Iran Newspaper - ديپلماتيك

حسين آذرى
مانند همه سياست هاى رئيس جمهورى فرانسه طرح ساركوزى براى تشكيل اتحاديه مديترانه نيز در ميان جنجال فراوان به اجرا درآمد. ديپلماسى فرانسه همه توان و اعتبار خويش را پاى اين طرح گذاشته است. اين طرح به اندازه موافقان و حاميان اروپايى و عربش ، مخالفانى سرسخت در خاورميانه و اروپا دارد.
ساركوزى براى اين اجلاس مجموعه اى از اهداف بلندپروازانه را طراحى كرده است. رئيس جمهور فرانسه مى كوشد تا پاريس پل هاى ارتباط ميان اعراب و اروپا كه مناسباتشان از ۱۱ سپتامبر دستخوش تنش هاى شديد شد را بهبود بخشد. از طرفى او سعى دارد از اجلاس اتحاديه مديترانه به عنوان يك كانون آشتى و مركز ميانجيگرى در مجموعه اى از بحران هاى خاورميانه بهره گيرد. در اين راستا ديپلمات هاى فرانسوى حاشيه اجلاس را به مركز چانه زنى براى گشودن گره خصومت دولت هاى عربى نظير سوريه و لبنان از يك سو و اعراب و اسرائيل از سوى ديگر تبديل كرده اند.
اجلاس اتحاديه مديترانه پنجره ورود ديپلماسى فرانسه به صحنه خاورميانه و يكى از كانون هاى مهم سياست بين الملل است. پاريس در پشت اين اجلاس رؤياهاى بسيارى را دنبال مى كند. از به دست گرفتن كرسى رهبرى سياست خارجى اروپا گرفته تا پر كردن خلأ شكست بوش در مذاكرات سازش و گشودن پاى سرمايه گذاران فرانسوى به بازارهاى بكر انرژى و اقتصاد حوالى مديترانه.
اما چنان كه وقايع چند روز اخير آشكار كرد سوداهاى اليزه در طرح تشكيل اتحاديه مديترانه به همان اندازه كه يك فرصت طلايى در نظر فرانسوى ها جلوه كرده است با چالش هاى سنگينى دست به گريبان است.
از يك سو حضور حدود چهل تن از رؤساى جمهورى و نخست وزير اروپا و اعراب جنوب حوزه مديترانه، پاريس را به آينده اين طرح اميدوار مى سازد. برخى از سران اروپا و اعراب، ساركوزى را در پيشبرد اين طرح همراهى مى كنند. از اين عده مى توان به سران مصر و يونان به عنوان دو كشور مهم ساكن مديترانه اشاره كرد. مبارك گفته است كه از هيچ كوششى براى موفقيت اين طرح دريغ نخواهد كرد. دولت يونان نيز گفته است كه اتحاديه مديترانه فرصتى استثنايى براى توسعه مردم كشورهاى حوزه درياى مديترانه است. زيرا در چارچوب اين اتحاديه برنامه هاى محسوسى با ابعاد اقتصادى و اجتماعى به اجرا درخواهد آمد كه براى مردم منطقه مفيد خواهد بود.
اما در كنار اين گروه حامى طرح ساركوزى ، مخالفانى قدرتمند صف بسته اند. اولين صداى مخالف از كشورهايى شنيده شد كه همسايگان كليدى مديترانه به حساب مى آيند. در اين جرگه به مخالفت ها و انتقادهاى سه كشور الجزاير، ليبى و مغرب مى توان اشاره كرد كه هر كدام البته در سطحى متفاوت اهداف نيكولا ساركوزى را زير سؤال بردند. رهبر ليبى سرسختانه ترين واكنش را نشان داد و هشدار داد كه اين طرح به جاى اتحاد در صف اعراب به تشتت ميان آنها مى انجامد. شمار ديگرى از اعراب به اساس اين طرح بدبين هستند. بدبينى ها اغلب از رفتارهاى سياسى ساركوزى ، گرايش او به امريكا و دوستى با اسرائيل ناشى مى شود.
اما در ميان اروپايى ها نيز اين طرح منتقدان جدى دارد. آلمان ها به عنوان رقيب ديرين فرانسه از ابتدا بناى مخالفت نهادند تا حدى كه گفته شد آنگلا مركل مفاد طرح را تعديل كرده است. از سوى ديگر دولت تركيه به دليل بى مهرى هاى ساركوزى به بحث عضويت اين كشور در اتحاديه اروپا با ذهنى بدبينانه در اجلاس پاريس حاضر شده است.
با اين وصف به نظر مى آيد كه رئيس جمهور فرانسه كه در مدت يك سال زمامدارى خويش سعى كرده تصوير يك فرد ريسك پذير را از خود به نمايش بگذارد همچنان بر آن است كه طرح تشكيل اتحاد بر محور همجوارى دولت هاى عربى و اروپايى حاشيه مديترانه را پيش ببرد. ساركوزى در اين ميان دوران رياست اروپا را نيز كه از هفته گذشته به پاريس رسيده يك فرصت مى بيند.
