[روح الله مهرپارسا]
صداى اذان صبح از بلندگوى مسجد جامع ۱۵۰ ساله حصار بوعلى گوش جان را نوازش مى دهد. چراغ هاى خانه ها و آپارتمان هاى محل روشن است و حاكى از سحرى خوردن ساكنان آن دارد. سكوت كوچه هاى پيچ درپيچ ده با ديوارهاى كاهگلى با صداى موزون آب قنات «ميرزاعلى» كه از زير خانه ها و توى حياط ها عبور كرده و سپس به جوى عمومى مى ريزد شكسته مى شود. بعضى از اهالى با عجله به سوى مسجد رهسپارند تا از فيض نماز جماعت صبح محروم نشوند.
در ماه رمضان طبق يك سنت دير سال صبح، ظهر و شب جماعت برقرار است. به غير از رمضان كه فقط شب ها جماعت اقامه مى گردد. توى ده جايى كه در سه نوبت يعنى پخت صبح، ظهر و شب ازدحام است دو نانوايى محل را مى توان نام برد. نانوايى تافتونى عشقى كه بهترين نان منطقه را عرضه مى كند و سابقه آن بيش از يك قرن را شامل مى شود. حصار بلكى ها (منظور اهالى حصار بوعلى) مثلى ويژه دارند. يعنى اعتقاد دارند: «هر تازه واردى به حصار بوعلى، اگر از نان عشقى بخورد و از آب قنات ميرزاعلى (قناتى كه در شرق محل در داخل فرهنگسراى نياوران آفتابى مى شود) بنوشد هرگز از حصار بوعلى دل نمى كند. سنگكى فاطمى نانوايى ديگر محل است كه در غرب محل روبه روى شرشره آبى واقع شده و مشتريانش به دليل شلوغى تا نوبتشان بشود در اطراف شرشره آب كه صفاى خاصى دارد مى نشينند. شرشره كه صدايش سمفونيك آب قنات تكيه بالاست خود آرام بخش است.روبه روى سنگكى، مسجد «عتيق حصاربوعلى» قرار دارد كه به سبك معمارى زمان قاجار بازسازى شده و گنبد كوچكى هم روى سقف آن تعبيه كرده اند. با توجه به كوچكى، مسجد بسيار با روح است در رمضان هرازگاهى خيرين در آن افطارى مى دهند و چون در فضاى بى ريايى سفره افطارى پهن مى شود معنويتى خاص دارد.حصار بوعلى از معدود محلات شميران است كه دو حسينيه دارد تكيه بزرگ و تكيه آقا كه به تكيه بالا معروف شده. در تكيه بزرگ حصار بوعلى كه درست در مركز محل واقع شده در محرم عزادارى اقامه مى گردد ،نماز عيد فطر خوانده مى شود،مجالس ترحيم اهالى نيز كه اطعام داشته باشند منعقد شده و كليه برنامه هاى انتخابات مجلس ، رياست جمهورى، خبرگان و شورايارى در تكيه انجام مى شود.
در تكيه بالا كه يادگارى ازكامران ميرزا نايب السلطنه است در زمان قاجاريه برنامه تعزيه برقرار بود و تعزيه اى كه در حال حاضر منسوخ شده به نام «روز محشر» اجرا مى شد كه در اين تعزيه فضاى جهنم با آتشى شعله ور و ملك هاى عذاب در حالى كه از سرشان آتش بلند مى شد در صحنه بودند و با وسايل محدود آن زمان به وسيله سيم هاى نقاله و زنجير ملائك را از سقف تكيه به پائين مى فرستادند كه نقش جبرئيل را ايفا مى كرد؛ منظور به نمايش درآوردن نزول جبرئيل از آسمان.در تكيه بالا در ماه صفر عزادارى برقرار است و در طول سال نيز هيئت انصارالحسين حصار بوعلى در شب هاى جمعه درتكيه برنامه دارد و بسيج خواهران نيز ضمن برنامه هفتگى فعاليتشان را در آنجا متمركز نموده است.در قسمت شرق تكيه بالا درمانگاه خيريه حصار بوعلى از سال ۱۳۷۳ تأسيس شده كه كليه تخصص هاى ضرورى را سرويس مى دهد.يكى از ديگر قسمت هاى موردتوجه تكيه، آشپزخانه مجهز آن است كه با سفارشاتى كه براى غذاى مجالس مى گيرد درآمدى براى جبران هزينه هاى جارى تكيه دارد.
رمضان در حصار بوعلى
تكيه بزرگ حصار بوعلى در شبهاى قدر از افطار ميزبان روزه داران است كه به طور متوسط هر شب سه هزار نفر در آن اطعام مى كردند.
