[على حسينى ]
امروز شاخصه هاى بهداشتى از جمله افزايش اميد به زندگى، توانايى توليد داروهاى حياتى، پوشش بيمه اى، افزايش آگاهى افراد نسبت به امر سلامت، بالا بردن توان دانشگاه ها و در دسترس بودن امكانات، مهمترين معيارهاى توسعه به حساب مى آيند. برهمين اساس لازم است كارشناسان، متخصصان و مراكز ذيصلاح پيوسته كارنامه بهداشتى جامعه را مورد بررسى قرار دهند تا نقاط ضعف شناسايى شده و مسيرهاى رفته صحيح با شتاب بيشترى طى شود.
بررسى اجمالى كارنامه وزارت بهداشت و به تبع آن كارنامه سلامت كشور در سه سال گذشته نقاط درخشانى را پيش روى ما مى گذارد كه در گزارش پايگاه اطلاع رسانى دولت نيز به وضوح ديده مى شود.
خانه هاى بهداشت
شبكه بهداشتى درمانى كشور از سال ۱۳۶۴ با هدف تضمين عادلانه دسترسى آحاد جامعه به مراقبت هاى اوليه بهداشتى، با اولويت مناطق روستايى و محروم، بتدريج در كشور مستقر شد. از سوى ديگر براى ارائه خدمات بهداشتى به ۱۵۰۰ نفر جمعيت روستايى به يك خانه بهداشت نيازمنديم كه با توجه به وسعت كشور و وجود روستاهايى كه از اين تعداد جمعيت كمترى دارند اين طرح تاكنون يعنى از سال ۱۳۶۴ به اين سو به طور كامل محقق نشده است. در همين راستا هر ۵ خانه بهداشت تحت پوشش و نظارت يك مركز بهداشتى درمانى روستايى قرار مى گيرد كه فاصله هر خانه بهداشت از مركز بهداشتى درمانى بايد حداكثر ۴۰ كيلومتر باشد و مركز بهداشتى درمانى در مسير حركت طبيعى مردم مستقر شود. حال با توجه به چنين تعاريف و مشكلاتى مى توان كارنامه وزارت بهداشت را در سه سال گذشته به دليل راه اندازى ۳۷۵ خانه بهداشت، ۷۰ مركز بهداشتى - درمانى شهرى و روستايى و ۳۳۶ آزمايشگاه تخصصى مثبت ارزيابى كرد.
داروهاى حياتى
در زمينه توليد داروهاى حياتى اگرچه هنوز تمامى مشكلات و موانع رفع نشده و ناچار به واردات هستيم كه همين موضوع گاه موجب آسيب هايى جدى مى شود اما برآيند كلى وضعيت توليد نشان مى دهد توانسته ايم گام هاى بلندى برداريم. چنان كه در همين ماه هاى اخير شاهد توليد چند داروى مهم براى درمان پوكى استخوان و سنگ هاى صفراوى بوديم. داروهاى رالوكسيفن و اورسوكولاسيد براى درمان پوكى استخوان و سنگ هاى صفراوى، به اعتقاد كارشناسان جزو داروهاى بسيار مؤثر است كه نويد پيشرفت در اين زمينه مى دهد. به گفته مدير تحقيقات شركت داروسازى اسوه از سال گذشته مطالعات بر روى اين دسته از داروها آغاز شده و با توجه به لزوم وجود شرايط خاص و راه اندازى خط توليد ويژه اى براى اين داروها از ابتداى امسال نسبت به راه اندازى سايت ويژه با تجهيزات پيشرفته جهت توليد داروهاى بيمارى هاى خاص اقدام شده است.
پزشك خانواده
بنا به تعريف پزشك خانواده يك تخصص پزشكى است كه مراقبت بهداشتى جامع و مداوم را براى افراد خانوارها در يك محدوده جمعيتى خاص فراهم مى آورد. خدماتش دربرگيرنده همه سن ها، جنس ها، بيمارى ها و سيستم هاى ارگانيك، با توجه بر علوم رفتارى، بالينى و زيست محيطى است. در اين راستا وزارت بهداشت توانسته است طرح پزشك خانواده را به ۲۵ ميليون نفر جمعيت روستايى و شهرى زير ۲۰ هزار نفر بسط دهد. همين طور افزايش تعداد پزشكان و ماماهاى طرح پزشك خانواده به ميزان ۴‎/۲ و ۲۳ برابر نسبت به سال ۸۴ و افزايش ميزان دسترسى جمعيت شهرى و روستايى به مراقبت هاى اوليه بهداشتى از 92 درصد در سال ۸۳ به ۹۴ درصد در سال ۸۵ از جمله موارد مهمى است كه بايد به آن اشاره كرد.
