كيوان سرافرازى
همسايه هاى شمالى و جنوبى خزر در آستانه امضاى نخستين قرارداد بزرگ نفت قرار گرفتند.«در چارچوب همكارى با ايران حاضريم تمام امكانات و دانش فنى خود را در اختيار طرف ايرانى قرار دهيم.»
هواپيماى نماينده بزرگترين كمپانى گاز جهان يك بار ديگر بر فراز ايران ديده شد؛ الكسى ميلر، رئيس گازپروم براى دومين بار به تهران آمد. همزمان با عقب نشينى لفظى توتال از پارس جنوبى، مشترى رزرو شده ايران به ديدار احمدى نژاد رفت تا بناى يك توافق گازى آغاز شود.
درست در كمتر از ۴ ماه از امضاى تفاهمنامه همكارى ايران و روسيه، ميلر پيشنهاداتش را به تهران آورد. مهمترين بخش از منوى روس ها توسعه فازهاى گازى پارس جنوبى است علاوه بر آن گازپروم مشاركت در اجرا و اپراتورى خط لوله صلح را هم پيشنهاد داده است؛ نكته اى كه تأمين گاز دو كشور هند و پاكستان به عنوان دو گزينه بلندمدت خريد گاز در بازارهاى جهانى به نام ايران كليد خواهد خورد.
بازى گازى گازپروم البته تنها علاقه ميلر نيست؛ او در ديدارش با رئيس جمهور ايران اينپكسى هاى ژاپن را هم در مخاطره اى جدى فروبرد.ژاپنى ها از دو سال پيش از توسعه بزرگترين ميدان نفتى ايران كنار گذاشته شدند اما اين بار مقامات اينپكس در حاشيه كنگره انرژى اسپانيا نوذرى را براى حضور دوباره در ايران متقاعد كردند؛ آزادى انتخاب در آزادگان به ايران رسيد !
يك ماه ديگر تا امضاى توافقرئيس هيأت مديره گازپروم از تشكيل يك گروه كارى براى مطالعه و بررسى توافقات ايران و روس خبر داد.
به گفته ميلر، اين گروه يك ماه پس از امضاى اين تفاهمنامه كار خود را شروع خواهد كرد.او درخصوص چگونگى حضور در پارس جنوبى، انتخاب فازهاى گازى و حجم سرمايه گذارى ها توضيح داد كه جزئيات اين مشاركت توسط اين گروه كارى مشخص خواهد شد.
تفاهمنامه دوجانبه همكارى نفتى وگازى ايران و روسيه، عصر يكشنبه با حضور وزير نفت، مديرعامل شركت ملى نفت و معاون امور بين الملل وزارت نفت از ايران و رئيس هيأت مديره شركت گازپروم از روسيه به امضا رسيد.
توسعه ميادين نفتى و گازى در ايران و روسيه، تشكيل شركت مشترك براى اجراى پروژه در ايران، روسيه و يا ديگر كشورهاى ثالث مانند كشورهاى امريكاى جنوبى، توسعه فازهاى پارس جنوبى، همكارى در رابطه با انتقال نفت خام درياى خزر به درياى عمان با خط لوله نكا ـ جاسك و ساخت يك پالايشگاه در شمال كشور از جمله بندهاى اين توافق است.
همچنين شركت گازپروم براى بررسى و مطالعه و اجراى پروژه توسعه ميدان نفتى آزادگان شمالى، سوآپ گاز، اعلام آمادگى كرده است.غلامحسين نوذرى وزير نفت شادمان از امضاى اين تفاهمنامه تأكيد كرد: اراده سياسى ايران و روسيه براى توسعه همكارى هاست و من از همكارى شركت ملى نفت ايران و گازپروم حمايت مى كنم.
