[آيدا اصلانى]
سالمندى يكى از دوره هاى مهم زندگى هر فردى است كه بايد از دوران كودكى، نوجوانى و جوانى مورد توجه قرار گيرد.رسيدن به سالمندى و دوران پيرى تجربه اى متفاوت در زندگى هر فرد است و در دين و فرهنگ ما بارها به ضرورت توجه و احترام به سالمندان سفارش شده است.
با دكتر احمد على اكبرى كامرانى، فوق تخصص طب سالمندى، درخصوص سالمندى، ضرورت توجه به سالمندان و چگونگى تغذيه درست سالمندان در ماه رمضان به گفت وگو نشسته ايم.

*** بطور كلى سالمندى به چه دوره اى از زندگى گفته مى شود
از چند جنبه سالمندى را مى شود تعريف كرد. نخست جنبه زمانى و تقويمى كه بيشتر كاربرد حقوقى و قانونى دارد و ساده ترين تعريف از سالمندى را هم شامل مى شود. سازمان بهداشت جهانى در حال حاضر روى هم رفته براى تمام جوامع بشرى سن بالاتر از ۶۰ سال را شروع دوران سالمندى تعريف كرده است.
جنبه دوم براى تعريف سالمندى، تعريف زيست شناختى يا بيولوژيك است و منظور از آن زمانى است كه تغييرات بافتى و فيزيولوژيك رو به پس رفتن در بدن انسان شروع مى شود.
*** آيا تعيين زمان دقيق آن امكانپذير است
تعيين دقيق زمانى براى اين تغييرات واقعاً مشكل است زيرا از فردى به فرد ديگر متفاوت است و حتى در يك فرد هم از يك عضو به عضو ديگر و از يك بافت به بافت ديگر كاملاً متغير است و كاملاً وابسته به روش زندگى، عادات و رفتار دوران كودكى، جوانى و ميانسالى است.
*** اميد داشتن به زندگى چقدر روند سالمندى را دچار تغيير مى كند
در كشورهاى پيشرفته به علت اميد به زندگى ۸۰ سال سن سالمندى تعريف شده است ولى در كشورهاى توسعه نيافته در حدود ۴۰ تا ۵۰ سال است.
*** سن بازنشستگى قانونى چقدر در اين مسئله نقش دارد
در جوامع مختلف متفاوت است. در بعضى از كشورها در حدود ۵۵ سال و در بعضى از كشورها ۶۵ سال است حتى در يكسرى از جوامع توسعه يافته گفت وگوهايى شده تا سن بازنشستگى اجبارى به ۷۰ سال رسانده شود.
*** شما به عادات افراد در رده هاى مختلف زندگى اشاره كرديد، چه نقشى ميان توجه به سلامت زندگى فرد و دوره سالمندى وجود دارد
اين مبحث خيلى پيچيده است و با دانش و اعتقاد و روش زندگى ما خيلى مرتبط و قابل تغيير است.
مثلاً تمام بيمارى هاى قابل اجتناب دوران كودكى، جوانى و ميانسالى مانند عفونت ها، صدمات ناشى از حوادث و.‎/‎/ باعث ايجاد اختلاف در ميان بافت ها و عملكرد در ارگان هاى مختلف بدن مى شود و پديده از كارافتادگى جسمى را تشديد مى كند و يا عادات غذايى اشتباه مثل چاقى، مصرف دخانيات و.‎/‎/ مى توانند باعث ايجاد بيمارى و اختلال در اعضاى دستگاه هاى مختلف بدن شوند و مستقل و بدون وجود رابطه با سن فرد، جسم او را فرسوده كند.
*** مسائل روانشناختى در اين زمينه چقدر اهميت دارد
در جنبه روانشناختى به تغييرات روانى و عاطفى افراد، تغيير ديدگاه فرد به زندگى، واكنش فرد نسبت به موفقيت ها و شكست ها و از دست رفتن آرزوها در طول زندگى گذشته پرداخته مى شود و حائز توجه و اهميت است.
