|
گفت وگو با احد فرامرز قراملكى
ميراث گرانقدر در اخلاق حرفه اى
|
|
|
ساير محمدى گروه فرهنگ و هنر- «اخلاق حرفه اى در تمدن ايران و اسلام» عنوان كتابى به قلم احد فرامرز قراملكى است كه اخيراً از سوى پژوهشكده مطالعات فرهنگى و اجتماعى چاپ و منتشر شده است. «تحفة السلاطين» اثر نورالدين جابرانصارى نيز كتاب ديگرى است كه وى با همكارى گروهى از دانشجويان دوره دكترا تصحيح كرد و از سوى نشر ميراث مكتوب به تازگى به بازار فرستاد. قراملكى متولد ۱۳۴۰ تبريز دكتراى فلسفه دارد و به عنوان مديرگروه اخلاق حرفه اى سال هاست كه در دانشگاه تهران مشغول تدريس است و در كارنامه اش حدود بيست اثر تأليفى منتشر شده دارد كه در حوزه منطق كتاب «منطق ملخص» و «پارادوكس دروغگو» و... در حوزه كلام جديد، آثارى مانند «هندسه معرفتى كلام جديد» و «روش شناسى مطالعات دينى » و «اصول و فنون پژوهش» و «استاد مطهرى و كلام جديد» و... از جمله اين آثار است. * آقاى قراملكى، اخيراً كتابى منتشر كرده ايد به نام «اخلاق حرفه اى در تمدن ايران و اسلام» كه از سوى پژوهشكده مطالعات فرهنگى و اجتماعى به بازار آمد. كتاب «اخلاق حرفه اى در تمدن ايران و اسلام» يك كار گروهى برنامه ريزى شده است كه حدود دو سال قبل طرح و نقشه آن ريخته شده بنابراين قرار شد دانشمندانى در حوزه هاى مختلف كنار هم بنشينند و ميراث گذشته ما را در حوزه اخلاق حرفه اى احيا كنند. شما بهتر مى دانيدكه امروز دردنيا موضوع اخلاق حرفه اى بحث هاى بسيارى به دنبال دارد و گرايش هاى متعددى در حد دكترا دارد. از طرف ديگر ما ميراث هاى گرانبهايى داريم مثلاً تمدن ايران باستان يك ميراث گرانقدرى در اخلاق حرفه اى دارد. درشهر سوخته گلنوشته ها يا لوح هاى گلى كشف شده نشان مى دهد كه نياكان ما در كار و حرفه هاى مختلف بيشترين دغدغه هاى اخلاقى را داشتند. در دوره هخامنشى ما بانكدارى خصوصى داشتيم و اخلاق بانكدارى داشتيم. اخلاق كار داشتيم، اخلاق ديپلماسى داشتيم. مامحققان ايران باستان را دعوت كرديم. در اسلام هم وضع به همين صورت بود. يعنى آموزه هاى اسلامى و معارف اسلامى هم همين وضع را دارد. مثلاً بحث امانتدارى درحرفه، مسئله گرانفروشى، كم فروشى در كسب و كار و... تأكيد فراوان دارد. مباحث متعددى در اخلاق حرفه اى در اسلام داريم در اخلاق قضا داريم. متخصصان معارف اسلامى، يعنى متخصصان حوزه فقه و حديث و تفسير را هم دعوت به همكارى كرديم. از جانب سوم در تمدن اسلام يعنى تمدنى كه اسلام ايجاد كرد، بالاخره حرفه ها بودند، ديوان ها بودند، مشاغل بودند و در تمدن اسلام هم اخلاق حرفه اى توسعه يافت و تعالى پيدا كرد. ما اين متخصصان را دعوت كرديم و كارى را شروع كرديم و كتابى را دراين حوزه در پنج بخش تأليف كرديم كه به جامعه فرهيختگان تقديم كنيم. * اين پنج بخش شامل چه مباحثى مى شود و چه حوزه هايى را در بر مى گيرد بخش اول كتاب شامل مقدمات است . آن گاه ميراث تمدن ايران را كار كرديم يعنى اخلاق حرفه اى در تمدن ايران. بخش بعدى اخلاق حرفه اى در معارف اسلامى است، كه به بحث استقلال قاضى، عدالت در قضا، اخلاق قانونگذارى اختصاص دارد. براى اولين بار است كه در ايران اين موضوع مطرح مى شود كه قانونگذارى هم نيازمند اخلاق خاصى است. اين مسئله را به فال نيك مى گيريم كه با شروع به كار مجلس هشتم، ما اولين پژوهش را در اخلاق قانونگذارى به جامعه عرضه كرده ايم. بخش ديگر كتاب اخلاق در تمدن اسلامى است كه در دوره بنى عباس يا در عصر صفويه يا در قرن هشتم تا قرن دوازدهم وضعيت اخلاق حرفه اى و اخلاق كسب و كار چگونه بود اين بخش را دوستان ما تحليل كردند. بخش آخر كتاب مباحث تطبيقى اخلاق حرفه اى و چالش هاى جديد