Iran Newspaper - خانواده

راحله انورى
همراه با نخستين روزهاى تعطيلات تابستانى، هياهوى مدرسه ها مى خوابد و فرياد در كوچه ها طنين انداز مى شود. چيزى نمى گذرد كه با شنيدن مجدد زنگ مدرسه ها همه دست به كار مى شوند.
دلواپسى هاى دفتر و كتاب و قلم و درس و مدرسه، همه و همه، يك طرف و دلمشغولى هاى پدران و مادران پرونده به دست براى ثبت نام دوباره فرزندان، طرف ديگر. فصل ثبت نام كه نزديك مى شود و حرف از مشكلات آن به ميان مى آيد، سفره دل خانواده هاى دانش آموزان گسترانده و بحث از كيفيت سيستم آموزشى و درس و كتاب وتبحر معلمان و در نهايت هزينه هاى دريافتى مدارس دولتى و غيردولتى، نقل مجالس مى شود. متأسفانه باوجود نظارت هاى مسئولان امر در خصوص ثبت نام مدارس دولتى، مسئله شهريه هاى اجبارى قبل، بعد و هنگام ثبت نام، از معضلات اصلى و دائمى خانواده هاست كه بخصوص در اقشار كم درآمد، نمود بيشترى دارد.
از سوى ديگر، دريافت وجوه سنگين در مدارس غير انتفاعى و نرخ هاى متفاوت در بين مدارس، باعث شده تا ملاك انتخاب برخى خانواده ها براى ثبت نام فرزندشان در مدرسه تغيير كند. هرچند برخى از كارشناسان، تفكيك دانش آموزان را در قدرت درك مطالب و براى ارتقاى بيشتر آنان در امر تحصيل، تأييد مى كنند اما بسيارى از آنان نيز معتقدند، ملاك گذارى دانش آموزان و تفكيك آنان در مدارس ياد شده- كه در برخى مواقع تنها علت تفاوت، پرداخت وجوه ثبت نام است، نه قدرت هوش و درايت دانش آموزان- مى تواند منجر به تبعات منفى در روح و شخصيت آنان شده و در درازمدت، نتايج نامطلوبى در جامعه باقى گذارد.
يكى ديگر از مسائل قابل طرح در زمان ثبت نام مدارس- كه اين روزها شكل جدى ترى به خود گرفته- ارائه تست هاى تعيين سطح دانش آموزان است كه عموماً در تغيير مقطع تحصيلى صورت مى گيرد.
همچنين آزمون هاى قبل از ورود به مدارس كه عموماً براى انتخاب دانش آموزان به اصطلاح زرنگ تر ترتيب داده مى شود و استاندارد بودن آزمون هاى برگزار شده نيز در اكثر مواقع تنها با تأييد مسئولان خود مدرسه انجام مى گيرد.
در اين باره دكتر «پرى ناز نبى سى» دكتراى مديريت آموزشى مى گويد: «اصولاً تست هاى گرفته شده از دانش آموزان، با توجه به رقابت موجود در بين مدارس، بويژه مدارس غير انتفاعى، به منظور نخبه پرورى و سرمايه گذارى روى تعداد خاصى از دانش آموزان- كه در سطح علمى و تحصيلى بالاترى نسبت به سايرين قرار دارند، انجام مى گيرد. در اين حالت، بهره ورى كارى و فعاليت معلمان نيز در شرايطى كه با تعدادخاصى از دانش آموزان برتر مواجه اند، بالاتر خواهد رفت. اين در حالى است كه در مدارس معمولى يا دولتى كه دانش آموزان ملاك گذارى و تقسيم بندى نشده اند، معلم كمتر مى تواند تمام فعاليت هاى خود را متمركز كند و بهره كارى لازم را به دست آورد، البته اين امر با مديريت صحيح معلمان در كلاس، نسبت به سطح دريافت آموزش دانش آموزان، امكانپذير اما مشكل است.»
* تست ها بايد مثل بازى باشند
دكتر نبى سى ، تست هاى ورود به مدرسه را چنانچه قبل از سن هفت سالگى انجام شود، عملى اشتباه مى داند و مى گويد: «پاسخ كودكان به برخى سؤال هاى خاص كليدى براى ورود به مدرسه، اشتباه است اما مى توان با انجام تست هايى كه براى كودك جنبه بازى دارند، به بسيارى از مفاهيم و لايه هاى پنهان آگاهى آنان از طريق پرسش هاى جانبى و ارتباط عاطفى پى برد.
پاسخ ندادن كودك به چنين سؤال هايى كه فعلاً در مدارس مطرح مى شود، نشانه كندى ذهن و عقب ماندگى كودك نيست و حتى به دليل اين كه چنين آزمون ها يا تست هاى ورودى كنترل شده نيستند، باعث رفتارهاى نامعقول بعدى كودك دركلاس مى شوند. در حال حاضر، در كشورهايى چون آلمان، بچه هاى معمولى در كنار كودكان استثنايى درس مى خوانند.
