|
زباله تهران، دفينه ۲۰۰ ميليون دلارى
|
|
|
فرشيد اسحاقى
شايد خواندن اين آمار شما را متعجب كند اما بايد با چشم هاى باز نگاهى به اين آمار كنيد: «تهرانى ها سالانه ۳۰ميليون و ۳۵۰هزار دلار پلاستيك، ۵۵هزار دلار پسماند غذايى آشپرخانه، ۳۵ميليون دلار كاغذ و مقوا و فقط ۵۰ ميليون دلار نان در مركز دفن زباله كهريزك زير خروارها خاك دفن مى كنند كه بازيافت آنها سالانه بيش از ۲۰۰ميليون دلار صرفه جويى ارزى به دنبال خواهد داشت. به عبارت ديگر ۱۲ ميليون و ۸۵۰ هزار بشكه نفت خام است!»
شب هنگام زمانى كه هنوز ماشين هاى حمل زباله براى جمع آورى زباله ها نيامده اند، در هر كوى و برزن و يا در كنار هر آپارتمانى با زائدات زندگى شهرى روبه رو خواهيد شد كه هم اكنون به يكى از مشكلات مديريت شهرى تبديل شده، تا بدانجا كه براى ساماندهى اين مشكل، قانونى به نام «قانون مديريت پسماندها» تدوين شده است.
با سرعت يافتن روند زندگى شهرى و صنعتى، نوع و حجم زباله ها نيز تغيير يافته است، زباله هايى كه به راحتى و در مدت زمان اندك به طبيعت بازمى گردند به پسماندهايى تبديل شده است كه زمانى بس دراز زمين و منابع آن را در خطر مى افكند. امروزه حجم قابل توجهى از زباله ها را مواد غير قابل بازگشت به طبيعت تشكيل مى دهد كه در صورت رها سازى در طبيعت ممكن است تا صدها سال به همان شكل باقى بماند. به عنوان مثال «يك بطرى شيشه اى از روزى كه دور انداخته مى شود، تا يك هزار سال در طبيعت به صورت زباله باقى مى ماند.»
سرمايه هايى كه دفن مى شوند
در تهران روزانه ۷ هزارو ۵۰۰ تن زباله خانگى و ۲۰ هزارتن نخاله ساختمانى توليد مى شود كه اين مجموعه در مدت يك سال بالغ بر ۵/۲ ميليون تن زباله خانگى و هفت ميليون و ۳۰۰ هزار تن نخاله ساختمانى خواهد شد اما آنچه تا امروز اتفاق افتاده اين بوده است كه نزديك به ۸۰ درصد زباله هاى خانگى دفن و كمتر از ۲۰ درصد بازيافت و يا تبديل به كود كمپوست مى شده است و نخاله هاى ساختمانى نيز بدون آنكه هيچ گونه عمليات بازيافتى بر روى آنها صورت بگيرد يا در دره ها سرازير مى شوند و يا در بيرون از شهر روى هم انباشته و تشكيل سلسله كوه هاى جديدى را مى دهند، اما روى ديگر اين سكه هم ديدنى است و البته تأسف آور. متعاقب پر شدن رود، دره هاى اطراف تهران با نخاله هاى ساختمانى و دفن روزانه هزاران تن زباله خانگى در كهريزك كه به قيمت آلودگى ميليون ها تن خاك و آلودگى سفره هاى آب زيرزمينى تمام مى شود. هزاران هكتار از اراضى حاشيه رودخانه هايى همچون كرج در شهريار از شن و ماسه خالى مى شوند و هر روز عمق اين گودال هاى وسيع افزايش مى يابد. جنگل ها تخريب شده تا مواد خام صنايع كاغذ سازى فراهم شود. روزانه ۳۳۰ هزار تن انواع پلاستيك فقط در تهران دور ريخته و يا در كوه ها و دشت هاى اطراف پراكنده مى شوند. با يك حساب سرانگشتى مى توان گفت كه اگر فقط براى بسته بندى تغذيه كودكان تهرانى در دبستان ها از كيسه هاى پارچه اى استفاده كنيم در اين صورت روزانه چهار ميليون كيسه پلاستيكى و در هفته ۲۴ ميليون كيسه پلاستيكى كمتر دور ريخته خواهد شد! طبق آمار منتشره از مركز رايانه سازمان ميادين ميوه و تره بار در دو سال گذشته تنها در مدت پنج ماه نزديك به هشت ميليون جعبه خالى از ميادين هفت گانه اين سازمان جمع آورى شده است كه اين رقم براى يك سال در حدود ۱۸ ميليون جعبه است. با فرض اينكه هر ۲۰ جعبه از قطع يك درخت معمولى ساخته شده باشد، براى ساخت اين تعداد جعبه بالغ بر يك ميليون اصله درخت از بين رفته است.
