[محمود پور طاهرى ]
دوپينگ در ميان حرفه اى ها، با هدف كسب موفقيت بيشتر در ميادين ورزشى بين المللى ، دستكم يك قرن سابقه دارد. در سال ۱۸۹۶ آرتور لينتون، دوچرخه سوار انگليسى در مسابقات دوچرخه سوارى بوردو-پاريس بر اثر استفاده از مواد نيروزا جان باخت و نامش به عنوان نخستين ورزشكارى كه بر اثر دوپينگ جان باخته در تاريخ ثبت شد. ورزشكاران حرفه اى از موادنيروزا به عنوان راهى ميانبر براى مطرح شدن و ارضاى حس شهرت طلبى و جاه طلبى خود در عرصه ورزش استفاده مى كنند. در اين بين اين راه ميانبردر همه رشته هاى ورزشى ايجاد شده است. براى مثال امروز حتى در ورزشى مانند تيراندازى هم دوپينگ مى شود. ورزشكاران اين رشته براى بالا بردن دقت و تمركز خود از محرك هاى اعصاب مركزى استفاده مى كنند. امروز حتى متدهاى بسيار پيشرفته اى براى دوپينگ ابداع شده (همچون دوپينگ خونى يا ژنتيكى) و همين امر مايه نگرانى فراوان است. اخبار اخير مربوط به بركنارى تعدادى از دوچرخه سواران از دور رقابت هاى بين المللى «تور دو فرانس» به دليل دوپينگ نمونه اى از گسترش استفاده از مواد و شيوه هاى غيرمجاز در ورزش حرفه اى است. همچنين محروميت دو سال پيش ۹ نفر از وزنه برداران تيم ملى كشورمان نشان دهنده گسترش اين معضل در كشور ما نيز هست.
معضل فراگير
اما بر خلاف تصور عموم دوپينگ فقط به ورزش حرفه اى محدود نمى شود و امروز در ايران يك پديده فراگير به حساب مى آيد. گسترش ورزش بدن سازى يا همان پرورش اندام در ايران دليل اصلى فراگير شدن استفاده از مواد نيروزاى غيرمجاز در كشور است. جوانان ايرانى با شوق داشتن اندامى تنومند، آن هم در مدتى كوتاه، به شكلى روز افزون از داروهاى انرژى زا، مكمل هاى غذايى غيرمجاز و هورمون استفاده مى كنند و در آينده اى دور ياحتى نزديك سلامت خود و خانواده شان را به خطر مى اندازند. استفاده از مواد دوپينگى در ورزش بدن سازى به دو منظور انجام مى شود: افزايش قدرت و افزايش حجم عضلات. از آنجا كه يك بدن ساز همانند يك كشتى گير يا ورزشكاران ديگر رشته ها از كند شدن حركات بدنش كه در نتيجه زياد شدن حجم عضلات اتفاق مى افتد، نگرانى ندارد، با خيالى آسوده بر توده عضلات مى افزايد و تازه هر چه عضله بزرگ تر و پيچيده ترى داشته باشد، در رشته خود موفق تر محسوب مى شود!
كسانى كه از نزديك با رشته پرورش اندام آشنايى دارند مى گويند، ميزان استفاده از مواد نيروزاى غيرمجاز در اين رشته بسيار بالا و نگران كننده است، چرا كه حتى بسيارى از مبتديان اين رشته هم دست به دوپينگ مى زنند. در اغلب رشته هاى ورزشى مصرف مواد انرژى زا در همان ابتداى كار و پيش از آنكه ورزشكار مدت زيادى را براى فراگيرى فنون و اصول آن ورزش صرف كرده باشد، كارى بى نتيجه و غيرممكن است. براى مثال كسى كه تازه به ورزش كشتى روى آورده، هرگز به فكر استفاده از داروهاى انرژى زا نمى افتد، چرا كه داشتن انرژى و توان مضاعف كمكى به او كه چيزى از فنون كشتى نمى داند، نخواهد كرد. اما در مورد رشته بدنسازى چنين قاعده اى وجود ندارد و از همين رو شمار زيادى از كسانى كه وارد اين رشته ورزشى مى شوند، از همان ابتدا به استفاده از انواع و اقسام داروها روى مى آورند. دليل اين گرايش را بايد در نگرش اين افراد به ورزش جستجو كرد: داشتن اندامى به ظاهر ورزيده و عضلاتى بزرگ و خوش فرم در كوتاه ترين مدت و بدون بردن رنج كافى. بسيارى از نوجوانان و جوانانى كه به پروش اندام روى مى آورند، با همين نگرش نه تنها به استفاده بى رويه از انواع پروتئين ها و به قول خودشان مكمل هاى غذايى مى پردازند، بلكه استفاده از هورمون ها و داروهاى گوناگون براى رشد سريع عضلات را هم ضرورى مى دانند. هورمون و دارو در واقع براى اين دسته از بدنسازان جايگزين تمرين و انجام حركات ورزشى مى شود.