*** مسائل اجتماعى چقدر در اين فرآيند تأثير دارد
ديدگاه جامعه شناختى فرد را از نظر فعاليت اجتماعى و مثمرثمر بودن در خانواده، فاميل و اجتماع مورد توجه و بررسى قرار مى دهد بويژه مولد بودن فرد از نظر اقتصادى، فكرى و معنوى از موضوعاتى است كه مورد توجه قرار مى گيرد. در اين ديدگاه بازنشستگى به معنى وسيع كلمه بررسى مى شود و افرادى كه از همه حوزه ها و فعاليت ها كنار مى كشند يا كنار گذاشته مى شوند و در واقع بازنشسته مى شوند از نظر اجتماعى، پير يا سالخورده تلقى مى شوند، بنابراين عامل سن در اينجا به تنهايى ملاك و مورد توجه قرار ندارد.
*** با وجود اين توضيحات سن تقويمى نمى تواند ملاكى براى سالمندى فرد باشد
چرا! سن تقويمى بيانگر سالمندى يا پيرى حقيقى افراد نيست چه بسا افرادى كه سن شان كمتر از ۴۰ سال است و به عللى دچار ازكارافتادگى كليه، ريه، قلب و عروق يا ساير دستگاه هاى بدن شده اند، از نظر زيست شناختى شانس بقاى طولانى شان كاهش مى يابد و از سوى ديگر افرادى با سن بالاتر از ۸۵ سال كه در معاينات كامل در هيچ يك از ارگان ها و اعضاى بدنشان اختلال شديد ديده نمى شود را مى بينيم. يا از نظر جامعه شناختى افرادى با سن تقويمى بالاى مثلاً ۷۵ سال كه از نظر اجتماعى و كار و فعاليت بسيار فعال و بانشاط و در صدر كارهاى مهم هستند را مى توانيم در جامعه مشاهده كنيم. بنابراين سن تقويمى كارآيى حقيقى براى تعريف سالمندى يا پيرى ندارد و فقط يك تعريف حقوقى است و در واقع ميزان توانمندى هاى جسمانى و روانى و ميزان توانمندى هاى اجتماعى فرد است كه بيانگر پيرى، ازكارافتادگى و يا ميانسالى است.
*** نقش روزه در سلامت روح و روان فرد سالمند چقدر حائز اهميت است
روزه به خودى خود يك دستورالعمل عبادى براى تلطيف روح و روان افراد است. براساس صحبت هايى كه شد، سن تقويمى به تنهايى مانعى براى انجام فرايض عبادى نيست. در اينجا توانمندى فرد است كه مى تواند تعيين كننده باشد و دستور شارع مقدس براى انجام اين فرايض نيز به توانمندى فرد مربوط مى شود. بنابراين اگر فرد از نظر جسمانى و روانى توانمند و قادر به كنترل زندگى روزانه خود باشد و از بيمارى هاى خاصى كه نياز به مصرف دارو داشته و از رژيم هاى خاص غذايى براساس تجويز پزشك مسئول آزاد باشد، قادر است اين فريضه عبادى را انجام دهد و از فيوضات روحانى آن برخوردار شود.
*** سالمندان به چه مراقبت هاى ويژه اى نياز دارند
سالمندان در مقايسه با دوران ميانسالى به انرژى يا كالرى كمترى نياز دارند. توصيه مى شود كه سالمندان از ميزان پروتئين خود كم نكنند و حتى كمى بر ميزان مصرف پروتئين دريافتى خود اضافه كنند. پروتئين به ميزان كافى در سفيده تخم مرغ، گوشت هاى سفيد و قرمز و حبوبات وجود دارد. بنابراين كاهش ميزان مصرف غذا بايد از اجزاى نشاسته اى و چربى ديده شود. چربى هاى جامد و حيوانى بهتر است به كلى حذف شوند و از ميوه جات و سبزيجات تازه بويژه لبنيات به خاطر نياز به كلسيم بالاتر در دوران سالمندى استفاده شود. معاينات دوره اى منظم نزد پزشك خانواده يا متخصصان داخلى بايد انجام شود. تشخيص بموقع و زودرس بعضى از بيمارى ها و رفع آن باعث طول عمر و جلوگيرى از معلوليت ها در اين دوره از زندگى خواهد بود. اگر علائم افسردگى، گوشه گيرى و انزواطلبى يا اختلالات خلقى، عاطفى و شخصيتى به وجود آمد بايد روانپزشك فرد سالمند را معاينه كند.
