فصلنامه اخلاق پزشكى كه صاحب امتياز آن مركز تحقيقات اخلاق و حقوق پزشكى دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى است، اولين نشريه تخصصى ايرانى در حوزه اخلاق پزشكى و نيز حوزه گسترده اخلاق به شمار مى آيد. شايد ميان رشته اى بودن اخلاق پزشكى يكى از موجبات تأخير در پرداختن جدى به مسائل و مباحث آن در ايران بوده است. اين حوزه از دانش حول مسائل پرشمار ناشى از پيشرفت هاى شگرف در علم و فناورى پزشكى شكل گرفته است. شأن اخلاقى، خودمختارى انسان، رابطه پزشك و بيمار، مفهوم شخص، ارزش و كيفيت حيات، حق بر حيات و سلامت، كرامت انسانى و ملاحظات اخلاقى در تصميم گيرى پايان حيات در زمره مسائل و مباحث اين رشته محسوب مى شوند.
با وجود پيشينه پربار پزشكى در ايران و نيز جايگاه قابل قبول پزشكى نوين كشور، تلاش هاى جدى صورت گرفته در پاسخ به چالش ها و مباحث اخلاقى، حقوقى و فلسفى پزشكى مدرن اندك بوده اند. براى رفع اين كاستى، مركز تحقيقات اخلاق و حقوق پزشكى دانشگاه علوم پزشكى شهيد بهشتى كه از پنج گروه تخصصى اخلاق پزشكى، حقوق پزشكى، فقه پزشكى، تاريخ پزشكى و پزشكى قانونى تشكيل شده است، با اين باور كه هم انديشى صاحب نظران حوزه هاى اخلاق، پزشكى، حقوق، فقه، الهيات و علوم اجتماعى براى گسترش و تعميق دانش در اين حوزه ضرورتى انكارناپذير دارد، فصلنامه تخصصى اخلاق پزشكى را منتشر كرده است.
از صاحب نظران و انديشمندان حوزه هاى معرفتى مرتبط دعوت مى شود مقالات خود را براى بررسى به منظور انتشار به نشانى اوين، ميدان دانشگاه، دانشگاه شهيد بهشتى، ضلع جنوبى دانشكده بهداشت، جنب حراست، مركز تحقيقات اخلاق و حقوق پزشكى يا به نشانى اينترنتى IRCML@Sbmu.ac.ir ارسال كنند.

[شهرام شهپرى]
گياهخوارى از زمان پيدايش انسان بر روى زمين آغاز شده است. خوراك انسان هاى اوليه ميوه بوده است. اما به واسطه پيشامدهاى ناگهانى مثل زمين لرزه و سيل، آن ها به نواحى ديگر كوچ كردند و به علت كمياب شدن ميوه ها و گرسنگى، مجبور شدند از گوشت جانورانى كه در دفاع از خود مى كشتند بخورند و پس از كشف آتش اين عادت را حفظ كردند.
بودا، زرتشت، فيثاغورث، سقراط، افلاطون، مولانا و عطار نيشابورى از جمله افرادى هستند كه گياهخوار بوده و به شاگردان و پيروان خود اين شيوه را توصيه كرده اند.
گياهخوارى يعنى چه
در مقابل اصطلاح همه چيزخوارى كه شامل خوردن انواع مختلف منابع حيوانى و گياهى است، رژيم گياهخوارى به معناى محدود كردن رژيم غذايى به گياهان و پرهيز از مصرف انواع گوشت ها و محصولات حيوانى است. رژيم هاى گياهخوارى انواع گوناگون دارند، بعضى از افراد گياهخوار علاوه بر غذاهاى گياهى از مواد غذايى با منشأ حيوانى نيز استفاده مى كنند.
Lacto- vegetarian- افرادى كه اين نوع رژيم را دارند علاوه بر غذاى گياهى از فرآورده هاى لبنى به جز بستنى استفاده مى كنند.
Ovo- vegetarian- در اين نوع رژيم علاوه بر غذاى گياهى از تخم مرغ نيز استفاده مى شود.
Lacto- Ovo- Vegetarian - اين گروه از گياهخواران علاوه بر غذاى گياهى از شير و تخم مرغ در برنامه غذايى خود استفاده مى كنند كه متداول ترين و راحت ترين نوع گياهخوارى است.
Semi- vegetarian- افرادى كه از اين رژيم استفاده مى كنند فقط گوشت قرمز را از برنامه غذايى حذف مى كنند ولى محصولات لبنى، تخم مرغ، مرغ و ماهى را مصرف مى كنند. اين نوع رژيم ممكن است به دلايل مذهبى، سنتى، الگوهاى فرهنگى و يا براى حفظ سلامتى اتخاذ شود.