بيمارى هاى قلبى و عروقى
طبق گزارش بررسى سيماى مرگ در ۲۳ استان كشور در سال ۱۳۸۲ روزانه ۸۰۰ نفر فوت مى كنند و 12 هزار سال عمر به هدر مى رود كه اين ميزان در سال به ۴-3 ميليون سال مى رسد. بررسى علل عمده مرگ و مير در كشور نشان مى دهد به ترتيب بيمارى هاى قلبى و عروقى، سوانح و حوادث، سرطان ها، بيمارى هاى تنفسى و بيمارى هاى حول تولد عامل مرگ و ميرند. اين موضوع نشان مى دهد تا چه اندازه بيمارى هاى قلبى و عروقى جدى است. آمارها مى گويند اين عامل مرگ به تنهايى ۴۶ درصد موارد مرگ و مير را به خود اختصاص داده است و روزانه ۳۶۹ نفر به علت بيمارى هاى قلبى و عروقى، ۱۳۳ نفر به علت حوادث غيرعمدى، ۶۲ نفر به علت ابتلا به انواع سرطان ها و ۵۰ نفر به علت بيمارى هاى تنفسى و.‎/‎/ فوت مى كنند. البته ناگفته نماند كه اين موضوع پديده اى جهانى به شمار مى رود و تمامى كشورها پيشگيرى از آن را در رأس برنامه هاى بهداشتى خود داده اند. در ابتداى قرن بيستم ۱۰ درصد كل موارد مرگ و ميرها به علت بيمارى هاى قلبى و عروقى بود. در انتهاى همين قرن موارد مرگ و مير ناشى از بيمارى هاى قلبى - عروقى به ۲۵ درصد افزايش يافت و پيش بينى مى شود با توجه به روند كنونى تا سال ۲۰۲۵ ميلادى بيشتر از ۳۵ تا ۶۰ درصد موارد مرگ و مير را در جوامع مختلف بيمارى هاى قلبى و عروقى موجب خواهند شد. همين اولويت سبب شد تا مديران بهداشت و سلامت كشور در راستاى اجراى برنامه هاى راهبردى پيشگيرى و كنترل بيمارى هاى قلبى و عروقى ۸ مركز تندرستى در ۸ دانشگاه علوم پزشكى كشور تأسيس كنند.
نگاهى به آمار
آخرين آمار منتشر شده در هفته دولت نشان مى دهد شاخصه هاى بهداشتى در سه سال گذشته رشد قابل ملاحظه اى داشته است. ازجمله افزايش پوشش برنامه كشورى غربالگرى كم كارى مادرزادى تيروئيد به ۹۰ درصد، دسترسى ۸۹ درصد جمعيت روستايى، ۸۷ درصد دانش آموزان و ۸۵ درصد خانوارهاى روستايى به آب آشاميدنى سالم و تحت پوشش قرار گرفتن ۵۰ درصد كارگاه هاى صنعتى به وسيله خدمات بهداشت حرفه اى است.
همچنين تعداد بيمارستان هاى فعال كشور از ۷۹۵ بيمارستان در سال ۸۳ به ۸۳۰ بيمارستان در سال ۸۶ رسيده و تعداد تخت هاى فعال در اين دوره از ۲۵ هزار به ۹۸ هزار تخت رسيده و تعداد پرستاران با مدرك كارشناسى و كارشناسى ارشد از حدود ۳۲ هزار نفر در سال ۸۳ به ۴۶ هزار نفر افزايش يافته است.
اجراى طرح ساماندهى معتادان خيابانى، برنامه پيشگيرى از مصرف مواد مخدر در خوابگاه هاى دانشگاه هاى علوم پزشكى، كاهش نسبت بيمار دياليزى به تخت دياليز به عدد ۵ به يك، افزايش پوشش خدمات اورژانس بيمارستانى در حوادث ترافيكى در دوره گزارش از ۱۴‎/۵ درصد به ۴۳ درصد، گسترش شبكه ارتباطات اورژانس كشور، افزايش تعداد پايگاه هاى اورژانس كشور از ۱۰۹۶ به ۱۳۰۰ پايگاه از مهمترين اقدامات وزارت بهداشت در حوزه درمان و امداد بوده است. ارتقاى آگاهى جامعه درباره تغذيه براى گروه هاى سنى مختلف، بهبود وضعيت مراقبت هاى ويژه تغذيه بالينى، تغيير الگوى مصرف روغن جامد به مايع و راه اندازى مراكز مشاوره تغذيه، دادن قرص آهن به ۹۵ درصد دختران دبيرستانى و اجراى برنامه غنى سازى آرد به صورت ملى از مهمترين اقدامات اين بخش بوده است. يكى از موارد بسيار مهمى كه مى توان به آن اشاره كرد ترميم ضايعات نخاعى است كه براى نخستين بار در كشور با تزريق سلول «شوان» يك جانباز جنگ تحميلى انجام شد و نتايج موفقيت آميزى به همراه داشت.
