داوود پنهانى
تغذيه مناسب پيوند بسيار نزديكى با سلامت جسمى ما دارد. محققان در تحقيقات بيشمار خود بارها و بارها نسبت به استفاده از مواد غذايى سالم اطلاع رسانى كرده و ما را از مصرف مواد غذايى نا سالم پرهيز مى دهند. با نزديك شدن به فصل گرما هشدارها نسبت به استفاده از مواد غذايى نامناسب و غير بهداشتى بيشتر نيز مى شود، چه آن كه در فصل گرما ميزان احتمال فساد مواد غذايى بيشتر هم مى شود. با تمامى اين حرفها بسيارى از ما به اين هشدارها توجه نمى كنيم. نيم نگاهى به اطلاعات موجود در زمينه نحوه تغذيه ما و رعايت نكات اصولى در اين زمينه اين نكته را به اثبات مى رساند.به عنوان مثال در يكى از اين تحقيقات مشخص شده كه سهم فرآورده هاى لبنى در سبد غذايى ايرانيان تنها ۱۰ درصد است. اين رقم در مقايسه با مصرف سرانه جهانى آن از اختلاف قابل توجهى خبر مى دهد.اين در حالى است كه بنا به گفته متخصصان، مطالعات انجام گرفته، اهميت شير و فرآورده هاى آن را در حفظ و سلامت استخوان ها، بهبود وضعيت رشد، كاهش خطر بيمارى هاى مزمن نظير استخوان، فشار خون و انواع سرطان ها و بهبود وضعيت تغذيه اى در دوران رشد نشان مى دهد.
متخصصان با اشاره به اين كه امروزه ميزان مصرف سرانه شير و فرآورده هاى آن در هر جامعه اى از مهمترين شاخص هاى توسعه فرهنگى محسوب مى شود، معتقدند كه از دهه ۱۹۳۰ شير و فرآورده هاى آن در بسيارى از كشورها صنعتى دنيا به عنوان يكى از مهمترين اجزاى برنامه هاى كمك هاى غذايى براى بهبود وضعيت تغذيه اى خانوار فقير در نظر گرفته شده است.
بر اساس آمارهاى جهانى، سرانه مصرف شير و فرآوردهاى لبنى در كشورهاى اروپايى و امريكايى شمالى، بيشترين مقدار و در كشورهاى آسيايى پائين ترين مقدار است. ميزان مصرف شير در كشور ما نيز ۸۱‎/۸ كيلوگرم در سال است كه با سرانه جهانى
۱۵۵ كيلوگرم در سال اختلاف قابل توجهى دارد.
مشكلات تغذيه درست تنها به كم خورى بر نمى گردد. در موارد زيادى مصرف برخى اقلام و پر خورى هم به عنوان عوارض تغذيه نادرست مورد تأكيد قرار گرفته است.
دكتر غلامرضا خاتمى رئيس انجمن علمى تغذيه كودكان ايران ضمن هشدار نسبت به افزايش عارضه چاقى در كشور، به اين نكته اشاره كرده مى گويد: «در گذشته كمبود وزن و سوء تغذيه را داشتيم و امروز اضافه وزن هم به اين مشكلات افزوده شده است.»
افزايش چاقى از نظر متخصصان يكى از نشانه هاى بى توجهى به تغذيه درست محسوب مى شود.كارشناسان با اشاره به افزايش تعداد افراد چاق در دنيا و ايران بر اين نكته تأكيد مى كنند كه بايد از مصرف غذاهايى كه باعث افزايش وزن نامطلوب مى شود، جلوگيرى كنيم.
دكتر «على اكبر سيارى» فوق تخصص گوارش كودكان با اشاره به اينكه چاقى يك اپيدمى جهانى و جزو بيمارى هاى مزمن است كه از دهه ۷۰ ميلادى در سطح دنيا شناخته شده است، مى گويد: «چاقى، عوارض و پيامدهاى ناگوارى در كودكى و بزرگسالى به دنبال دارد. البته عارضه چاقى جزو بيمارى هاى قابل پيشگيرى است كه به وسيله آموزش و اصلاح رفتار، مى توان از مرگ زودرس جلوگيرى كرد.»
