Iran Newspaper - زنگ اول

[جميله برغانى فراهانى]
معمولاً پدر و مادر وقتى مى بينند فرزندانشان در انجام تكاليف مدرسه بى دقت شده اند و يا شاهد نمره هاى كم آنها هستند احساس مسئوليت و گناه مى كنند و اين مشكل را به كوتاهى خود نسبت مى دهند، خود را مقصر دانسته و در پى جبران آن برمى آيند و به تبع آن سعى مى كنند با كلام خوش، با جايزه و تشويق و يا حتى جريمه و تنبيه، معلم خصوصى يا مشورت با روانشناس، كودك را به حال خوبى برگردانند. بر همين اساس اكثر اوقات، بعدازظهرها خانه تبديل به محل فشارهاى روانى مى شود كه معمولاً انزجار كودك از درس و تكاليف مدرسه را به دنبال دارد. در حالى كه مى توان با روش هاى صحيح، آموزش و تكاليف مدرسه را براى بچه ها خوشايند و شيرين كرد.
انجام تكاليف مدرسه يا به عبارتى ساده تر مشق شب زمان خاص خود را مى طلبد. به عنوان مثال بايد توانايى هر كودك را با خودش بسنجيم. زمانى كه كودك حدود ساعت يك، دو بعدازظهر از مدرسه به خانه مى آيد ناهار مى خورد بازدهى روزانه اش به حداقل مى رسد. در اين زمان لازم است كودك دو، سه ساعت استراحت كند و يا حتى وقت خود را نه در قالب برنامه ريزى بلكه به صورتى آزاد بگذراند، بازى كند، تلويزيون تماشا كند، به حياط و فضاى بيرون از خانه برود و به عبارتى «به فرمان هاى والدين گوش ندهد.» بعد از آن شرايط بچه ها مساعد انجام تكاليف شان هستند. اما از آنجايى كه تمركز كودك در هر سنى تفاوت مى كند، والدين به اين نكته نيز لازم است توجه كنند.
بچه هاى ۶ تا ۸ ساله مدت تمركزشان حداكثر ۴۰ دقيقه ، بچه هاى ۹ تا ۱۱ ساله مدت تمركزشان حداكثر ۶۰ دقيقه، بچه هاى ۱۲ تا ۱۴ ساله مدت تمركزشان حداكثر ۹۰ دقيقه و بچه هاى بالاى ۱۴ سال مدت تمركزشان بيش از ۹۰ دقيقه است.
وقفه در يادگيرى كودك ضرورى است
همچنين زمان يادگيرى نيز در سنين مختلف متفاوت است.
معمولاً هر كودك برحسب سن خود بعد از چند دقيقه از مدت يادگيرى به يك زمان وقفه نيز احتياج دارد. مثلاً كودك دوم و سوم راهنمايى اگر ۶۰ دقيقه به يادگيرى مى پردازد بعد از آن بايد ۱۵ دقيقه استراحت كند. در اين زمان بايد كودك به كارى كه علاقه دارد، بپردازد مثلاً خوردن آب نبات، شيرينى يا نوشيدنى و يا حتى تمركز و يا فرورفتن در تخيلات خود. بنابراين در آن زمان سعى نكنيد مزاحم زمان وقفه و تمركز و استراحت او شويد.
براى انجام تكاليف كودك را عادت دهيد سر ساعتى خاص شروع كند تا ريتم خاصى را به مرور پيدا كند و مانند غذا خوردن كه خود به خود سر يك ساعتى خاص اشتهاى خوردن پيدا مى كنيم. يعنى از قدرت عادت ها مى توانيم براى انجام تكاليف استفاده كنيم و كودك را به مرور شرطى نماييم. طورى كه خودش سر ساعت معين پشت ميز تحريرش بنشيند و بدون تذكرهاى متعدد والدين به انجام تكاليفش بپردازد.
تنظيم تقويم آموزشى تفريحى براى كودكان
مى توانيم براى او يك تقويم يا به عبارتى برنامه روزانه مشخص و تنظيم كنيم كه البته فقط در آن زمان انجام تكاليف قيد نشده باشد بلكه كارهايى مثل تماشاى تلويزيون، فوتبال، خوابيدن، بازى، ميهمانى و امور مربوط به نظافت اتاق نيز باشد. اگر كودك هر روز اين برنامه را اجرا كند، بعد از چند هفته خواهيد ديد اين برنامه براى او عادت شده و خود را ملزم به اجراى آن مى كند. كودك را در اجراى تقويم و برنامه روزانه تشويق كنيد و اگر كودك در اجراى تقويم و برنامه روزانه سستى كرد با او زياد بحث نكنيد و او را زياد سرزنش ننماييد. توضيح ندهيد، بگذاريد كودك كارش را تمام كند، پس از مدتى مثلاً هنگام خوردن شام با آرامش به او بگوييد دوست دارم فردا به موقع كارهايت را شروع كنى.
سعى كنيد طورى برنامه ريزى كنيد كه آخر هفته و تعطيلات مدرسه براى كودك شما خالى از هرگونه تكليف و يادگيرى باشد و او آخر هفته يا دست كم جمعه از هر مسئوليتى رها باشد و احساس شادى و آزادى كند.
