[مهرى حقانى]
چه شغلى بيشتر ارزشمند است هر شغلى ارزشمند است اما هر كس شغلش را به نحو بهتر و كاراترى انجام دهد پس شغل ارزشمند ترى دارد.با اين حساب شما اگر مدير،پزشك يا مهندس باشيد اما نسبت به مجموعه زير دست يا بيمارانتان يا ساختمان زير نظرتان بدون مسئوليت حرفه اى بنگريد شغل خوبى نداريد.
چه فرق مى كند كه همسايه يا ميوه فروش محل شما را آقاى دكتر يا خانم مهندس صدا كند.از آن سو شما مى توانيد يك تكنيسين تأسيسات، يك آرايشگر يا يك برق كش باشيد اما نسبت به سيستم گرمايش و سرمايش يك خانه، نسبت به سروموى مشتريانتان و نسبت به سيم كشى برق منزل مشتريتان با تخصص حرفه اى و ادب و احساس مسئوليت برخورد كنيد.اين سه نفر حتماً شغل خوبى دارند و از احترام و ارزش صنفى خود نيز برخوردارند.
با اين حال نه تمام پزشكان يا مهندسان يا مديران غيرحرفه اى و دور از دانش روز حرفه شان عمل مى كنند نه تمام شغلهاى فنى وكاربردى تر، با ادب و احساس مسئوليت كافى بدان مى پردازند.پزشكى يا مهندسى يا مديريت تخصصهاى كليدى هستند اما حرفه هاى فنى شغلهاى كاربردى تر هستند.
اگردربرخى كشورهاى پيشرفته هم بدون برنامه پزشك تربيت شود هيچگاه پزشكانى كه نخستين جراحى هاى باز قلب يا پيوند قلب را انجام دادند به وجود نمى آمدند. در برابر، شهرى از مطب ها به وجود مى آمد.
بدين ترتيب بود كه روزى روزگارى آموزشى سر در آورد به نام آموزش فنى حرفه اى، يعنى اينكه برق كشى، لوله كشى، خياطى، آرايشگرى، گچبرى، مكانيكى و.‎/.چارچوب خاصى دارد نياز به آموزش و ارتقاى توان دارد جامعه بدان نياز و همه اينها دليل بر اين است كه همه اينها شغلهاى اورژانسى و محترمى هستند.
سازمان آموزش فنى و حرفه اى كشور
Training organization vocational& Technical وابسته به وزارت كار و امور اجتماعى، متولى آموزش هاى كوتاه مدت فنى و حرفه اى است. تربيت نيروى انسانى ماهر مورد نياز بازار كار كشور سرلوحه فعاليت هاى اين سازمان است.
۲۹اداره كل آموزش فنى و حرفه اى در مراكز استانها، ۵۰۰ مركز دولتى با چهار هزار كارگاه آموزشى و ۱۴۰۰۰ آموزشگاه آزاد در سطح آموزش هاى مهارتى، افزايش مهارت و ارزشيابى و آزمون و گواهينامه هاى مهارتى كار مى كنند چنانكه در سال ۱۳۸۲ حدود دو ميليون نفر در مراكز دولتى و خصوصى سراسر كشور تحت آموزش هاى مهارتى قرار گرفتند.
تعيين و افزايش سطح مهارت در كشور، نيل به استانداردهاى جهانى وترغيب جوانان به كسب مهارت هاى حرفه اى علت اصلى به وجود آمدن چنين سازمانى است.
شايد به همين دليل است كه به عنوان بزرگترين متولى ارائه آموزش هاى فنى و حرفه اى و تربيت نيروى انسانى ماهر و ايجاد زمينه اشتغال در كشور شناخته مى شود.
آموزش در مراكز ثابت، آموزش در مراكز سيار،آموزش خوديارى فنى، آموزش در صنايع، آموزش در مراكز جوار كارخانجات ،آموزش تعليمات سرپرستى، آموزش مستمرى بگيران بيمه بيكارى، آموزش درآموزشگاههاى آزاد فنى و حرفه اى، آموزش صنعت ساختمان، آموزش صنايع كشاورزى و غذايى، آزمون وتعيين صلاحيت فنى از ديگر فعاليتهاى اين سازمان است.
با اين حال بايد ديد سهم منابع انسانى در توليد ناخالص ملى در كشورچقدر است. شريف نسبى، رئيس سازمان آموزش فنى و حرفه اى كشور اين سهم را ۳۴ درصد مى داند كه اين ميزان حدود نصف ميانگين جهانى است.اين مسئله منوط به آن است كه مديران سازمان ها و بنگاه هاى اقتصادى در صدد افزايش سهم منابع انسانى در توليد ناخالص ملى در حيطه كارى خود باشند.اين در حالى است كه ميانگين سهم منابع انسانى در توليد ناخالص ملى كشورهاى صنعتى ۶۴ تا ۷۰ درصد است.
همچنانكه رئيس سازمان آموزش فنى و حرفه اى كشورمى گويد: سازمان ها و بنگاه هاى اقتصادى زمانى در مسير رشد شتابان و توسعه پايدار قرار مى گيرند كه به اين باور برسند سرمايه اصلى آنها سخت افزار يا مزيت هاى نسبى منطقه اى نيست، بلكه دانايى، توانايى و نيروى انسانى مهارت ديده با انگيزه و با وجدان كار است.