پيرامون آن است. در واقع اين بخش سعى دارد به چالش هاى جديد بپردازد. اين كتاب در واقع در قالب ۲۷ مقاله فراهم آمده كه سهم من مقدمه، ويراستارى و دو مقاله است، مابقى مطالب را همكاران و دوستان بنده نوشته اند. * منابعى كه براى اين تحقيق و پژوهش مورد استفاده قرار مى گيرند چگونه و براساس چه معيارى تعيين مى شوند در بخش ايران باستان چند دسته منابع در اختيار داشتيم، يكى الواحى كه اخيراً قرائت شده و مربوط به دوران هخامنشى است و اسنادى كه از شهر سوخته مربوط به دوران هخامنشيان و ساسانيان به جا مانده است. منابع به يادگار مانده فارسى قديم، مثل منابعى كه مربوط به اوستا و شروح اوستاست. ديگر منابع تاريخى است كه مورخان گذشته از خود به جا گذاشتند. شاهنامه هم يكى ديگر از منابع كار ما بود. چون گزارش هايى از وضعيت ايران باستان به دست مى دهد. در بخش اسلام، دقيقاً منابع مورد استفاده ما قرآن و تفاسير، نهج البلاغه، كتب روايى و كتب فقهى، و كتب درجه اولى كه در بحث معارف دينى مورد توجه اند، بعضى از نويسندگان ما مجتهد بودند، مثل آيت الله عميد زنجانى و ديگران كه كارشان استنباط مسائل جديد از منابع دينى است. در بخش تمدن اسلامى هم منابع ما در واقع آثارى است كه مربوط به تاريخ تمدن ماست. مثلاً منابعى كه دوران عباسى را گزارش كرده اند. يا اسناد و مداركى كه از صفويه به جا مانده بود، دوستان نشستند اين اسناد و مدارك را يك به يك مورد بررسى قرار دادند. در بحث مطالعات تطبيقى هم در واقع به مقايسه منابع مختلف پرداختيم. يعنى دوستان اخلاق كسب و كار در جهان را مورد مطالعه قرار دادند و با منابع اسلامى و ديدگاه متخصصان اسلامى به روش هاى دلفى نظرسنجى كردند و نتايج مورد نظر را به دست آوردند. يك مقاله در بين مقالات، يك تجربه عينى است ، يعنى يك شركت سيمانى حرفه اى را كه مدت دوسال است به مورد اجرا گذاشته و در اين زمينه منشور نوشته اند. تجربه خودشان را د راين زمينه به ما عرضه كردند و مورد نقد و بررسى قرار گرفت و اين مقاله نشان داد كه بحث اخلاق حرفه اى، بحثى انتزاعى نيست. مى شود اين منشور اخلاق حرفه اى را به راحتى در سازمان هاى صنعتى و دولتى به مورد اجرا گذاشت. *دراين حوزه كار ديگرى هم داريد يك مجموعه پنج جلدى هست كه به تدريج چاپ خواهد شد كه جلد اول آن در تيرماه به وسيله انتشارات سرآمد به بازار مى آيد. انتشارات سرآمدوابسته به سازمان صنايع و گسترش مجموعه اى از تأليفات مرا در زمينه اخلاق حرفه اى براى چاپ تدارك ديده اند. كه جلد اول تحت عنوان «درآمدى بر اخلاق حرفه اى » منتشر مى شود. درجلد اول سعى شده مفاهيم اساسى اخلاق حرفه اى و تمايزش از مفاهيم حقوقى و فقهى توضيح داده شود. دراين كتاب توضيح دادم اخلاق حرفه اى چيست و با آداب و رسوم چه تمايزى دارد با حقوق كار چه فرقى دارد مسائل اخلاقى را از مسائل حقوقى و فقهى جدا كرديم ارتباط شان را نشان داديم و بعداً توضيح داديم اساساً وقتى مى گوييم اخلاقى بودن يك سازمان دقيقاً مراد چيست از آن طرف هم در عرصه پژوهش از اخلاق حرفه اى به عنوان يك رشته علمى دفاع كرديم. * چهار جلد بعدى اين مجموعه تحت چه عنوان منتشر مى شوند و به چه موضوعى مى پردازند جلد دوم اين مجموعه، «سازمان هاى اخلاقى» نام دارد و دقيقاً نشان مى دهد كه يك سازمان اخلاقى چه ويژگى هايى دارد و چگونه مى شود دراين سازمان ها اخلاق را نهادينه كرد. چگونه مى شود اخلاقى بودن سازمان رامميزى و ارزيابى كرد. جلد سوم در زمينه تصميم گيرى اخلاقى و حل معضلات اخلاقى در سازمان است. جلد چهارم در زمينه شيوه هاى ترويج اخلاق حرفه اى درمشاغل است. يعنى چگونه مى شود اخلاق حرفه اى را آموزش داد و ترويج كرد.
|