*** در دنيا چه توجه ويژه اى به سالمند مى شود و ما در چه جايگاهى قرار داريم
در كشورهاى پيشرفته كه ميانگين اميد به زندگى بالاتر از ۸۰ سال و جمعيت سالخورده آن نيز در بعضى از كشورها بيشتر از ۲۰ درصد است، بخش زيادى از بودجه دولت و مديريت و بخش رفاه و سلامت به سالمندان تعلق گرفته است. علاوه بر بخش سلامت و درمان، وزارت رفاه، مسكن و شهردارى ها هم به مسائل سالمندان پرداخته اند. امنيت بهداشتى و درمانى با كارت هاى بيمه معتبر، امنيت اقتصادى با دريافت مستمرى، امنيت اسكان با اسكان در آپارتمان هاى ويژه سالمندى و يا سراى سالمندى دولتى و امكانات ويژه شهرى مثل تسهيلات تردد و استفاده از سرويس هاى اتوبوسرانى و خدمات ارزان قيمت يا رايگان فرهنگسراها، سينماها و.‎/‎/ بخشى از اقداماتى است كه براى سالمندان پيش بينى و اجرا مى شود. در ايران هم، چند سالى است موضوع سالمندى مورد توجه مسئولان قرار گرفته است. در حال حاضر نيز ۷‎/۳ درصد از جمعيت ۷۰ ميليون ايرانى را سالمندان شامل مى شوند.
*** چه تدبيرى براى اين افراد شده است
وزارت بهداشت واحد امور سالمندان تشكيل داده و قرار است معاينات دوره اى براى تمامى سالمندان درخانه هاى بهداشت و توسط پزشكان انجام شود. در شهرها هنوز اقدامات خاصى در اين زمينه راه اندازى نشده است و در حال حاضر خود سالمندان بايد به پزشكان خود مراجعه كنند.
*** آيا در دوره اى تخصصى و يا به صورت يك رشته تخصصى در اين زمينه در دانشگاه ها پذيرش دانشجو داريم
دانشگاه علوم بهزيستى به عنوان اولين دانشگاه در ايران براى تربيت دوره بهداشت سالمندى دانشجو مى گيرد. اين دانشجويان پزشكان عمومى علاقه مند به حوزه سالمندى هستند كه پس از گذراندن دوره دوساله همراه با پايان نامه تحقيقى در موضوع سالمندى به عنوان MPH دوره سالمندى شناخته مى شوند.
در حوزه معاونت اجتماعى شهردارى هم افراد علاقه مند و باانگيزه اى فرهنگسراى سالمند را تشكيل داده اند كه اقدامات ويژه رفاهى و گردشى را براى سالمندان تدارك مى بينند.
ما در ايران هنوز در ابتداى راه پرداختن به حوزه سالمندى هستيم و ان شاءالله كه از آن غفلت نكنيم زيرا در فرهنگ دينى و ملى ما احترام به سالمندان و والدين مورد تأكيد است.
از نظر جمعيت شناسى با وجود آن كه در حال حاضر گرفتار مشكلات كار، ازدواج و مسكن جوانان و ميانسالان هستيم، ولى بر هيچ صاحبنظرى پوشيده نيست كه در ظرف دو- سه دهه آينده اين خيل عظيم وارد دوره سالمندى خواهد شد و ان شاءالله كه در آن دوران براى مديريت و حل مشكلات سالمندان غافلگير نشويم.
*** رويارويى با سالمندى در زنان و مردان چقدر متفاوت است
در تمام دنيا ميانگين عمر زنان از مردان چند سال بيشتر است و ما با جمعيت بيشتر زنان سالمند مواجهيم. از طرف ديگر چون تغييرات هورمونى در زنان زودتر از مردان شروع مى شود بروز تغييرات جسمى سالخوردگى مانند پوكى استخوان و.‎/‎/ در زنان زودتر از مردان آغاز مى شود. براى مثال سن متوسط يائسگى در زنان ۵۰سالگى است در حالى كه تغييرات شديد هورمونى در مردان در حدود ۶۵سالگى است.
بنابراين در مجموع طول دورانى كه زنان سالمندى و سالخوردگى را تجربه مى كنند از مردان بيشتر است اما به نظر مى رسد همان گونه كه زنان از مردان بيشتر عمر مى كنند، مقاومت روحى و روانى زنان براى مبارزه با پيرى از مردان بيشتر است و حتى براى انجام زندگى روزمره شان از مردان استقلال عمل و صبورى بيشترى دارند.