مراسم احياى مسجد جامع حصار بوعلى معروفيتى خاص دارد و مستمعين آن اكثراً جوانان هستند كه علاوه از شميران و تهران از حومه شهر نيز جهت كسب فيض خود را به حصار بوعلى مى رسانند كه علاوه بر شبستان مسجد و بالكن آن، تكيه بزرگ و طبقه فوقانى آن مملو از جمعيت مى شود كه بوسيله تلويزيون مدار بسته برنامه مسجد را پوشش مى دهند كه سرريز اين جمعيت انبوه در كوچه هاى اطراف مسجد و حسينيه مى نشينند. جوانان علاقه مند و مخلص اين سه شب پرده خواب را دريده و در گوشه گوشه مسجد وتكيه حصار بوعلى با خداى خود نجوايى عاشقانه دارند.در اين سه شب قبل از مراسم احيا، عزادارى بى رياى جوانان، داغ شهادت مولايمان را گرم تر مى كند؛ مگر نه اين است كه براى ما شيعيان اين سه شب فقط شب قدر نيست. در اين شب ها داغى بر دل داريم كه سوز آن باعث مى شود ما عاشقانه تر نام خدا را فرياد بزنيم و ياد كسى را چون چراغى در دل روشن نگه داريم كه هر شب زندگى اش چون شب قدر پر بار و سرشار از معنويت است.
استقبال جوانان از اين سه شب به اين دليل است كه همه مقدرات تقدير مى شود و قالب يعنى اندازه خاص هر پديده، روشن و اندازه گيرى مى شود. شبى كه سرنوشت يك سال آدمى رقم مى خورد. شايد به خاطر همين مقوله است كه خوابيدن را در شب قدر مذموم دانسته اند؛ ضمناً پاس داشتن اين شب با دعا و نيايش سفارش شده وتلف كردن و از دست دادن آن از طرف بزرگان دين، مورد نكوهش بسيار قرار گرفته است. چون انسان باشب زنده دارى اين شب بزرگ، در تعيين سرنوشت خويش دخالت مى كند.ادامه اين برنامه در روز شهادت ۲۱ رمضان بعداز جماعت ظهر نيز عملى مى گردد و ضمن استماع برنامه مداحى، عزادارى ظهر شهادت به وسيله جوانان حصار بوعلى وهيئت انصارالحسين اجرا مى گردد.
با آغاز ماه رمضان در هر سال قابى قديمى در كنار در ورودى مسجد نصب مى شود، در كادر اين قاب تصويرى از مولاى متقيان با شمشيرى خون آلود با عكسى از قرآن كه لكه هاى خون بر صفحات آن مشهود است كه درمحراب محل شهادت امام على(ع) بوده و هم اكنون در موزه قاهره نگهدارى مى گردد ديده مى شود. در زير اين تصاوير دوبيت شعر با خط نستعليق نوشته شده كه جالب است:
آنكه بر فرق على زد از جفا شمشير را
كاش اينجا بود و مى گفت ازعلى تقصير را
از تواى چرخ فلك «خالق پناه» دارد عجب
چون به دست روبهى مقتول كردى شير را
اين تابلو را مرحوم خالق پناه تا آخرين سال عمر كه ۹۰ سال داشت خود با اعتقادى راسخ اول رمضان درمسجد نصب كرد كه تا آخر ماه همچنان نصب بود. بعد از فوت ايشان اين كار را خانواده اش به نيت پدر مرحومشان همچنان انجام مى دهند.برنامه مسجد جامع حصار بوعلى در ماه مبارك رمضان علاوه بر اقامه جماعت سه گانه صبح، ظهر و شب، ظهر ها بعد از نماز سخنرانى برقرار بوده و هرشب نيز بعداز جماعت برنامه سخنرانى ديگرى اجرا مى گردد و جلسه درس قرآن هم جهت نوجوانان منعقد است. امام جماعت حصار بوعلى آيت الله سيد محمد تقى حكيم قريب به نيم قرن است كه اداره مسجد را به عهده دارد. ايشان جهت جبران كمبود كتابخانه در منطقه ، منزل شخصى خود را تبديل به كتابخانه عمومى نموده و با خريد منزل مجاور آن قصد دارد كتابخانه بزرگ و مجهزى تأسيس نمايد كه پذيراى تعداد بيشترى از دانش آموزان منطقه جهت بهره گيرى از سالن هاى آن جهت كنكور باشند.ايشان علاوه بر ادامه امور مسجد و كتابخانه و درمانگاه خيريه كه خود مؤسس آن بوده در حوزه و دانشگاه نيز تدريس مى نمايد. نتيجه پنجاه سال پژوهش و تحقيق ، تأليف پانزده جلد كتاب در رشته هاى مختلف اجتماعى، دينى و درسى است كه مجموعاً چاپ هاى متعددى از آن به عمل آمده. ضمناً مجموعه مقالات ايشان هفتاد فقره است.