Vegian- اين رژيم غذايى، گياهخوارى كامل نام دارد كه در آن افراد هيچ نوع گوشت و محصولات حيوانى را مصرف نمى كنند. رژيم اين افراد شامل سبزيجات، غلات، حبوبات، انواع مغز، دانه و ميوه است. اين افراد حتى از محصولات چرمى، پشمى، ابريشمى يا هرگونه محصول به دست آمده از حيوانات نيز استفاده نمى كنند.
Fruitarian - اين گروه از افراد فقط از ميوه هاى خام يا خشك شده، انواع مغزها، عسل و روغن زيتون استفاده مى كنند و تا جايى كه مى توانند غذاهاى پخته نمى خورند.
فوايد رژيم گياهخوارى
اين رژيم غذايى حاوى انرژى كمى است و كمتر از ۳۰درصد كالرى آن از چربى ها تأمين مى شود. بيشتر چربى هاى مصرفى اين رژيم اسيدهاى چرب غيراشباع است كه حدود ۶۰درصد آن اسيد لينولئيك است. همچنين مقدار زيادى از آن از كربوهيدرات پيچيده و فيبر تشكيل شده، بنابراين گياهخوارى براى كاهش وزن و درمان بسيارى از بيماريها مفيد است.به طور كل مى توان گفت رژيم گياهخوارى تأثير بسزايى در كاهش وزن، كاهش خطر ابتلا به بيمارى هاى قلبى، سكته مغزى، سنگ كيسه صفرا، فشارخون، سرطان روده، سينه، ريه و انواع ديابت دارد.
معايب رژيم گياهخوارى
۱‎/ ويتامين هاى ب،۱۲ ب،۶ب،۲ اسيدفوليك و عناصرى مثل روى و آهن در منابع حيوانى بيشتر و قابل جذب تر است.
۲‎/ وجود مهاركننده هاى جذب در منابع گياهى مثل فيتات (در غلات سبوسدار، انواع مغزها و دانه، اگزالات (در اسفناج، ريواس، جعفرى، بادام زمينى و انواع مغزها) و ستيرات (مركبات) موجب كاهش جذب مواد مغذى مى شود.
۳‎/ در غذاهاى گياهى ميزان اسيدهاى آمينه ضرورى بسيار كمتر است.
۴- مصرف زياد ويتامين ث (در اثر مصرف زياد ميوه و سبزى) موجب مى شود مازاد ويتامين ث به اگزالات تبديل شود. به همين علت خطر ابتلا به سنگ هاى اگزالاته در گياهخواران بيشتر از سايرين است.

[غزاله مرعشى]

بيشتر افراد به اهميت خواب كافى شبانه واقف هستند. بدخوابى يا بى خوابى نه فقط افت عملكرد صبح روز بعد را در پى دارد، بلكه سلامت را نيز به خطر مى اندازد. پزشكان مى گويند افراد بايد به خواب شبانه حتى بيشتر از رژيم غذايى خود توجه داشته باشند.
تحقيقات نشان داده است كم خوابى با چاقى رابطه مستقيم دارد و خطر ابتلا به بيمارى هاى قلبى، فشارخون بالا و ديابت نوع ۲ را افزايش مى دهد.
به طور ميانگين، هر فرد بزرگسال به هفت ساعت خواب عميق شبانه احتياج دارد، اما چه عواملى مى توانند در بهتر خوابيدن شما مؤثر باشند
دماى اتاق
يكى از عواملى كه موجب بى خواب شدن افراد مى شود، دماى اتاق خواب است. تحقيقات نشان داده است دماى اتاق خواب به طور مستقيم با عميق بودن خواب و طول مدت آن رابطه دارد.
زمانى كه افراد مى خواهند به خواب بروند، دماى بدن كمى افت مى كند. در حقيقت همين كاهش دماى بدن موجب به خواب رفتن مى شود. اگر محيط كمى خنك باشد، بهتر به خواب مى رويد، اما اگر دماى اتاق خواب به طور آزار دهنده اى بالا يا پائين باشد، در خواب اختلال ايجاد مى شود، زيرا در اين حالت دماى محيط بيرون بر دماى بدن اثر مى گذارد و آن را از حالت بهينه خارج مى كند. تنظيم بودن دماى اتاق خواب بر كيفيت مرحله REM (مرحله اى كه چشم ها به سرعت زير پلك حركت مى كنند) اثر مى گذارد. REM مرحله اى است كه افراد در آن رؤيا مى بينند.
