نخستين راه آهن برقى دنيا در سال ۱۸۷۹ به صورت نمايشى توسط شركت زيمنس به نمايش گذاشته شد. 16 سال بعد در سال ۱۸۹۵ شركت جنرال الكتريك امريكا راه آهن برقى را عملياتى كرد و پس از گذشت ۲۳ سال از تولد راه آهن برقى، نخستين لكوموتيو ديزل پابه عرصه وجود گذاشت. رشد و توسعه خطوط برقى راه آهن در دنيا بخصوص اروپا و ژاپن منجر به پيدايش قطارهاى سريع السيرشد و در ۴۴ سال پيش ژاپن نخستين قطار سريع السير را احداث و راه اندازى كرد و ۲۰ سال پس از آن اروپايى ها و در ابتدا فرانسه وارد اين عرصه شدند. درحال حاضر ۲۵ درصد خطوط ريلى دنيا برقى است كه توسط آن ۷۵ درصد ترافيك راه آهن حمل مى شود. بزرگترين شبكه برقى دنيا با ۴۰ هزار كيلومتر متعلق به روسيه و پس از آن به ترتيب با ۲۱ و ۲۰ هزار كيلومتر متعلق به چين و آلمان است. سهم ايران نيز از راه آهن برقى تنها ۲ درصد از كل شبكه ريلى آن است.
راه آهن تبريز - جلفا، نخستين خط برقى كشورعباس قربانعلى بيگ، مجرى برقى كردن راه آهن مى گويد: راه آهن تبريز - جلفا كه پيش از جنگ جهانى اول ساخته شده، قديمى ترين خط آهن كشور است كه با عرض خطوط ريلى روسيه احداث و پس از ساخت راه آهن سراسرى عرض آن استاندارد شد. در سال ۱۳۵۴ روس ها طى قراردادى، برقى كردن راه آهن تبريز - جلفا را بر عهده گرفتند و به مرحله اجرا درآمد. ولى به دليل انتخاب نامناسب محل پروژه و دور از چشم بودن اين راه آهن از ديد مسئولان و مردم، برقى كردن ساير خطوط راه آهن به مدت ۲۶ سال به تعويق افتاد تا اين كه پروژه برقى كردن راه آهن تهران - مشهد مطرح شد. 3 سال پيش به منظور انتقال دانش فنى مجدداً قراردادى با روس ها براى برقى كردن ادامه راه آهن تبريز - جلفا و اتصال آن به آذرشهر به طول ۵۰ كيلومتر به امضا رسيد.
راه آهن تهران - مشهد ۳۰ ماهه برقى مى شود هرچند سابقه راه آهن برقى در ايران به ۳ دهه قبل برمى گردد ولى ادامه اين پروژه به طور جدى از سال گذشته با برگزارى مناقصه برقى كردن راه آهن تهران - مشهد عملياتى شد. مجرى برقى كردن راه آهن در خصوص چگونگى استقبال از مناقصه تهران - مشهد،اظهارمى دارد: پس از ارائه اسناد مناقصه در سال گذشته ۸۰ شركت داخلى و خارجى اين اسناد را خريدارى كردند. وى اضافه مى كند: به علت گستردگى كار، شركت ها مكلف بودند كه به صورت كنسرسيوم و با مشاركت يكديگر در اين مناقصه شركت كنند كه براساس آن ۱۰ كنسرسيوم تشكيل و پس از بررسى اسناد ارزيابى كيفى و توان مالى و فنى آنها، صلاحيت ۵ كنسرسيوم به تأييد رسيد. به گفته قربانعلى بيگ ۵ كنسرسيوم ياد شده متشكل از شركت هايى از كشورهاى اروپاى غربى، چين، روسيه و همچنين چند شركت داخلى است كه حداكثر تا ابتداى مهرماه بايد پيشنهادات فنى و مالى خود را براى اجراى پروژه اعلام كنند. پس از انتخاب برنده مناقصه تا پايان سال جارى عمليات اجرايى پروژه آغاز خواهد شد. اعتبارى كه براى اين پروژه پيش بينى شده در حدود ۸۰۰ ميليارد تومان است كه شامل برقى كردن خط موجود تهران - مشهد و تأمين ۷۰ دستگاه لكوموتيو (۵۰ مسافرى و ۲۰ بارى)مى شود، براى سال جارى ۱۰ درصد از اين مبلغ به منظور پيش پرداخت تخصيص داده شده است. مجرى برقى كردن راه آهن با اشاره به اين كه اين قرارداد به صورت طرح و ساخت (EPC) اجرا خواهد شد، مى گويد: راه اندازى فاز اول اين پروژه كه شامل برقى كردن خط موجود است طى ۳۰ ماه اجرا خواهد شد. براساس پيش بينى