مراسم نماز عيد فطر
طبق يك سنت ديرينه در روز عيد فطر اهالى محل به صورت گروهى به در منزل آيت الله حكيم مى روند و ايشان را با سلام و صلوات به طرف حسينيه بزرگ جهت اقامه نماز با سردادن شعار مخصوص مى برند.معمولاً نماز رأس ساعت ۸ صبح شروع مى شود. نماز عيد فطر ۲ ركعت است كه در ركعت اول پنج قنوت و در ركعت دوم ۴ قنوت دارد.
بعد از اتمام نماز امام دو خطبه مى خواند در خطبه اول مسائل مبتلا به اجتماع و در خطبه دوم بيشتر موضوعات مربوط به محل و كارهاى فرهنگى محل و فعاليت هاى انجام شده و برنامه هاى بعدى توسط امام بيان مى گردد. يك فرق نماز عيد فطر با نماز جمعه در آن است كه خطبه ها در نماز جمعه قبل از نماز قرائت مى شود و در نماز عيد بعد از اقامه نماز؛ كه در هر دو نماز خطبه ها جزيى از نماز محسوب مى شود.بعد از مراسم طبق يك سنت قديمى نان روغنى، خرما و فنجان شير داغ توزيع مى شود كه نمازگزاران به نوعى افطارى كرده باشند.البته قبل از شروع نماز افرادى جهت جمع آورى فطريه به داخل صفوف آمده و نسبت به جمع آورى فطريه اهالى اقدام مى نمايند.
بعد از پايان يافتن كليه مراسم آيت الله حكيم به اتفاق تعدادى از اهالى به طرف منزل مى روند و از بيرون منزل جهت ديد و بازديد عيد به انتظار اهالى مى نشينند و تا ظهر علاقه مندان به ايشان جهت ديدار مراجعه مى نمايند.
آشپزخانه حسينى
تكيه بزرگ حصار بوعلى به وسيله هيأت امنا زير نظر آيت الله حكيم اداره مى شود. در ايام محرم تكيه بيست شام و سه ناهار در برنامه كارى خود دارد. آشپزخانه تكيه حصار بوعلى يكى از استثنايى ترين آشپزخانه هاى تكايا در تهران بزرگ است زيرا كادر آن كه بين ده تا پانزده نفر هستند همه افتخارى اين كار را انجام مى دهند.بعضى از اين گروه ادامه دهنده راه پدر يا پدربزرگ خود هستند كه قبلاً جزو خادمان آشپزخانه حسينى بوده و بعد از فوت نسل در نسل منصب نوكرى آقااباعبدالله به فرزند يا نوه رسيده است. اين آشپزخانه بيشتر از يك قرن هيزمى بود وليكن بعد از انقلاب به سيستم گاز شهرى مجهز گرديد.خادمان گروه آشپزخانه ۲۳ روز كار و فعاليت روزانه را جهت انجام كار در آشپزخانه رها مى كنند يعنى اين افراد ادارى مرخصى مى گيرند، آنهايى كه شغل آزاد دارند هم مغازه را به ديگرى مى سپرند و مخلصانه ملبس به لباس كار آشپزخانه حسينى مى شوند، جالب تر اين كه آخرين شب برنامه اطعام تكيه كه به قول محلى ها «خرج آشپزها» نام دارد، كاركنان آشپزخانه نه تنها مزد نمى گيرند بلكه در هزينه اطعام آخرين شب هم مشاركت دارند. آخرين شب تكيه را اصطلاحاً «شب مزد» هم مى گويند در چنين شبى كليه خادمان تكيه اعم از آشپزخانه، آبدارخانه و خدمات عمومى با لباس كار در كنار سينه زنان مشغول عزادارى شده و با صداى حزن انگيز ضمن تكرار نوحه فرياد برمى آورند «ما مزد عزادارى از فاطمه مى خواهيم.‎/.»
توزيع كنندگان غذا
يك تيم منسجم بيست نفره هم در تكيه مسئوليت سفره اندازى و توزيع غذا را به عهده دارد و اعضاى تيم به قدرى به كارشان مسلط هستند كه جمعيت بين هزار تا پنج هزار نفر را حدوداً با يكى دو ساعت صرف وقت پوشش مى دهند. اين بيست نفر هر جا باشند در بيست شب اطعام در تكيه حضور به هم رسانيده و انجام وظيفه مى نمايند.