سيارى با اشاره به آمار جهانى ۱‎/۱ ميليارد نفرى از افرادى كه دچار اضافه وزن و چاقى هستند، بر اين نكته تأكيد مى كند كه ۳۱۲ ميليون نفر از اين افراد چاق هستند. وى سپس به آمار چاقى در كشورمان اشاره كرده و مى گويد: «۶۱ درصد از جمعيت بالاى ۲۰ سال شهرنشين و ۵۰ درصد جمعيت بالاى ۲۰ سال روستانشين در ايران، دچار اضافه وزن و چاقى هستند كه جمعيتى حدود ۲۵ ميليون نفر را شامل مى شود. ۱۲ درصد نوجوانان ايرانى دچار اضافه وزن و ۵ تا ۷ درصد نيز چاق هستند.» بى توجهى به تغذيه درست علاوه بر عوارضى چون چاقى، احتمال ابتلا به برخى بيمارى ها را نيز افزايش مى دهد.
«على اكبر سيارى» متخصص كودكان و
فوق تخصص گوارش كودكان با تأكيد بر اينكه ۳۲ ميليون ايرانى غذاى اضافى مى خورند، به عوارض چاقى اشاره كرده ومى گويد: «فشار خون بالا يكى از عارضه هاى چاقى است، به طورى كه ۱۰ درصد جمعيت بالاى ۱۵ سال كشور فشار خون بالا دارند كه وقتى به بالاى ۴۰ سال مى رسند، اين وضعيت به ۳۰ درصد افزايش مى يابد.»
با اين حال به نظر مى رسد كه در جامعه ما اين موضوع چندان كه بايد و شايد جدى گرفته نمى شود. سخنان چندى پيش معاون غذا و داروى وزارت بهداشت مبنى بر استفاده بيش از اندازه برخى اقلام خوراكى در ايران نشان دهنده اين بى توجهى است.
«رسول ديناروند» معاون غذا و داروى وزارت بهداشت مى گويد: هر ايرانى سالانه ۲۱ كيلوگرم روغن جامد يا مايع مصرف مى كند، سرانه مصرف شكر هر ايرانى نيز ۶ برابر ميانگين هر فرد در دنيا و ۳۰ كيلوگرم در سال است.
وى كه در گردهمايى مديران غذا و داروى سراسر كشور در اصفهان سخن مى گفت، افزود: گر چه مصرف روغن نباتى جامد در كشور از سال ۸۳ تا ۸۶ حدود ۵۶ درصد كاهش يافته است اما هنوز سرانه مصرف روغن خوراكى در ايران بالاست و هر ايرانى در سال به طور متوسط ۲۱ كيلوگرم روغن مصرف مى كند به همين علت بيمارى هاى قلبى و عروقى مهم ترين بيمارى ها در كشور است. البته با ترويج جايگزين كردن مصرف روغن هاى خوراكى مايع و كاهش اسيد چرب و ترانس روغن هاى جامد كه امسال به كمتر از ۱۰ درصد مى رسد، تلاش شده تا زيان ناشى از مصرف روغن كاهش يابد و اميدواريم با همكارى رسانه ها و آگاهى رسانى مناسب، شاهد كاهش سالانه ۱۰ درصدى مصرف روغن در بين مردم باشيم.
به گفته وى اسيد چرب و ترانس خطرناكترين نوع روغن خوراكى است كه در سال ۸۳ ميزان متوسط آن در روغن هاى جامد مصرفى مردم بالاى ۳۰ درصد و امروز به كمتر از ۱۰درصد كاهش يافته و حدود
يك چهارم شده است.
معاون وزير بهداشت مى افزايد: «خطر ديگرى كه سلامت مردم را تهديد مى كند، مصرف بيش از حد شكر در بين ايرانيان است، متوسط مصرف شكر در بين مردم دنيا ۴ تا ۵ كيلوگرم است در حالى كه سرانه مصرف شكر هر ايرانى سالانه ۳۰ كيلوگرم و بيش از ۶ برابر متوسط مصرف شكر در بين مردم دنياست.» وى مى گويد: « نگرانى ديگر ما اين است كه با وجود كاهش مصرف نوشابه هاى قندى گازدار و افزايش مصرف دوغ به عنوان يك نوشابه سنتى سالم، متأسفانه ۵۰ درصد دوغ هاى داراى مجوز نيز داراى نمك بيش از حد مجاز هستند كه خطرات زيادى را در بروز بيمارى هاى
غير واگير مانند فشار خون دارد.»
