[ طارق على* ترجمه: پوراندخت مجلسى ]
پشتون ها در پيشاور كه تاكنون به عنوان ليبرال هاى سكولار شناخته شده اند، هفته پيش به بى بى سى گفته اند كه اعتقاد و اعتماد خود به غرب را از دست داده اند و تصميم به نقض عمدى حاكميت كشور ، آنها را به سوى شورشيان كشانده است.
در حالى كه مرگ هاى حاصل از انفجار هتل ماريوت غم و رنج و شوك زيادى را به بار آورده است، بعضى ها مى پرسند چرا جان كسانى كه به وسيله بمباران هاى متجاوزان و يا حمله هاى موشكى آنها كشته مى شوند، كم اهميت تر شمرده مى شود. در هفته هاى اخير تقريباً ۱۰۰ نفر از مردم بى گناه به اين شكل كشته شده اند ولى هيچ نوع خشم و بر آشفتگى و يا پوشش رسانه اى جهانى براى اين نوع كشتارها صورت نگرفته است.
واقعاً چرا هتل ماريوت هدف قرار گرفت دو توضيح در رسانه ها در اين مورد به چشم مى خورد. اولى اين است كه قرار بوده است آن شب رئيس جمهور و كابينه اش در آن هتل شام بخورند و ظاهراً هدف، آنها بوده اند؛ ولى در آخرين لحظه اين قرار به هم خورده است. اين رسانه ها احتمال مى دهند حمله ارتش به نيرو هاى طالبان در مرز پاكستان، انگيزه اين حمله به وسيله طالبان بوده است. ولى سخنگويان گروه هاى طرفدار طالبان، حمله به هتل ماريوت را به وسيله افراد خود رد مى كنند. به گزارش آسوشيتد پرس در ۲۲ سپتامبر امير محمد ، معاون يكى از رهبران سرشناس طالبان، گفته است ما طرح هاى خودمان را خيلى با دقت انجام مى دهيم و با حداقل تلفات. ما هيچ گونه ارتباطى با انفجار هتل ماريوت نداريم.
توضيح دوم گزارشى است كه در روزنامه معتبر انگليسى زبان پاكستانى «داون» (سپيده دم) آمده است : «عملياتى فوق سرى به وسيله تكاوران امريكا در داخل هتل ماريوت در حال انجام بود كه اين حمله صورت گرفت». طبق نوشته همين روزنامه افسران امنيتى و كاملاً مجهز سفارتخانه امريكا درست بعد از انفجار در محل ديده شده اند كه كوتاه مدتى بعد، صحنه را ترك گفته اند».
بزرگ ترين روزنامه كشور به نام «خبر» هم روز يكشنبه گزارش كرد كه شاهدان عينى گفته اند صندوق هاى فلزى مربوط به سفارت امريكا پيش از اين انفجار يعنى در غروب ۱۷ سپتامبر، به هتل ماريوت حمل مى شده است. طبق گزارش اين روزنامه اين صندوق هاى فلزى در مدخل هتل و در محل بازرسى امنيتى، بازرسى نشده اند و در حقيقت محل بازرسى در مدخل هتل را دور زده اند.
ممتاز اعلم ، يك عضو مجلس پاكستان ، شاهد اين امر بوده است. او مى خواسته است هتل را ترك كند ولى در آن زمان به او اين اجازه را نداده بودند. او تهديد مى كند كه اين موضوع را به مجلس خواهد برد.
هركدام از اينها ممكن است و مى توانسته است انگيزه اى باشد براى اين حمله مرگبار؛ ولى در پشت اين ماجرا سايه يك جنگ در حال گسترش ديده مى شود.
* طارق على- تاريخدان و تحليلگر پاكستانى تبار، ساكن امريكاا

[مهين السادت صمدى]
اوايل جولاى سال ،۲۰۰۸ آصف على زردارى، رهبرحزب مردم پاكستان در بيست و سومين كنگره بين المللى سوسياليست ها در شهر آتن، در اظهاراتش از مبدل شدن مدارس به پناهگاه هاى شورشيان در مناطق قبايلى افغانستان و پاكستان خبر داد.
زردارى آن روز اين وعده مشرف را تكرار كرد كه حكومت وى متون تعليمى مدارس پاكستان را بررسى نموده و هر نوع محتوايى كه خشونت را ترويج كند، حذف خواهد نمود.
