وجود بحران در سيستم اقتصادى آمريكا به وضوح آشكار شده و تاكنون نيز تلاش هاى دولت و بانك مركزى اين كشور تغيير محسوسى در آن نداده است.
آمارى كه در اوايل سال جارى ميلادى انتشار يافت نشان مى داد كه رشد سالانه اقتصاد آمريكا در سه ماه آخر سال ۲۰۰۷ معادل ۶ دهم يك درصد بوده است در حالى كه در سه ماهه سوم سال ۲۰۰۷ رشد اقتصادى سالانه آمريكا ۴‎/۹ دهم يك درصد بود. گزارش صندوق بين المللى پول، تصوير به مراتب نگران كننده ترى از چشم انداز اقتصادى آمريكا به دست مى دهد. طبق اين گزارش ، حتى تا پايان سال ۲۰۰۸ رشد اقتصادى سالانه آمريكا تنها حدود ۸دهم يك درصدخواهدبود.
اقداماتى كه تاكنون دولت آمريكا انجام داده، تركيبى از سياست هاى انبساطى و انقباضى است. اما در برآيند خود، اين اقدامات نشان مى دهدكه براى دولت آمريكا، رهايى از ركود مهم تر از گرفتار شدن در تورم قيمت هاست. تداوم اين نگرش ، باعث رشد تورم در آمريكاو به تبع آن، خصوصاً به خاطر نقش دلار كه ذخيره اصلى ارزى بسيارى از كشورهاى جهان است، رشد تورم در ساير نقاط جهان است. درهمين راستا و درنخستين پس لرزه هاى اين تحول ، بانك مركزى اروپا در اوايل آوريل اعلام كرد كه تورم در حوزه پولى يورو به ۳‎/۵ درصد رسيده است. لازم به ذكر است كه طبق پيمان ماستريخت تورم دراين حوزه نبايد از ۲ درصد بيشتر مى شد. در كشورهاى خاورميانه مثل عربستان سعودى و امارات متحده عربى نيز به واسطه اتصال قوى آنان به نهادها و سيستم مالى امريكا، نرخ تورم با رشد سالانه ۹ تا ۱۰درصد در حال افزايش است.
به هرحال ، گرچه برخى از تحليلگران قدرت اقتصادى آمريكا را به مراتب بيشتر از گستره تحولات فعلى دانسته، معتقد به زودگذربودن اين روندهستند؛ اما در مجموع، تحولات جهانى در حوزه اقتصاد كه در كنار موارد فوق الذكر، قيمت بالا و در حال رشدنفت و طلا را نيز مى بايست به آن اضافه نمود، نشان از وضعيت بسيار بغرنج اقتصادى براى امريكا دارد.
به هرحال ، تأثير منفى ركود در امريكا بر روند نزولى اقتصاد جهان نيز تأثيرى منفى داشته و تبعات بسيارى را در پى دارد. تبعاتى همچون:
۱)كاهش امنيت شغلى و ايجاد مشكل براى اخذ هرگونه وام در سطوح كلان يا خرد؛
۲)تأثير منفى بر صندوق هاى بازنشستگى و ميزان پولى كه در زمان بازنشستگى پرداخت مى شود؛
۳) به واسطه كاهش قيمت سهام شركتها، سود آنها كاهش يافته و در نتيجه ماليات پرداختى شركتها به دولت كاهش مى يابد. بالطبع دولتها هم مجبور به كاهش هزينه هاى خود شده و نياز خود را از راههاى ديگر تأمين خواهند كرد. اين مسئله براى مردم عادى، معادل افزايش ماليات هاست.
در اين ميان، هرچند اين ديدگاه كه به راه انداختن يك جنگ جديد توسط دولت امريكا ، سبب چرخش چرخ صنايع نظامى امريكا شده و در نهايت اين كشور را از اين ركود خارج خواهد ساخت، زمانى مى توانست محلى از اعراب داشته باشد، اما به عقيده بسيارى از كارشناسان امور اقتصادى، با توجه به دلزدگى، خشم و نااميدى افكار عمومى امريكا از جنگ بى حاصل در عراق كه هزينه هاى ميلياردى را بر دوش آنان گذاشته و در اولويت قرار گرفتن بهبود زندگى روزمره براى اغلب آنان، بيش از پيش كمرنگ جلوه مى كند.

مرجان اسلامى فر
سال ،۸۷ به نام سال نوآورى و شكوفايى رقم خورد تا مسئولان خود را موظف بدانند كه با بهره گيرى از امكانات مادى و معنوى، كارهاى نو و ابتكارى و راه هاى ميانبر را در سايه مديريت صحيح، تدبير درست و حكمت در فعاليت كشور وارد كنند تا كام مردم از ثمره اين تلاش ها شيرين شود. با اين رويكرد دولت نهم از ابتداى سال، طرح تحول اقتصادى كه قرار است بازتعريف ۷ بخش، هدفمند كردن يارانه ها، ماليات، ارزش پول ملى، بهره ورى، گمرك، بانك و توليد باشد را مطرح كرد تا ضمن اصلاح بخش هاى مرتبط با فعاليت هاى اقتصادى، شرايط براى نوآورى در اين عرصه فراهم شود.