اين نوع تدريس مربوط به نوع، ساختار و نظام آموزشى و همچنين نوع آموزش و تكنيك هاى معلمان است كه مى توانند دانش آموزان را در يك سطح تعادل نگه دارند اما در كشور ما به دليل تفاوت نظام آموزشى نيز چنين روش تدريس و اختلا طى تجربه نشده است.»
درباره انجام تست هاى قبل از ورود به مدرسه، بخصوص در كودكان پيش دبستانى، «معصومه پرسا» روان شناس مى گويد: «اين تست ها در شناسايى و رشد كودك بسيار مؤثرند و از آنجا كه اهداف تست ها توسط كودك مشخص نمى شود و كودك به خيال آن كه با او بازى مى كنند، پاسخگوى تست هاست، نمى تواند در شخصيت اجتماعى او تأثير منفى به جا بگذارد.» «تنها كودكانى كه از لحاظ روابط اجتماعى دچار مشكل هستند، قادر نخواهند بود تا به اين تست ها پاسخ لازم بدهند.»
* آزمون هايى كه مناسب نيست
دكتر نبى سى، در خصوص آزمون ها وتست هاى قبل از ورود به مقطع تحصيلى راهنمايى هم مى گويد: «از آنجا كه تفكر انتزاعى نوجوان در اين سن شكل مى گيرد و قدرت درك او از انجام تست ها بالا مى رود، مى توان انجام آزمون و تست ها را براى او سرمايه گذارى مناسبى در جهت شناخت توانايى ها و ضعف هاى او در خصوص دروس مختلف دانست.»
وى بر لزوم استاندارد بودن تست ها و آزمون هاى «وروديه» تأكيد و اضافه مى كند: «امروزه در دنيا از تست هاى ياد شده به عنوان شاخصى در جهت آموزش علم روز بهره گرفته مى شود كه غالباً تست هاى استاندارد و قابل قبولى است و توسط كارشناسان فن تهيه مى شود اما متأسفانه در برخى مدارس كشور، تست هاى تهيه شده در مقاطع مختلف، تنها با هدف برترى و تفكيك براساس معدل و نخبه پرورى دانش آموزان انجام مى شود اين گونه آزمون ها نمى توانند در روند ارزشيابى توصيفى دانش آموزان كمك كنند و مناسب نيستند.»
اين استاد دانشگاه معتقد است: «نظريات مختلفى در خصوص آزمون و تست وروديه وجود دارد كه ارزش هر يك محفوظ است اما بايد رابطه اى را ميان شرايط كشور و نظريات ياد شده برقرار كنيم. شرايطى از جمله، فرهنگ، سواد خانواده ها، تجربه معلمان، اقتصاد و شايستگى هاى افراد طراح و مجرى آزمون ها، همگى در اين امر دخيل هستند.»
* ملاك هاى استاندارد را بايد بومى كنيم
دكتر نبى سى با اشاره به اين كه در حال حاضر نظام آموزشى ما با استانداردهاى جهانى فاصله دارد، مى گويد: «ما بايد جهانى بينديشيم و ملاك هاى استاندارد جهانى را با تطبيق بر شرايط جغرافيايى و محيطى كشور بومى كنيم. به اين ترتيب، نظام آموزشى ما، منظم شده و از سليقه اى عمل كردن فاصله گرفته و به سوى استانداردسازى پيش مى رويم. از اين مسائل كه بگذريم نمى توان از اضطراب و فشارهاى روحى وارده بر دانش آموزان كه به دليل برگزارى اين آزمون ها به وجود مى آيد، صرف نظر كرد. بسيار ديده مى شود كه آزمون هاى انجام شده علاوه بر آن كه از تأييد استاندارد هاى جهانى بى بهره اند، در فضاهاى نامناسب و توسط افراد غير مجرب، از دانش آموزان گرفته مى شوند و اين مسئله در نتايج حاصل از آن مؤثر است و بعضاً به دليل همين اضطراب كودك يا نوجوانى از ورود به يك مدرسه مناسب محروم مى شود. مشكل ثبت نام نه تنها دانش آموزان را درگير مى كند و گاهى باعث از بين رفتن اعتماد به نفس آنها مى شود، بلكه با به صدا درآمدن زنگ مدارس، به صورت يكى از اصلى ترين تشويش ها و مشغوليت هاى فكرى خانواده باقى مى ماند.» انتخاب مدارس بخصوص براى كسانى كه از قدرت انتخاب بهره مند هستند، كار را چند برابر مشكل مى سازد.»
انتخاب مدرسه دولتى، غير دولتى يا نمونه مردمى، مسئله اى است كه مشغله ذهنى مادران خواهد بود تا شروع ماه مهر. به هر حال، زنگ هاى مدارس مختلف همگى گوش نواز ند و هيچ يك را بر ديگرى برترى نيست، چه ديجيتالى باشد چه چكشى و چه زنگ اخبار، به شرط آن كه ثبت نام بگذارد!