نمى توان دمايى را به عنوان بهترين دما براى اتاق خواب تعيين كرد، چرا كه اين ميزان براى افراد مختلف متفاوت است، اما به طور ميانگين دماى ۱۸ تا ۲۳ درجه سانتى گراد براى بيشتر افراد مناسب است.
برخى كارشناسان تعبير جالبى از اين قضيه دارند. به عقيده آنها يك اتاق خواب ايده آل بايد مانند غار باشد! خنك و تاريك و ساكت. شايد به همين علت خفاش ها ۱۶ساعت از شبانه روز را در غارها مى خوابند.
خوردن غذاى مناسب و كافى پيش از خواب
بعضى افراد، بويژه كسانى كه مى خواهند براى لاغرى رژيم بگيرند، اصلاً شام نمى خورند يا بسيار كم مى خورند. بعضى ها هم اعتقاد دارند كه شام خوردن موجب بى خوابى آنها مى شود. در واقع نخوردن شام كافى و با شكم خالى خوابيدن موجب مى شود افراد نتوانند خواب خوبى داشته باشند.
در بدن دو هورمون مربوط به متابوليسم وجود دارد كه در دهه هاى اخير كشف شده اند. وظيفه يكى از هورمون ها اين است كه وقتى چيزى مى خوريم احساس سيرى به وجود آورد در حالى كه هورمون ديگرى وظيفه دارد زمانى كه شكم خالى است، احساس گرسنگى را تحريك كند. رابطه اين دو هورمون با يكديگر همانند دو سر يك الاكلنگ است. گاهى اثر اين بر آن غلبه دارد و گاهى برعكس. اگر اثر هورمون سيرى بر اثر هورمون گرسنگى غلبه كند، خواب بسيار خوبى خواهيم داشت و در غير اينصورت به علت احساس گرسنگى، نيمه شب از خواب بيدار خواهيم شد.
براى داشتن يك خواب راحت، خوردن شام مناسب توصيه مى شود، اما چه مواد غذايى براى شام مناسب تر هستند شام بايد سبك باشد، چون در زمان خواب سيستم گوارشى بسيار كند عمل مى كند و اگر غذاى سنگين خورده باشيد، هنگام خواب احساس ناراحتى خواهيد كرد. كربوهيدرات ها بهترين مواد غذايى براى شام هستند زيرا ميزان تريپتوفان خون (نوعى اسيد آمينه مربوط به سوخت و ساز بدن) كه موجب به خواب رفتن مى شود را افزايش مى دهد. از سويى ديگر، پروتئين ها بدترين انتخاب براى شام هستند، زيرا هضم آنها بسيار مشكل است.
بهتر است براى شام از غلات، شير، نان يا مقدار كمى كيك استفاده كنيد. برخى نوشابه ها و شكلات ها حاوى مقاديرى كافئين هستند كه موجب بى خوابى مى شوند.
استفاده از بالش مناسب
بالش خوب و مناسب نه فقط بر كيفيت خواب تأثير مى گذارد بلكه موجب مى شود در هنگام خواب بدن در شرايط فيزيكى ايده آلى قرار داشته باشد. اگر صبح ها با سردرد، گردن درد، بى حسى يا احساس ناراحتى در شانه ها و بازوها بيدار مى شويد، به احتمال زياد ايراد كار از بالش شما است. هر چند بالش نامناسب عامل به وجود آورنده هيچ كدام از اين دردها نيست، اما به طور حتم در تشديد آنها نقش مؤثرى دارد.
يك بالش خوب بايد هنگام خواب سر را هم تراز با شانه ها نگه دارد. به اين معنى كه سر نبايد به عقب يا جلو خم شده باشد.
ضخامت و اندازه بالش به نوع خوابيدن بستگى داد. افرادى كه به پشت مى خوابند بايد از بالش هاى نازكى استفاده كنند تا سر آنها به جلو خم نشود. افرادى كه به پهلو مى خوابند به بالش هاى قطورى نياز دارند تا فاصله بين گردن و شانه را كاملاً پر كنند و كسانى كه به شكم مى خوابند اول بايد بدانند كه از نظر پزشكان بدترين نوع خوابيدن را انتخاب كرده اند و دوم اين كه بالش هايى بسيار نازك احتياج دارند تا سر به عقب خم نشود. اين عده حتى مى توانند از بالش استفاده نكنند. بالش هاى «پَر» از بهترين نوع بالش ها به حساب مى آيند، زيرا هم نرم هستند و هم با فشار دادن بالش مى توانيد قطر قسمت هاى مختلف آن را كم و زياد و آن را متناسب با نوع خواب خود تنظيم كنيد.