به هر ترتيب موضوع توسعه اقتصادى در حالى از سوى دولتمردان پيگيرى مى شود كه فشار تحريم ها به دليل سياست خصمانه امريكا نسبت به ايران از سال گذشته ابعاد گسترده ترى پيدا كرده است.
در سياست هاى جديد كه برخى از كشورها چشم و گوش بسته آن را پذيرفته اند ايجاد محدوديت در صادرات كالاهاى موردنياز ايران است كه اين موضوع بيشتر براى مواد اوليه صدق مى كند.
آنها معتقدند با ايجاد محدوديت بى حد و مرز، بالاخره دولت ايران در مقابل فشارها كوتاه مى آيد و خواسته هاى ناحق آنها را جامه عمل مى پوشاند. اما اين انتظار واهى با همت مردم ايران به خيال پوشالى تبديل شده است.
در حوزه اقتصاد هم مى توان به تحريم به عنوان يك فرصت نگاه كرد و از آن استفاده كرد، كه يكى از فرصت ها تبديل بالقوه ها به بالفعل ها است چرا كه شكوفايى اين استعدادها منجر به ابداعات، اختراعات، اكتشافات، توليد علم، ارتباطات بهتر و حركت به سمت فرآيندهاى جديد مى شود به همين دليل يكى از راه هاى شكوفايى استعدادها، فشار است.
به اعتقاد كارشناسان اقتصادى، حداكثر تأثيرات تحريم در بخش هاى اقتصادى نمى تواند بيشتر از ۳۰ درصد باشد زيرا براى شكل گيرى تحريم بايد بين تحريم كننده و تحريم شونده يك رابطه مستقيم تأثيرگذارى باشد، به طورى كه كالايى كه تحريم مى شود به رغم اين كه بايد به صورت صددرصد در اختيار تحريم كننده باشد بايد به طور كامل موردنياز تحريم شونده باشد، اگر اين اجماع وجود نداشته باشد تحريم نمى تواند تأثير زيادى داشته باشد و براساس ميزان تأثيرگذارى اهميت پيدا مى كند. در اين راستا شرايط تحريم فرصت و مجالى مناسب براى اعتماد به نيروهاى داخلى و بهره گيرى از توان آنها فراهم مى كند. البته تحريم با خود فشارها و محدوديت هايى به همراه دارد كه بايستى به همت مديران آثار سوء آن در اقتصاد ظهور نكند. تجربه ثابت كرده واحدهاى اقتصادى ما در شرايط سخت بهتر از شرايط عادى عمل كرده و به بهره ورى بيشترى دست يافته اند، اما ادامه رشد مستلزم آن است كه فرهنگ خريد كالاهاى ايرانى بيش از گذشته در بين مردم نهادينه شود. با ارتقاى سطح توليد و حمايت مردم، توليد خلاقانه با كيفيت مناسب تر شكل مى گيرد و پس از آن از خروج ارز جلوگيرى مى شود.
در اين شرايط ضرورى است حمايت از توليد داخلى و مصرف كالاهاى ايرانى به يك فرهنگ تبديل شود. با اين اوصاف تشديد بحران نوعى خدمت به صنعت ايران است.
يكى از بخش هايى كه تحريم روى آن اثرگذار است، مسأله امنيت غذايى است. به گفته معاون وزير جهاد كشاورزى ايران با وجود تحريم با كسب ضريب امنيت غذايى بيش از ۹۴ درصد در رده اول دنيا قرار گرفته است. لذا تحريم هايى كه در مورد انرژى هسته اى ايران صورت گرفته، نتوانسته به كشور آسيب جدى برساند بويژه در بخش كشاورزى هيچ اثرى نداشته است.
خليليان، اين نويد را داده است كه بخش كشاورزى ايران به توان داخلى اتكا دارد و تحريم ها هم مطلب جديدى نيست و در ۳۰ سال گذشته از طرف امريكا و برخى همپيمانانش تحريم عليه ايران اعمال شده است.
وى مى گويد: با توان داخلى امنيت غذايى براى كشور فراهم شده است. امنيت غذايى كمك مى كند كه در مواجهه با تهديدات خارجى با توان و قدرت مقابله كنيم.
به هر ترتيب با همت پژوهشگران داخلى در زمينه تهيه بذر مختلف، انتقال يافته هاى تحقيقى به مزرعه، افزايش ضريب مكانيزاسيون و توسعه زيرساخت هاى كشاورزى به توفيقات خوبى دست يافته ايم. مسئولان وزارت جهاد كشاورزى هم وعده آن را داده اند كه طى سال هاى آينده روند صعودى در افزايش توان توليد داخلى ادامه خواهد داشت.