به باور بسيارى از كارشناسان، «پروم»، هرگز دانش فنى و تجربيات بازاريابى خود را در اختيار ايران قرار نخواهد داد؛ اين شركت دارنده بزرگترين سهم صادرات گاز به اروپاست و قبضه كردن ۲۵ درصد سهم صادرات به اين قاره موضوعى نيست كه بزودى حاضر شود رقيبى با نام ايران براى خود معرفى كند.
اين بار اما خلاف اين ادعا ثابت شد. گرچه گازپروم ملاحظاتى را در اين زمينه هم به كار گرفته است. سرمايه گذارى هاى بلندمدت در سبد مشاركت هاى بين المللى شركت هاى بزرگ نفتى از اهميتى كمتر از «سهم بازار فروش » برخوردار نيست ؛ چه آن كه مشاركت در سرمايه گذارى آن هم در كشورى كه نخستين رقيب روس ها در بازارهاى فروش تلقى مى شود مى تواند حتى با همكارى در بازاريابى يا پيش خريد توليدات گازى باشد.
انعكاس دوستى ايران و روسيه در رسانه هاى غربى
رسانه هاى غربى به رغم تلاش براى كاستن از اهميت يادداشت تفاهم همكارى ايران و روسيه غير مستقيم به اهميت سياسى آن براى ايران اذعان كردند. كارشناسان امضاى اين يادداشت تفاهم تنها چند روز پس از تصميم توتال مبنى بر عدم سرمايه گذارى در ايران را داراى اهميت سياسى و نوعى پيروزى براى اين كشور ارزيابى مى كنند. رسانه هاى غربى اگر چه سعى كرده اند از اهميت اين يادداشت تفاهم بكاهند و كمتر سخنى درباره مفاد آن بگويند اما به طور غير مستقيم به اهميت سياسى آن براى ايران اذعان كرده اند. خبرگزارى فرانس پرس خبر خود را اين گونه شروع كرده است:«چند روز پس از انصراف توتال از يك پروژه چند ميليارد دلارى در ايران، گازپروم موافقتنامه اى را با ايران به امضا رساند كه بر اساس آن به ايران در زمينه توسعه ميدان هاى نفت و گاز خود كمك مى كند». اين خبرگزارى امضاى اين يادداشت تفاهم را در راستاى تلاش ايران براى جايگزينى روسيه به جاى غرب در ميادين نفت و گاز ايران دانسته است.
رويترز نيز با مخابره اين خبر كنار رفتن توتال از ايران را باعث پديد آمدن فرصتى براى گازپروم دانسته است. اين خبرگزارى براى بحث اوپك گازى اهميت بيشترى قائل شده و ابتدا به مذاكرات رئيس اوپك و احمدى نژاد در اين خصوص اشاره كرده است.
يورو نيوز در خبرى آورده است:« گازپروم جانشينى براى توتال تلقى مى شود».
اين رسانه غربى نيز از گرايش ايران به سمت شركت هاى شرقى مثل روسيه در واكنش به كناره گيرى شركت هاى غربى از حضور در اين كشور نوشته است.
رسانه هاى مذكور مطالب چندانى در مورد مفاد يادداشت تفاهم ايران و روسيه ننوشته اند و صرفاً كلياتى را در اين زمينه منتشر كرده اند. در عين حال خبرگزارى روسى اينترفاكس با مخابره خبر مربوط به امضاى يادداشت تفاهم همكارى ميان ايران و روسيه از تشكيل يك گروه كارى براى اجرايى كردن اين يادداشت تفاهم خبر داده است.
بر اساس گزارش اينترفاكس تشكيل يك شركت سرمايه گذارى مشترك براى اكتشاف و توسعه ميادين نفت و گاز و احداث تأسيسات پالايش و حمل و نقل نفت و گاز در ايران از جمله مفاد اين يادداشت تفاهم است.
همكارى در زمينه فعاليت هاى نفتى در ساير كشورها نيز در اين يادداشت تفاهم مورد نظر قرار گرفته است. ايران در جريان مذاكرات همچنين خواستار واردات گاز از روسيه براى مناطق شمالى خود شد.