حال با توجه به اينكه اين آمار تنها مربوط به سازمان ميادين است بنابراين مى توان گفت تعداد درخت از بين رفته چندين برابر اين آمار است. 70 درصد زباله هاى تهران را مواد آلى تشكيل مى دهند كه ارزش دلارى آن طبق اعلام سازمان بازيافت و تبديل مواد شهردارى تهران معادل ۵۵ ميليون دلار است. اين بدان معنى است كه تهرانى ها سالانه ۳۰ ميليون و ۲۵۰ هزار دلار پلاستيك، ۵۵ ميليون دلار پسماند غذايى آشپزخانه، ۶۵ ميليون دلار كاغذ و مقوا و فقط ۵۰ ميليون دلار نان در مركز دفن كهريزك زير خروارها خاك دفن مى كنند كه بازيافت آن سالانه بيش از ۲۰۰ ميليون دلار صرفه جويى ارزى به دنبال خواهد داشت. به عبارت ديگر اين رقم معادل ۱۲ ميليون و ۸۵۰ هزار بشكه نفت خام است كه براى توليد هر تن كاغذ در كشور ۱۵ اصله درخت تنومند قطع مى شود.
چه بايد كرد
در برزيل كه نرخ بيكارى بسيار بالا است بازيافت به يك صنعت درآمدزا و اشتغالزا تبديل شده است. طبق آمار در برزيل حدود ۱۵۰ هزار نفر فقط از راه جمع آورى قوطى هاى آلومينيومى براى صنايع بازيافت زندگى خود را مى گذرانند. در اين كشور ۷۷ درصد قوطى هاى آلومينيومى بازيافت مى شود و اين كشور بعد از ژاپن در رتبه دوم قرار دارد. البته يك تفاوت اساسى بين ژاپن و برزيل در اين زمينه وجود دارد و آن اينكه در ژاپن آنچه بازيافت آلومينيوم را تشويق مى كند كمبود محل براى جمع آورى و دفن آن است ولى در برزيل بيكارى مردم موجب رشد صنايع بازيافت و حفظ محيط زيست هم شده است.
حداقل دستمزد هر برزيلى در ماه ۸۱ دلار است ولى آنهايى كه به جمع آورى قوطى ها از بين زباله اشتغال دارند ماهانه ۲۰۰ دلار درآمد دارند! توليد هر تن كاغذ بازيافتى طبق برآوردهاى سازمان بازيافت و تبديل مواد شهردارى تهران مى تواند ۵ نفر كارگر را در روز به كار دعوت كند كه در اين صورت فقط با بازيافت كاغذهاى موجود در زباله تهران ۵۶۸۱ نفر مى توانند در سال اشتغال دائم داشته باشند. در اين صورت ۲۸ هزار نفر خانوار تهرانى هم درآمد خواهند داشت.