تخليه هيجانى كودكان را جدى بگيريد
به اين نكته توجه داشته باشيد كه زندگى كودك تان فقط شامل مدرسه و تكاليف خانه نيست، بلكه گاهى لازم است تخليه هيجانى واقعى با استفاده از كامپيوتر، بازى با دوستان و همسالان بخصوص بازى هاى دسته جمعى، ورزش، ديدن تلويزيون و خواندن كتاب هاى مورد علاقه، رفتن به يك گردش خانوادگى انجام شود. اينها همان قدر مهم هستند كه تكاليف مدرسه در درجه اهميت قرار دارند. بنابراين نبايد تكاليف مدرسه او حاكم بر خانواده باشد. اگر كودك به طور غيرمستقيم به اهميت تحصيل و مورد استفاده آن پى ببرد خود به خود به درس علاقه مند مى شود. مثلاً كودك كلاس اول وقتى مى بيند كم كم مى تواند تابلوهاى خيابان و كوچه و مغازه ها را بخواند، برچسب آب نبات و شيرينى و شكلات را به خوبى بخواند يا مثلاً با ياد گرفتن زبان انگليسى بهتر و بيشتر مى تواند وارد برنامه هاى كامپيوتر بشود و سر از اينترنت دربياورد اينجاست كه عملاً مورد استفاده درس و تكاليف را متوجه شده و به آن علاقه مند مى گردد.
ضرورت ايجاد مكان يادگيرى خوشايند
از ديگر نكاتى كه بايد والدين در مورد انجام بهتر تكاليف و يادگيرى درس به آن اهميت بدهند مكان يادگيرى است كه بايد مكان يادگيرى طورى باشد كه كودك در آن احساس آرامش كند. چرا كه در چنين محيطى خوشايند، يادگيرى او چند برابر خواهد شد. ولى برعكس اگر در فضايى كه براى كودك ناخوشايند باشد به قدرى دچار فشار روانى خواهد شد كه تا حدود ۵۰ تا ۱۰۰ درصد از يادگيرى او كاسته مى شود.
لازم است به محل يادگيرى او توجه كنيد و آن را به طور مناسبى آماده نماييد. سعى كنيد محيط و فضاى اتاق كودك را مساعد كنيد و او را براى انجام تكاليفش در اتاق خود تشويق نماييد ولى هرگز او را به اين كار وادار نكنيد.
بچه ها بايد اجازه ديدن تلويزيون را داشته باشند، اما براى زمان انجام تكاليف و يادگيرى ممنوعيت ديدن آن بايد رعايت شود. از ديدن برنامه هاى مختلف تلويزيون او را منع نكنيد زيرا اين كار موجب مى شود كه تلويزيون براى او جالب تر و خواستنى تر شود. بنابراين به اتفاق كودك تان برنامه هاى مناسب را انتخاب كنيد و با هم به تماشاى آن بنشينيد. اگر درست در زمان انجام تكاليف فيلم مورد علاقه يا يك برنامه ورزشى مهم پخش مى شود او را تشويق كنيد تكاليفش را قبل از آن برنامه انجام دهد. اگر براى ديدن آن برنامه ريزى نشده بود بگذاريد استثنائاً آن برنامه را تا آخر ببيند اگر برايش جذابيت زياد داشت او را از ديدن آن فيلم منع نكنيد، زيرا ناكامى نديدن ادامه فيلم هيجان انگيز موجب مى شود او تكاليفش را بى علاقه انجام دهد و از پيشرفت يادگيرى اش كاسته شود. وسيله ديگرى كه براى كودك بسيار جالب است وجود كامپيوتر در خانه است كه اوليا بايد بدانند نمى توانند كامپيوتر را از فرزند خود جدا كنند يا حربه اى مستقيم در تنبيه فرزند خود براى انجام ندادن تكاليف بدانند بلكه مى توانند حتى بسيارى يادگيرى ها مانند آموزش زبان، رياضى و جغرافى را با تهيه نرم افزارهاى مناسب به كودك بياموزند تا او با روشى خوشايند ضمن علاقه به كامپيوتر وظيفه انجام تكاليف را با هم به صورتى رضايت مند پيوند دهد.
كودك را نامحسوس كنترل كنيد
زمانى كه تكاليف كودك خود را كنترل مى كنيد نبايد هر روز همه چيز را كامل نظارت كنيد. زيرا اين كار نه تنها در افزايش پيشرفت تحصيلى نقشى ندارد بلكه دانش آموز به مرور زمان و روز به روز استقلال خود را از دست مى دهد و در مدرسه هم به اميد كنترل و رسيدگى اوليا كمتر توجه مى كند، زيرا كاملاً به ايشان تكيه مى كند. بهتر است فقط از كودك سؤال كنيد كه آيا همه چيز را انجام داده يا نه. از او بخواهيد دفتر يادداشت خود را كنترل كند و هنگام بروز مشكل از كمك كردن به او دريغ نكنيد. اين روش بدان معنى نيست كه در كنترل تكاليفش يكباره عقب نشينى كنيد بلكه ابتدا يك روز در ميان تكاليفش را ببينيد پس از چهار هفته فقط ۲ بار در هفته و بالاخره اصلاً ديگر تكاليفش را نبينيد.
بدين وسيله او را به اين مسئله عادت دهيد كه خودش جوابگوى تكاليف خانه اش باشد. از او هر روز فقط دوستانه بپرسيد كه آيا همه كارهايش را انجام داده است. اگر تكاليفش را خوب انجام داده بود او را تحسين كنيد. در غير اين صورت او را كمى راهنمايى كنيد و بدين وسيله كودك تان به مرور احساس مى كند كه به او اعتماد داريد و او را مستقل مى بينيد.