تنها مشكل زنان در مقايسه با مردان فعاليت اقتصادى است و اكثراً از عدم استقلال مادى رنج مى برند كه با افزايش فعاليت آنان در حوزه هاى اجتماعى اين مشكل نيز برطرف خواهد شد.
*** در روزه دارى چه نكات مهمى را به سالمندان توصيه مى كنيد
نكته مهم براى سالمندان تنظيم آب و نمك بدن است. در سالمندان حس تشنگى ضعيف است و احتمال دارد فرد سالمند آب به اندازه كافى نياشاميده باشد.
در طول روز كم آبى بدن مى تواند باعث افت فشار خون، سرگيجه و گاهى كاهش هوشيارى شود.
*** ميانگين عمر سالمندان در ايران چقدر است و وضعيت سالمندان ما در مقايسه با سالمندان ديگر كشورها چگونه است
ميانگين عمر در ايران از مرز ۷۰ سال گذشته است و كم كم به جوامع توسعه يافته نزديك مى شويم.
از نظر روحى وضعيت سالمندان به زيربناهاى فرهنگى، اعتقادى و اقتصادى آن جامعه برمى گردد. مسلماً اقتصاد ضعيف رنج هاى روحى متعددى را به همراه دارد.
*** توجه به چه مسائلى از سوى خانواده و اطرافيان باعث مى شود فرد احساس رضايت بيشترى داشته باشد
هرچند احترام به والدين در فرهنگ ملى و اعتقادات دينى ما مورد تأكيد و توجه است ولى تغييرات اجتماعى ناشى از توسعه و زندگى آپارتمانى، مشكلاتى را براى خانواده ها ايجاد كرده است و خانواده از شكل قديمى و گسترده به هسته اى تغيير يافته است.
در يك فاميل گسترده سالمندان در حمايت اعضاى خانواده از نظر انجام فعاليت هاى روزمره قرار مى گرفتند و اغلب اعضاى خانواده به نوبت نقش پرستار را در شرايط بحرانى و ضرورى براى فرد سالمند به عهده مى گرفتند.
اكنون كه خانواده گسترده به خانواده اى كوچك و هسته اى تغيير يافته و بستگان همه از هم دور هستند، والدين نمى توانند از حمايت مستقيم و مستمر اعضاى خانواده سودمند شوند و مسئله پرستارى و مراقبت از سالمند بويژه در شرايط بيمارى و اضطرارى از مسائل و مشكلاتى است كه با آن روبه رو خواهيم بود. نگرش هاى عاطفى و انسانى به علت مسائل اقتصادى، دورى راه و تراكم كارها و مسئوليت ها دستخوش تغيير مى شود.
خانواده بايد با سالمند همدردى داشته باشند و بدانند سالمند دين خود را به جامعه ادا كرده و اكنون نوبت دريافت محبت و پاداش كارهاى گذشته اوست.
*** از مشكلات دوره سالمندى بگوييد.
مشكلات سالمندى را از سه منظر مى شود مورد توجه قرار داد. از نظر بهداشت و سلامت، امنيت بهداشتى و درمانى سالمندان از اولويت مهمى برخوردار هستند.
بار بيمارى در دوران سالمندى بالاست. بطور تقريبى سالمندى كه ۷۵ سال به بالا دارد بيش از سه بيمارى همزمان خواهد داشت.
هزينه درمان او بالاست. لذا بخش بزرگى از كمك به سالمندان در حوزه بهداشت و سلامت است.
از نظر اجتماعى، سالمندان جوان دوست ندارند در آپارتمان ها يا گوشه پارك ها منزوى باشند و اين باعث افسردگى و كاهش فعاليت اجتماعى مى شود، لذا براى اين گروه كه كمتر از ۷۵ سال دارند و توانمندى جسمانى و روانى مناسبى دارند، دعوت به كار و فعاليت به صورت پاره وقت مهم است زيرا احساس مفيد بودن از فاكتورهاى مهم روانى و اجتماعى سالمندان است.
در گروه سالمندان جوان صاحبان هنر و مديريت وجود دارند كه مى توانند به صورت پاره وقت مهارت خود را به نسل بعد منتقل كنند.

[ارشيا محمدى]
بارالها!كاش مى شد زمان، مدتى از حركت بازمى ايستاد تا بينديشم و جايگاه خود را در زندگى بيابم.