معاون وزير جهاد كشاورزى ضريب امنيت غذايى در مواد پروتئين حيوانى را نزديك به ۱۰۰ درصد دانسته و خاطرنشان كرده است: در زمينه توليد غلات ضريب خودكفايى بين ۸۵ تا ۹۰ درصد است كه اين عوامل كمك مى كند، امنيت غذايى و امنيت خاطر براى مردم كشور فراهم شود. البته در زمينه محصولاتى مانند شكر و روغن تا حدودى وابستگى وجود دارد كه خوشبختانه بخش قابل توجهى از آن در داخل توليد مى شود و دراين زمينه ذخيره سازى لازم انجام شده است.
در شرايطى كه برخى از كشورها سياست خصمانه عليه ايران دارند، توانسته ايم توان فنى و مهندسى كشور را بالا ببريم و همچنين به برخى از كشورها، منتقل كنيم.
خليليان با اشاره به اين كه بخش كشاورزى علاوه بر تأمين غذا در بخش صادرات نيز جهش مناسبى داشته است، مى گويد: صادرات كشاورزى در سال ۸۶ ركورد بى سابقه اى بر جاى گذاشت و به رقم ۲‎/۷ ميليارد دلار رسيد. لذا اگر صادرات صنايع غذايى به صادرات كشاورزى افزوده شود، اين رقم به ۳‎/۴ ميليارد دلار مى رسيد كه نسبت به سال ۸۵ ، ۲۳۵ درصد رشد داشته است.
به هر حال همانگونه كه دستيابى متخصصان كشور به انرژى هسته اى و دانش سلول هاى بنيادى در شرايطى اتفاق افتاد كه كشور در تحريم كامل به سر مى برد، در بخش هاى كشاورزى، صنعتى و انرژى پيشرفت هايى اتفاق افتاده كه كمترين كمك از خارج دريافت شد و بيشتر اتكا اين پيشرفت ها به توان داخل كشور بوده است.
رئيس اتاق بازرگانى تهران نيز مى گويد: براى اين كه يك تحريم شكل گيرد حداقل بايد ۱۰ فاكتور به صورت متحد اعمال فشار كنند تا تحريم مؤثر واقع شود. تحريم ابزار از كار افتاده اى است و به عنوان يك ابزار برنده نيست چرا كه در مورد كشورمان به رغم تحريم ها واردات كشور حدود ۴۰ تا ۵۰ ميليارد دلار است كه اين نشان دهنده ميزان عدم تأثير تحريم ها بوده است.
آل اسحاق يادآور شده است: تحريم فايده هاى زيادى در حوزه هاى مختلف داشته و باعث شده است تا سياستگذاران براى مسائلى از اين دست برنامه ريزى كنند و اين امر باعث افزايش امنيت كشور در مقابل تهديدهاى بين المللى مى شود.
مديرعامل فولاد مباركه با بيان اين كه شرايط تحريم، فرصت آفرين است، خاطرنشان كرده است: تحريم محدوديت هايى در پى دارد ولى همين شرايط امكان بروز خلاقيت مديران و نيروهاى داخلى و از سويى كاهش وابستگى را فراهم مى كند. رويكرد ما در حوزه صنعت، غير از توجه به يافته هاى نوين جهانى بايد به طور جدى بر سمت خودمان باشد و در اين روند، زحمت و سختى آن را نيز بپذيريم.
رجايى با بيان اين كه در وهله اول سازنده داخلى همانند سازندگان خارجى عمل نخواهد كرد، تصريح كرده است: گرچه در ابتداى امر همان پاسخى كه از سازندگان خارجى دريافت مى كنيم، كسب نخواهيم كرد ولى با ميدان دادن به سازندگان داخلى به تدريج مى توانيم به نتايج ارزنده اى دست يابيم. تجربه ثابت كرده كسانى كه با شجاعت پا در عرصه نهاده اند، ضمن ايجاد سازندگى در كشور، از خروج مبالغ هنگفت ارز جلوگيرى كرده و به مدد همتشان كشور را وابسته به خود و نه غير خود مى نمايند.
از سوى ديگر رئيس خانه صنعت و معدن، به اين موضوع اشاره كرد كه متخصصان خارجى از توانايى ايران در بخش صنعت متعجب شده اند. غنيمى فرد يادآور شد: با گشودن درهاى تسهيلات به شرط حمايت دولت، متخصصان ايرانى مى توانند خلاقيت و نوآورى هايى داشته باشند كه سبب حيرت كشورهاى متخاصم شود.همچنين مدير پالايشگاه اصفهان، تحريم را يك نوع نعمت دانست و گفت: تحريم هاى اعمال شده از سوى كشورهاى خارجى، باعث خودكفايى شده است. بزرگترين اثر مثبت تحريم هاى اجرا شده در طول ساليان همكارى اين بود كه ما را مجبور به استفاده از توانمندى هاى داخلى و خودكفايى كرد.
به هر حال تحريم ها موجب شد تا بررسى هاى همه جانبه اى براى كشف استعدادها و بهره مندى از منابع موجود به عمل آيد و با استفاده از اطلاعات و شرايط حال و آينده زمينه سازى هاى خودكفايى فراهم شود.