توليد داروى مقابله با ايدز با عنوان (IMOD) و توليد داروى زخم پاى بستر با عنوان (Angipars) به همراه بهره بردارى كارخانه توليد مواد اوليه دارو و دستيابى به ركورد ۹۵ درصد در توليد داروى موردنياز كشور از مهمترين موفقيت هاى اين بخش بوده است.
بهداشت و توسعه
تعداد شركت هاى توليدكننده تجهيزات پزشكى در سطح كشور با رشد ۱۷ درصدى از ۳۵۰ شركت به ۴۱۰ شركت رسيده و تعداد محصولات از ۴۵۰ قلم به ۵۲۰ قلم افزايش يافته است. حجم صادرات اقلام پزشكى به ۸‎/۵ ميليون دلار (دو برابر) رسيده است. در دوره سه ساله اخير ۷ رشته دكتراى تخصصى پزشكى و ۵ رشته كارشناسى ارشد پزشكى ايجاد شده است، رشد ۵۰ درصدى تعداد مقالات علمى پزشكى، افزايش ۳۰درصدى مراكز تحقيقاتى (از ۱۱۵ به ۱۶۰)، رسيدن تعداد كتابخانه هاى الكترونيك دانشگاه هاى علوم پزشكى كشور به ۳۰ فقره و كسب رتبه سى ام در بين كشورهاى جهان (رتبه قبلى ۴۱ بوده است) از مهمترين موفقيت هاى اين بخش به شمار مى رود. توزيع ۴۲۷۶۸ مجوز استخدامى از سال ۸۶-84 و تبديل وضعيت ۴۰ هزار نفر از نيروهاى شاغل در ستاد دانشگاه هاى علوم پزشكى. پرداخت يارانه به ۱۸۳۵۴ نفر بيمار سوختگى، ۵۹۵۱۹ نفر بيمار روانى، ۱۳۱۹۵۱ نفر مصدومان غيرترافيكى و ۵۶۹۸ نفر بيمار خاص. در حوزه مديريت منابع وزارت بهداشت از سال ۸۴ تاكنون ۴۰ بيمارستان شامل ۳۸۴۲ تخت بيمارستانى احداث و تحويل شده كه اكثراً در حال تجهيز و بهره بردارى است، سه سالن ورزشى اتمام و اعتبارات تكميل ساختمان ۷ سالن ورزشى با ميانگين پيشرفت ۶۰ درصد پرداخت شده است، به منظور نوسازى ناوگان اورژانس كشور ۹۰۰ دستگاه خودرو تيپ B توزيع و ۱۳۵۰ دستگاه نوسازى شده است. در اين مدت ۱۷۰ دستگاه دياليز و ۷۰ دستگاه RO، ۶۰ دستگاه ونتيلاتور و ۳۱۷ دستگاه كانكس اورژانس خريدارى شده است.
بهداشت و رضايت مردم
«دستاوردها و پيشرفت هاى علم پزشكى در بخش سلامت، بهداشت و درمان كشورمان در سال هاى اخير بسيار چشمگير بوده است». اين را دكتر سيد حميد جمال الدينى رئيس مركز توسعه بهداشت كيش مى گويد. وى معتقد است: پزشكان براى مردم به عنوان الگوهاى اجتماعى مطرح هستند. لذا جامعه پزشكى ما علاوه بر حوزه سلامت در بخش هاى مختلف جامعه نيز تأثيرگذار هستند. وى عنوان مى كند: سازمان بهداشت جهانى در سال هاى اخير چهار بعد جسمى، روانى، اجتماعى و اعتقادى را در سلامت افراد جامعه مهم اعلام كرده و اضافه شدن بعد اعتقادى به اين مقوله از افتخارات پزشكان مسلمان است. همانطورى كه دين اسلام به سلامت معنوى افراد و جامعه توجه دارد به سلامت جسم انسانها نيز اهميت زيادى قائل شده و در اين زمينه پزشكان در اديان مختلف و اسلام همواره نقش محورى داشته اند.
بنابراين با توجه به اظهارنظر بالا مى توان گفت علاوه بر پيشرفت هاى قابل ملاحظه در بعد فضا، امكانات و نيروى انسانى موضوع مهم ديگر كه حتى در مجامع بين المللى هم بر آن تأكيد مى شود رضايت مردم و توجه به جنبه هاى اعتقادى است كه مى توان مدعى بود از اين زاويه ديد هم وضعيت بهداشت و درمان در دولت نهم جايگاه خاصى را به خود اختصاص داده است.