خدايا! فرصتى به من عطا كن تا موسيقى زندگى ام را از نو بنوازم.مى خواهم اين بار نت ها را طورى بنويسم كه دلنوازترين موسيقى دنيا نواخته شود.
اما پروردگارا! اين امر بى مدد تو امكان پذير نيست، پس يارى ام كن.

[نگار نجار]
زمان لازم: 2 ساعت و ۱۰ دقيقه
مواد لازم براى شش نفر
يك و نيم فنجان آب گرم
حدود هفت گرم خميرمايه
يك قاشق غذاخورى شكر
چهار فنجان آرد
يك قاشق چاى خورى نمك
ربع فنجان روغن ذرت
يك عدد تخم مرغ
يك قاشق غذاخورى آب
يك قاشق غذاخورى دانه زيره سياه (به دلخواه)
طرز تهيه
در يك كاسه كوچك نصف فنجان آب گرم را با شكر مخلوط كرده سپس خمير مايه را روى آن بپاشيد و اجازه دهيد تا ۱۰ دقيقه بماند و پف كند.
آرد را در يك كاسه بزرگ ريخته و نمك را به آن اضافه كنيد. مركز آرد را با دست باز كرده، روغن و مخلوط خمير مايه را به آن بيفزاييد، سپس آب را آرام- آرام به آن اضافه كنيد تا خمير يكدستى حاصل شود، خمير را از درون ظرف خارج كرده و روى سطحى كه قبلاً آرد پاشيده ايد قرار دهيد. حال خمير را به مدت پنج دقيقه ورز دهيد، سپس آن را درون كاسه گذاشته و روى آن را با حوله تميزى بپوشانيد و بگذاريد آنقدر بماند تا حجم آن دو برابر شود (حدود يك ساعت و نيم).اجاق را با درجه حرارت ۳۵۰ درجه فارنهايت (۱۷۵ درجه سانتى گراد) از قبل روشن كنيد، باد خمير را خالى كرده و آن را به هشت قسمت مساوى تقسيم كنيد. سپس هر قسمت را به شكل يك توپ درآوريد. روى يك سطح آردپاشى شده، هر توپ را به شكل يك بيضى درآورده و با چنگال يا چاقو سه خط روى آن بكشيد. بعد آن ها را درون سينى فر گذاشته و روى آن ها را تخم مرغ و آب ماليده و تخم زيره بپاشيد.اجازه دهيد نان ها به مدت ۲۰ الى ۲۵ دقيقه در فر باقى بمانند تا روى آن ها طلايى شود.

[نادر اقبال]
وسايل مورد نياز
روبان در رنگ هاى متفاوت
چسب
طرز تهيه
با استفاده از چسب، روبان ها را به ترتيب از بالا به پائين روى جلد دفتر بچسبانيد. توجه داشته باشيد كه از قسمت بالا و پائين كمى اضافه بگذاريد تا برگردانده و به داخل چسبانده شود.
مى توانيد به جاى روبان از بريده هاى كاغذ رنگى نيز استفاده كنيد.
اين روش براى جلد كردن دفاتر سيمى مناسب تر است.

[سعيد سپهرى]
براى انجام اين بازى به يك حلقه بسكتبال، يك تكه گچ و يك طناب بلند نياز است.
يكى از بچه ها بايد درست زير حلقه بسكتبال بايستد و يك سر طناب را در دست بگيرد. فرد ديگرى سر ديگر طناب را كشيده و آن را مستقيم در دست نگه مى دارد تا ديگرى در فواصل مساوى اين طناب، با گچ هفت علامت ضربدر روى زمين بكشد.
اولين بازيكن، روى اولين علامت ضربدر ايستاده و توپ را داخل حلقه پرتاب مى كند. اگر در اين كار موفق شود به ضربدر دوم رفته و مجدداً توپ را پرتاب مى كند و همين طور تا آخر. اما اگر موفق نشود توپ را داخل حلقه بيندازد، نوبت به بازيكن بعدى مى رسد تا از محل ضربدر اول و يا اگر در نوبت هاى دوم و يا بيشتر است از محل شكست قبلى اش توپ را پرتاب كند.اولين كسى كه بتواند به ضربدر هفتم رسيده و در پرتاب آن موفق شود، برنده خواهد بود.