سرمايه گذارى و توجه به افزايش سطح دانش و مهارت نيروهاى شاغل و جوان كه بزودى وارد بازار كار مى شوند نكته كليدى اين بخش است. هم اكنون تعداد نيروى كار در كشور در حدود ۲۳ ميليون نفر است كه همه اين افراد بايد دانش و مهارت هاى فنى و حرفه اى لازم را براى انجام وظايف و مسئوليت هاى شغلى خود دارا باشند.
رئيس سازمان آموزش فنى و حرفه اى به نتايج تحقيقى اشاره مى كندكه نشان مى دهد سرانه آموزش مديران كشور در سال، هشت ساعت است در حالى كه اين نسبت در دنيا ۸۰ ساعت است.
از سويى سالانه نزديك به يك ميليون و ۲۰۰ هزار نفر به عنوان نيروى كار جديد به جمع شاغلين كشور افزوده مى شوند در حالى كه اين افراد به رغم گذراندن آموزش هاى رسمى در دبيرستان و دانشگاه، قادر نيستند حتى ساده ترين وظايف شغلى خود را بطور مؤثر و مفيد و مطابق با استانداردهاى كارى و شغلى مربوط انجام دهند، مگر اينكه دوره هاى مهارت آموزى فنى و حرفه اى را گذرانده و قابليتهاى لازم رادريافت كرده باشند.
همچنين۵۰ درصد مشاغل كنونى، در نيم قرن گذشته وجود خارجى نداشته و اين تغييرات شتاب روز افزونى گرفته است.
مسئله قابل توجه ديگر در اين بخش آن است كه بيشتر آموزش هايى كه در بخش فنى وحرفه اى ارائه مى شود متناسب با بازار كار و نياز جامعه نيست.
به گفته كارشناسان و صنعتگران، آموزش هاى فنى و حرفه اى كه در كشور ارائه مى شود نياز بازار كار را برطرف نمى كند و نيازمند كار كارشناسى بيشترى در اين زمينه است.
نقش سازمان فنى حرفه اى براى جذب و آموزش فارغ التحصيلان دانشگاهى رشته هاى فنى و دانش آموزان كار ودانش تعيين كننده است چرا كه اين مهارت آموزى تكميلى است كه افراد را قادر مى كندتا در رشته هاى پوياتر وكاربردى ترى وارد بازار كار شوند.
آموزش مهارت هاى مديريت، علوم فنى و تخصصى در آموزش هاى فنى و حرفه اى بسيار ضرورى است.
به گفته مديران اين سازمان، به روز نبودن اطلاعات و آموزش ها از سوى مربيان فنى و حرفه اى يك مشكل اساسى است كه با استفاده از روش هاى كارآمد و تدريس علوم و تكنولوژى جديد بايد مربيان را جهت آموختن آموزش هاى لازم تربيت كرد.
متمركز كردن آموزش هاى فنى و حرفه اى در ارتقاى مهارت هاى تكميلى و آموزش هاى پيشرفته مجوز تأسيس آموزشگاه آزاد مهارت هاى پيشرفته به آموزشگاه هاى معتبر و مؤسسات خصوصى و آزاد، واگذارى كارگاه هاى سازمان آموزش فنى و حرفه اى به بخش خصوصى، تفكيك دوره هاى آزمون تئورى از آزمون عملى، ايجاد بانك آزمون گر، انجام پروژه هاى تحقيقاتى، استفاده از مربيان خارجى براى تدريس بحث هاى كار آفرينى در مراكز فنى و حرفه اى، توجه بيشتر به آموزشگاه هاى آزاد بخش فنى و حرفه اى از جمله برنامه هايى است كه براى ارتقاى كار اين سازمان در نظر گرفته شده است.
از نكات قابل بحث ديگرى كه كارشناسان اين رشته ياد آور مى شوند اين است كه رشته هاى نقشه كشى، جوشكارى، تراشكارى و غيره بايد به بخش خصوصى واگذار شود چرا كه اين رشته ها ديگر در جامعه كار ساز نيست.
اما توجه به رشته هاى دانشگاهى، علوم مهندسى و رشته هايى كه ريسك مالى بالايى در آن وجود دارد بايد بر عهده بخش آموزشى دولت قرار گيرند.
با اين حال آموزش فنى حرفه اى نيازمند تمركز بر روى كيفيت از سويى و از سوى ديگر نگاه كارشناسى به نيازهاى بازار كار و همچنين ويژگى هاى جمعيت جوان دارد. ارتباط بين بخش صنعت و دانشگاه يكى از نياز هاى اصلى اين بخش است.
استانداردهاى آموزشى اگر چه بنيان كار آموزش هاى فنى هستند اما از آنسو اين چرخه نيازمند حلقه تكميلى است. بر اين اساس ارتباط بين بازار كار و مراكز صنعتى با مراكز آموزشى و تحقيقاتى به نوعى بخش حمايتى كار آموزان است.
مسئله ديگر بحث آموزش آموزگاران و استادان فنى حرفه اى است. توجه به نيازهاى منطقه اى و ويژگى هاى محلى است.تنوع نيازها و از سويى استعدادها مى تواند افق گسترده تر و مورد نيازترى به اين بخش بدهد.
با اين حال آموزش فنى حرفه اى نيازمند نگاه آينده نگر و دراز مدت است.در اين راستا نگاه به جهان خارج و پيشرفت ها يا ديدگاه هايى كه در كشورهاى ديگر نسبت به آن وجود دارد نيز در طرح ايده هاى جديد يا استفاده از تجربيات ديگران مؤثر است.