صورت گرفته و براى عدم وقفه در فعاليت خط موجود روزانه ۶ ساعت كارى براى ۳۰۰ روز در سال است محدوديت ساعت و روزهاى اجراى عمليات اجرايى به دليل متوقف يا كند شدن كار در ايام پرتقاضاى سفرهاى ريلى مانند عيد نوروز و تابستان لحاظ شده است. براساس قرارداد مناقصه از مرحله طراحى تا ساخت و حتى تأمين ناوگان مورد نياز بر عهده مجرى خواهد بود. پس از اجراى فاز اول پروژه برقى كردن راه آهن تهران ـ مشهد سرعت قطارهاى مسافرى در اين مسير تا ۲۰۰ كيلومتر در ساعت و بارى بين ۱۴۰ تا ۱۶۰ كيلومتر افزايش مى يابد. البته به دليل عدم آمادگى ناوگان موجود، حداكثر سرعت در اين مسير ۱۶۰ كيلومتر در ساعت خواهد بود كه پس از اصلاح خط، علائم و سيستم ترمز لكوموتيو ها تا ۲۰۰ كيلومتر نيز قابل افزايش است. با احتساب مسافرى كه در سال ۸۸ بين تهران ـ مشهد تردد مى كنند. اجراى اين پروژه تنها از محل سوخت ۲۰۰ ميلياردتومان صرفه جويى به همراه دارد. مجرى برقى كردن راه آهن در اين باره مى گويد: با سرعت ۱۶۰ كيلومتر در ساعت مسير تهران تا مشهد ۸ ساعته طى خواهد شد كه اين فاصله با ترن ست هاى موجود كه قابليت طى ۲۵۰ كيلومتر در ساعت را دارند در كمتر از ۵ ساعت طى خواهد شد. قربانعلى بيگ در خصوص چگونگى تأمين برق خط تصريح مى كند: پيش بينى ما براى كمبود احتمالى برق ايجاد نيروگاه با ۲۰ درصد ظرفيت خط است كه به محض قطع برق وارد مدار خواهد شد. در مجموع ۱۰ پست برق در مسير تهران ـ مشهد نصب خواهد شد.
صرفه جويى ۳ ميليارددلارى راه آهن برقى تهران ـ بندرعباس
|
|
|
پس از برقى كردن راه آهن تهران ـ مشهد، اولويت اول برقى كردن خط آهن تهران ـ بندرعباس است كه پس از انجام مطالعات وارد مرحله مذاكرات براى انجام مناقصه شده است. اين خط آهن به دليل دو خطه شدن و استفاده عمدتاً بارى براى برقى شدن بسيار مناسب است.مجرى برقى كردن راه آهن درباره اين پروژه توضيح مى دهد: پروژه برقى كردن راه آهن تهران ـ بندرعباس در سه فاز عملياتى خواهد شد كه فاز اول آن از بافق تا بندرعباس است. فاز دوم اين پروژه از بافق تا محمديه است كه پس از دو خطه شدن اين مسير اجرايى خواهد شد و فاز سوم و پايانى آن شامل برقى كردن مسير بافق به سمت تهران است. قربانعلى بيگ با اشاره به صرفه جويى قابل توجه اين پروژه اظهار مى دارد: در حال حاضر از طريق خط موجود سالانه ۱۰ ميليون تن بار جابه جا مى شود كه اگر اين خط برقى شود به ۶۰ ميليون تن در سال افزايش مى يابد. با جابه جايى حداقل ۲۰ ميليون تن بار در سال در مقايسه با جاده يك ميليارد دلار صرفه جويى سوخت حاصل مى شود كه با احتساب حمل ۶۰ ميليون تن بار به ۳ ميليارد دلار بالغ مى شود كه در مقابل اعتبار ۲ ميليارددلارى پروژه (شامل دو خطه كردن، برقى كردن و تأمين ناوگان) رقم قابل توجهى است و دو ساله مستهلك خواهد شد.
وابستگى چندانى نخواهيم داشتمجرى برقى كردن راه آهن درباره اين كه پس از اجراى پروژه هاى برقى كردن از نظر تكنولوژيكى چقدر وابسته خواهيم بود، مى گويد: در بخش خطوط برقى وابستگى ما در سال هاى ابتدايى تنها ۲۰ درصد است. ولى در بخش لكوموتيو اين وابستگى به ۸۰ درصد نيز مى رسد. قربانعلى بيگ با اشاره به ساخت بسيارى از تجهيزات برقى كردن در داخل كشور، تصريح مى كند: در حال حاضر قرارداد ساخت خط برقى در مسافت كوتاه توسط يكى از شركت هاى الكترونيك بزرگ كشور منعقد و بخشى از تجهيزات آن ساخته شده است.