مبارزه با مواد غذايى قاچاق و تقلبى از جمله برنامه هاى اولويت دار وزارت بهداشت در حوزه غذاست، امسال ۲ ميليارد تومان براى نظارت بر مواد غذايى در نظر گرفته شده است كه از آن براى افزايش نظارت در سطح عرضه و تقويت آزمايشگاه هاى كنترل غذا در كشور استفاده مى شود.
به گفته «ديناروند» معاون غذا و داروى وزارت بهداشت بر خلاف دارو كه در سطح عرضه آن در داروخانه ها مشكل چندانى نداريم، در حوزه غذا متأسفانه بيشترين مشكل در سطح عرضه است،وى مى گويد: « برنامه وزارت بهداشت ترويج سلامت محورى در حوزه غذا، شناسايى عوامل مهم خطر و اولويت بندى براى مقابله با آن است، برنامه هايى نيز براى تسهيل واردات مواد غذايى مجاز، مبارزه با آلودگى هاى قارچى مواد غذايى از جمله پسته داريم.»
به گفته ديناروند اقتصاد غذا در ايران سالانه
۲۲ هزار ميليارد تومان گردش مالى دارد. همين گردش مالى فراوان در حوزه مواد غذايى خود از يك سو نشان دهنده توجه ما به غذا و نيز هزينه فراوانى مى كند كه در اين زمينه صرف مى شود. نيم نگاهى به خيابان هاى پايتخت براى مشاهده تعدد رستوران ها و فست فود ها در اين خيابان ها كافى است. اين تعدد نشان دهنده درآمد بسيار زيادى است كه در اين راه صرف مى شود. اينجاست كه توجه به بهداشت غذا و تغذيه درست و برنامه ريزى براى جلوگيرى از عوارض ناشى از مواد غذايى نا سالم نيز افزايش پيدا مى كند. اين برنامه ريزى در فصلى چون تابستان كه به دليل گرماى هوا ميزان احتمال فساد در برخى از اقلام خوراكى نيز افزايش پيدا مى كند بيش از پيش مهم مى شود.
دكتر پرويز وحدانى متخصص داخلى و بيمارى هاى عفونى، با بيان اين كه در فصل تابستان بيمارى هاى منتقله از آب و غذا به حداكثر شيوع خود مى رسد، مى گويد: «بهترين ميوه ها براى سفر، ميوه هاى دربسته اى چون هندوانه، خربزه و گرمك است كه بايد پس از برش به مصرف برسند.»
وى با بيان اين كه ميوه هايى نظير انگور، سيب، گيلاس و گوجه بايد پس از شست و شوى كامل به مصرف برسند،مى افزايد: «محيط مرطوب و گرم هم شرايط مناسب براى رشد ميكروارگانيزم هاى غذايى به شمار مى رود. بايد در مصرف آب به علايم هشدارى توجه و صرفاً از آب لوله كشى و بطرى استفاده شود و حتى الامكان بايد غذاها تازه به مصرف برسند.»
اين متخصص داخلى و بيمارى هاى عفونى، با بيان اين كه حتى در كمتر از نيم ساعت خطر رشد ميكروب بر روى غذاى طبخ شده وجود دارد مى گويد: «ميكروب ها با توليد سم يا توكسين عاملى براى بروز اسهال و استفراغ محسوب مى شوند. غذاهاى تهيه شده با سس، خامه و يا آبكى در كسرى از ساعت آلوده مى شوند و مصرف آنها خطر مسموميت غذايى را به همراه دارد.»
دكتر وحدانى، با اشاره به مسموميت هاى شيگلايى و سالمونلايى و اين كه شايع ترين روش ابتلا به اين بيمارى ها استفاده از آب و غذاى آلوده است ادامه مى دهد: «بهترين اقدام در برخورد با مسموميت غذايى امتناع ورزيدن از خوردن به مدت ۲۴ ساعت است. در اين مدت فقط نوشيدن آب جوشيده سرد شده، آب معدنى و چاى پر رنگ توصيه مى شود.»