كره بادام زمينى قرار دهيد و با آن از مادرتان پذيرايى كنيد.

شادى ستارى

مواد لازم
يك سوم فنجان روغن نارگيل
يك هشتم فنجان روغن بادام
يك هشتم فنجان روغن زيتون
دو سوم فنجان گلاب
يك قاشق چايخورى لسيتين
يك قاشق غذاخورى موم
طرز تهيه
روغن ها و موم را در يك ظرف ريخته و روى حرارت حاصل از بخار آب جوش قرار داده تا به روش غيرمستقيم ذوب شوند. هنگام ذوب شدن روغن ها آنها را با يكديگر مخلوط كنيد و پس از سرد شدن گلاب را به آن افزوده و به مدت پنج دقيقه در مخلوط كن بريزيد، تا كاملاً ذوب شود. تركيب را در ظرف شيشه اى ريخته و در آن را محكم ببنديد. تركيب پس از ۳۰ دقيقه قابل استفاده است. كرم را به منظور استفاده هاى بعدى در يخچال نگهدارى كنيد.