سعيد نريمانى، جوان ۲۸ ساله اى است كه از ۸ سال پيش تاكنون به ورزش بدنسازى مشغول است. او با اشاره به اينكه حدود ۷۰ درصد از افرادى كه در اين ورزش هستند، از موادنيروزا استفاده مى كنند، مى گويد: «جوانان بيشتر به دليل چشم و هم چشمى به مصرف دارو روى مى آورند و در صورت عدم مصرف دارو خيلى زود بدن شان به اصطلاح افت مى كند. از طرف ديگر مصرف كنندگان دارو در صورت قطع تمرينات شان، حتى براى مدتى بسيار كوتاه با مشكل روبرو مى شوند. عضلات اين افراد به شكلى مصنوعى و به كمك دارو رشد كرده است و به همين دليل حتى وقفه اى كوتاه در تمرينات وزنه اى باعث تحليل بدن آنها مى شود. از آنجا كه اين ورزشكاران هزينه زيادى را براى رشد عضلات شان پرداخته اند، با مشاهده افت سريع بدن از ورزش زده مى شوند.»
با اين حال هر روز به تعداد كسانى كه براى رشد عضلات شان عجله دارند و به مصرف دارو مى پردازند، افزوده مى شود تا جايى كه به گفته آگاهان حتى نوجوانان ۱۲-13 ساله هم به جرگه مصرف كنندگان پيوسته اند. از سوى ديگر حضور تعداد زيادى افراد سودجو كه فقط به فكر پر كردن جيب خودشان هستند به اين اقبال دامن مى زند. در حال حاضر در اغلب باشگاه هاى بدنسازى انواع داروها و به اصطلاح مكمل ها و پودرهاى نيروزا و هورمون ها به وفور در اختيار متقاضيان قرار مى گيرد و متأسفانه اكثر قريب به اتفاق اعضاى باشگاه متقاضى اين مواد محسوب مى شوند. فاجعه بارتر از همه آنكه خود مربيان هم در اين راه به ورزشكاران كمك مى كنند!!چرا كه فروش مواد نيروزا براى مربى هم يك درآمد جانبى است. سعيد نريمانى در اين باره مى افزايد: «برنامه دوره اى يك مربى از يك ماه تا ۴۵ روز متغير است و هر دوره بين ۳۰ الى ۳۰۰ هزار تومان هزينه دارد.» در واقع سود حاصل از فروش مواد نيروزا و هورمون ها در باشگاه هاى پرورش اندام به مراتب از شهريه اى كه از اعضا دريافت مى شود بيشتر است و اين سود است كه سبب مى شود همه چيز به فراموشى سپرده شود، حتى سلامت و جان ورزشكار. كارشناسان درباره پيامدهاى اين وضعيت هشدار مى دهند و خواستار توجه ورزشكاران به پيامدهاى جبران ناپدير استفاده از مواد نيروزا و داروهاى هورمونى هستند. دكتر على طاهرى، معاون ستاد مبارزه با دوپينگ كشور در اين باره به روزنامه ايران مى گويد: «اثرات استعمال داروهاى دوپينگى اعم از انرژى زا و محرك هاى اعصاب و ساير مواد مصرفى شامل دو بخش كلى است، بخشى از عوارض فردى است و بخشى عوارض اجتماعى. انواع سرطان ها، حتى سرطان هاى ناشناخته، بيمارى هاى گوارشى، ناهنجارى هاى جنسى و بيمارى هاى كبدى، ضايعات جدى و شايع مربوط به مصرف دارو هاى دوپينگى محسوب مى شوند كه دامن افراد را مى گيرد. به علاوه مشكلات عديده روحى روانى و از دست دادن اعتماد به نفس و امكان ارتكاب بزه در مورد فردى كه دوپينگ مى كند، خواه نا خواه بر خانواده او كه يك ركن اجتماعى شمرده مى شود، مؤثر خواهد بود كه قطعاً نسل آينده هم از اين ناامنى در امان نخواهد بود.»