و بالاخره اينكه ۷۰ درصد زباله تهران زباله تر يا آشپزخانه اى است. اگر از كمپوست آن هم صرف نظر كنيم مى توان از هر تن آن معادل يك سوم موادغذايى دامى تهيه كرد كه با يك حساب سرانگشتى از ميزان زباله آلى تهران در سال و ميزان غذايى كه هر دام در روز مصرف مى كند (۲۰ كيلوگرم براى گاو گوشتى) مى توان به اين نتيجه رسيد كه يك ميليون و ۹۰۰ هزار تن زباله آلى تهران كه در زير خروارها خاك هر سال مدفون مى شود و هزار و يك مشكل بهداشتى و آلودگى هاى بعدى را هم به دنبال خواهد داشت قابليت اين را دارد كه سالانه به عنوان خوراك بيش از ۷۵ هزار گاو گوشتى مصرف شود. با اين عمل هم آب و خاك جنوب تهران از آلودگى نجات مى يابد، هم ده ها و صدها هكتار از مراتع اطراف تهران از تبديل شدن به بيابان رهايى مى يابند و هم دولت كمتر هر سال صرف مبارزه با بيابان زدايى و از آن طرف خريد علوفه براى دام خواهد كرد.
فكرى براى زباله هاى تهران
اما سازمان بازيافت و تبديل مواد شهردارى تهران به عنوان متولى اصلى سامان بخشيدن زباله هاى پايتخت كمتر از يك سال است كه دورى جديد از فعاليت هاى علمى مديريتى بازيافت و تبديل مواد را آغاز كرده كه طرح هاى متعدد و متنوع علمى بازيافتى همچون توليد مشتقات ۱۳ گانه كود كمپوست، توليد انرژى حرارتى، كود گرانوله، راه اندازى خطوط پرظرفيت بازيافت، طراحى و احداث سلول هاى دفن بهداشتى، استحصال گاز متان در سيستم هاى مدار بسته، هدايت و از بين بردن شيرابه هاى توليدى زباله، راه اندازى سايت تخمير زباله، برقرارى سيستم كارواش خودروهاى مكانيزه انتقال دهنده زباله به كهريزك كه پيش از اين تنها خبرهاى اجراى اين طرح ها را در كشورهاى توسعه يافته اى چون ايتاليا و ايالات متحده امريكا مى شنيديم امروز در حال اجراى آنها در جنوب شهر هستيم.
مديرعامل سازمان بازيافت و تبديل مواد شهر تهران با اشاره به برخى طرح هاى در دست اجراى اين سازمان در كهريزك مى گويد: امسال با حذف دفن سنتى زباله درتهران و افزايش روش هاى بازيافتى به دنبال حداكثر بهره ورى از زباله هاى موجود در شهر تهران هستيم.
فرهاد پورمحمدسخا درباره برنامه هاى بازيافتى شهر تهران در سال جارى مى افزايد: نخستين كارخانه تمام صنعتى، كاملاً روبسته و برخوردار از استانداردهاى كيفى تبديل موادآلى به كود كمپوست در تهران احداث مى شود.
اين كارخانه با تكنولوژى تبديل مواد آلى به كمپوست و RDF به ظرفيت پذيرش روزانه دو هزارتن در دست اقدام بوده و مشاركت صددرصدى بخش خصوصى خارجى در حال انعقاد قرارداد است. اين كارخانه همچنين زمينه ساخت نيروگاه و توليد انرژى از سوختRDF را فراهم مى كند.
وى مى افزايد: با توجه به چالش هاى جدى مديريت پسماند، اين سازمان امسال سياستگذارى و طراحى ۱۲ خط ۲۵۰ تنى پردازش زباله شهر تهران را با ظرفيت روزانه سه هزار تن به گونه اى انجام داد كه با سرمايه گذارى منطقى و قابل قبول، مكانيزمى انعطاف پذير و كارا داشته باشد. مديرعامل سازمان بازيافت و تبديل مواد شهر تهران خاطرنشان مى كند: سايت تخمير و فرآورى كمپوست نيز به مساحت ۲۲ هكتار مجهز به كانال هاى سپتيك شيرابه با هزينه اى بالغ بر ۵۲ ميليارد ريال نيز در دست احداث است. وى ادامه مى دهد: هم اكنون بيش از ۹۰ درصد اجراى اين طرح پايان يافته كه با بهره گيرى از دستگاه همزن كود (تاپ ترنر) توان پذيرش كمپوست حاصل از سه هزار تن زباله ورودى روزانه را داشته و درنوع خود بزرگترين سايت است.
|