* قلمرو طرح اتحاديه مديترانه
شايد طرح مديترانه چندان هم تازگى نداشته باشد. اين طرح قرار است بر نقطه يكى از مسيرهاى تاريخى مراودات مسلمانان اروپا استوار شود. حوزه مديترانه يكى از نقاط تلاقى مسلمانان خاورميانه شمالى با جنوب اروپا بوده است . بنابراين در چشم اندازى تاريخى طرح اتحاديه مديترانه خاطرات تاريخى زيادى را در ذهن انديشمندان زنده مى كند اين حوزه آبى بويژه در هزاره دوم بارها ميدان تقابل و يا تعامل مسلمانان و قدرت هاى آن سوى اروپا بوده است. نسل اول استعمارگران اروپايى يعنى اسپانيا ، پرتغال و فرانسه از همين معبر راه سلطه بر سرزمين هاى اسلامى را پيش گرفته اند. از سوى ديگر مهاجرت تاريخى مسلمانان به اروپا از همين كشورهاى حوالى مديترانه انجام گرفته است. جامعه حدود۱۰ ميليون نفرى مسلمانان در اروپا اغلب تبار مديترانه اى دارند و از كشورهاى الجزاير، ليبى مغرب و ... برخاسته اند و شامل همه كشورهايى است كه از قرون وسطى و جنگ هاى صليبى تاكنون ايده برقرارى چنين روابطى از بعد از ۱۱ سپتامبر كه روابط جامعه مسلمانان اروپا با دولت هاى اين قاره تيره شد مطرح گرديد.
با نگاه به مختصات استراتژيك منطقه اى كه قرار است طرح ساركوزى در آنجا پياده شود، بدبينى برخى ناظران مبنى براين كه اليزه اهدافى پنهان پشت اين طرح دنبال مى كند مفهوم پيدا مى كند.
نوار ساحلى مديترانه به لحاظ سياسى داراى ويژگى هاى مهمى است. در واقع ساركوزى حوزه اى را محور تحركات ديپلماتيك خويش قرار داده كه از يك سو منطقه اى بكر از حيث سياسى و اقتصادى بوده كه از مدت ها قبل بازيگران سياسى و تجارى را وسوسه مى كرده است و از طرف ديگر به دليل حضور نيروها و جنبش هاى تحولخواه كانون توجه محافل غرب بوده است. منطقه اى كه قرار است طرح اتحاديه مديترانه ساركوزى در آنجا مستقر شود. هانتينگتون در نظريه گفت و گوى تمدن هاى خود آن را يكى از گسل هاى برخورد تمدن ها تعيين كرده است زيرا جوامع اسلامى شمال آفريقا درست در نقطه تماس جهان اسلام با اروپا قرار دارند.
اين منطقه در دو دهه اخير آبستن حوادث بسيار بوده است و نيرومندترين جنبش هاى اسلامى از اين منطقه سر برآورده اند. كافى است به موقعيت دو كشور الجزاير يا مغرب نگاه شود.
اين حوزه يكى از كانون هاى نگرانى عميق غرب است و همواره در بحث نفوذ اسلام اشاره اى جدى به اين نوار مديترانه داشته اند. امريكايى ها در اين مدت سعى كرد ه اند حتى پيمان هاى دوجانبه با دولت هاى اين منطقه براى مقابله يا مهار جريان هاى اسلامى منعقد كنند.
از ۱۱ سپتامبر تا به امروز نيز اين منطقه بويژه در نقطه تلاقى الجزاير و مغرب شاهد عمليات ها و انفجارهاى خونين بوده است كه هر بار فرانسوى ها و امريكايى ها منشأ آن را به القاعده نسبت داده اند و مدعى هستند كه القاعده يكى از پايگاه هاى اصلى خويش را با عنوان مغرب بزرگ اسلامى در اين ناحيه مستقر كرده است. با همين استدلال دولت هاى اروپايى يكى از تهديدات بالقوه را در جنبش هاى اين منطقه مى جويند تا حدى كه حتى كارشناسان امنيتى فرانسه يا اسپانيا مدعى شده اند انفجارها و ناآرامى هاى پاريس يا عمليات تروريستى ۱۱ مارس ۲۰۰۴ ماريد توسط اتباع اين جنبش به وقوع پيوسته است.
به اين صورت مى توان نتيجه گرفت كه يكى از كاركردهاى طرح اتحاديه مديترانه «امنيتى» خواهد بود. اين كه ۲۷ كشور اروپايى كه با اشتياق دراين اجلاس حضور يافتند در عين حال كه به فرصت هاى اقتصادى ناحيه مديترانه چشم دوخته اند اما برخى از آنها نگرانى هاى امنيتى را نيز در اين راستا دنبال مى كنند. اين دسته از اروپايى ها در صدد هستند از پيمان اتحاديه مديترانه به عنوان يك اهرم پيشگيرى و وسيله مهار نيروهايى كه تندرو مى خوانند، بهره جويند.
ادامه دارد