پزشك خودخوانده
نكته جالبى كه در باشگاه هاى بدن سازى امروز ديده مى شود اين است كه مربيان يا به اصطلاح برنامه ريزان ورزشى رشته پروش اندام بدون اين كه كمترين اطلاعاتى در مورد پيامدهاى بهداشتى مواد تجويزى خود داشته باشند، به متخصصين خبره اى بدل شده اند كه براى هر سن و هر اندامى به سادگى نسخه مى نويسند. يكى از داروهاى تجويزى اين افراد آمپول «ناندرولون» نام دارد كه حاوى هورمون تستوسترون است. مصرف اين دارو به دو دليل ساده ورزشكار را در معرض خطراعتياد قرار مى دهد.
دليل اول اينكه مصرف اين دارو (تزريق در رگ) بسيار آسان است و به راحتى مى توان با استفاده از سرنگ مخصوص تزريق انسولين كه در دسترس همگان است، از آن استفاده كرد و دليل دوم اين است كه بعد از قطع آمپول بدن به اصطلاح افت مى كند و تحليل مى رود و همين امر سبب مى شود تا ورزشكار هر ۳ يا ۴ روز يكبار آن را تزريق كند. به گفته دكتر على طاهرى داروهايى كه در حال حاضر توسط بسيارى از بدن سازان استفاده مى شود و همچنين خواص دارويى و عوارض ناشى از آن ها ليست بلند بالايى را در بر مى گيرد كه براى برشمردن آنها بايد كتاب ها نوشت.
الفباى مبارزه
دوپينگ آرام- آرام همچون تار عنكبوتى تنيده مى شود و طبيعتا يك نهاد يعنى ستاد مبارزه با دوپينگ به تنهايى قادر به مقابله با اين تار عظيم نيست. دكتر على طاهرى، معاون ستاد مبارزه با دوپينگ مى گويد: «قطعا بحث مبارزه با دوپينگ منحصر به ورزش قهرمانى نيست و بايد با همه كسانى كه آگاهانه يا غيرآگاهانه دوپينگ مى كنند برخورد شود اما در حال حاضر اولويت اول ما ورزش حرفه اى است.» تجربه ۹ وزنه بردار دوپينگى نشان مى دهد كه اين نهاد نظارتى حتى براى پاك كردن ورزش حرفه اى از دوپينگ هم راه طولانى در پيش دارد و با توجه به امكانات و پرسنل محدودش در آينده نزديك قادر نخواهد بود در تمام سطوح كشور فعال شود. آقاى طاهرى با بيان اين نكته كه اختيارات اين نهاد در برخورد همه جانبه با متخلفين محدود است، مى گويد: «از آنجا كه موضوع دوپينگ در ميان غيرحرفه اى ها از اهميت زيادى برخوردار است و ممكن است در اثر بى توجهى به آن زيان هاى جبران ناپذيرى به جامعه وارد شود، براى اين كه همه دست اندركاران اين مسئله اعم از تهيه كنندگان، توزيع كنندگان و مصرف كنندگان تحت پيگرد قرار گيرند نياز به همراهى كليه نهادها و دستگاه هاى ذيربط داريم.» خانواده ها بايد در كنترل و هدايت فرزندان خود دقت بيشترى اعمال كنند. در اين زمينه دكتر طاهرى معتقد است كه الفباى مبارزه، آموزش و اطلاع رسانى است تا جامعه نسبت به خطراتى كه در كمين نسل آينده است آگاهانه وارد عمل شود.