تعداد مدارس در پاكستان تقريباً به ۲۰۰۰۰ مورد مى رسد ، اين مدارس از منابع سرشار مالى برخوردارند كه از دهه ۸۰ يعنى اوج پيمان سه جانبه ضياء الحق با عربستان و امريكا توسط تشكيلات سعوديها تأمين مى شود.
در رأس اين مدارس دانشگاه هايى با گرايش تعاليم ايدئولوژيك هستند كه معمولاً توسط يك فرد متنفذ تأسيس گرديده و شخص مزبور مسائل مالى مدرسه را كه از طريق اعانه اعراب جمع آورى مى گردد ، اداره مى نمايد. مدارس اغلب وابسته به عقايد مختلف همچو ديوبندى (اهل حديث) و بريلوى و سلفى مى باشند.
وفاق المدارس كه تفكر مكتب ديوبندى را نمايندگى مى كند داراى بيشترين ارقام مدارس بوده و حدس زده مى شود كه حدود ۱۰۰۰۰ مدرسه پاكستانى را تحت اداره خود دارد.
در جريان سالهاى ۱۹۸۰ تعداد مدارس در پاكستان بسرعت افزايش يافت و شاگردان مدارس با حمايت همه جانبه كشورهاى عربى حوزه خليج فارس بويژه عربستان عليه شوروى سابق در افغانستان جنگيدند. اما بعد از ۱۱ سپتامبر ، نقش مدارس سلفى پاكستان به سوى ضديت با غرب سوق پيدا كرد. اين مدارس در همين راستا به سمت پذيرفتن شاگردان خارجى و آموزش يك نوع طالبانيسم جديدى كه درصدد بى ثبات نمودن دولت جديدالتأسيس در افغانستان برآمده به جنگجوهاى انتحارى پناه دادند.
بسيارى از محافل جهانى در بررسى هاى خويش نسبت به تعليمات اين مدارس سلفى در ارائه ديدگاه هاى خشونت بار در پاكستان، نگران اند. مخصوصاً بعد از اينكه گزارش شد كه حمله كنندگان انتحارى ماه جولاى ۲۰۰۵ شهرلندن ، در مدارس سلفى پاكستان آموزش ديده اند. سرمقاله يكى از روزنامه هاى پاكستانى، مدارس را ماشين توليد افرادى توصيف نمود كه بعداً جامعه ۱۶۰ ميليونى پاكستان را به افراط گرايى و خشونت سوق مى دهند.
طى ساليان گذشته حكومت هاى پاكستان اغلب براى اصلاح متون تعليمى مدارس سعى نموده اند. يكى از اين روش ها مذاكره ميان حكومت و مدارس شخصى از طريق اتحاديه تنظيمات مدارس دينى و اتحاديه فدراسيون هاى مختلف مدارس بوده است. از همين طريق حكومت پرويز مشرف ، رئيس جمهور اسبق پاكستان سعى نمود تا مدارس، توسط دولت ثبت گردند. با وجود آن كه در اين طرح چند هزار مدرسه ثبت شد اما اين حركت قرين توفيق نشد در نتيجه دولت هنوز هم بر مدارس فوق كنترل ندارد.
در جولاى ۲۰۰۷ طالبان مدرسه جامع حفصه به اتفاق دانش آموزان پسر مدرسه جامع فريديه كه هر دو توسط مولانا عبدالعزيز و مولانا عبدالرشيد غازى ، امامان مسجد لال اسلام آباد، كنترل مى شدند ، عليه دولت شورش كردند آنها كه مستقيماً از طرف عرب هاى ثروتمند القاعده حمايت مى شدند يك عمارت دولتى را براى چندين ماه تسخير نمودند. مقاومت تسخير كنندگان به يك حمله نظامى كشانيده شد و در نتيجه مولانا عبدالرشيد غازى و ده ها حامى طالبان به قتل رسيدند. بعد از اين واقعه نقش مدارس بار ديگر مطرح شد. هرچند اين واقعه نقش مدارس را تضعيف ننمود و فعاليت هاى مدارس در سراسر پاكستان بصورت خودگردان باوجود وعده هاى مشرف براى اصلاح آنها ، ادامه يافت. به همين دليل طرح زردارى براى مهار اين مدارس از سوى اغلب گروه هاى مذهبى و احزاب سياسى مورد تقبيح قرار گرفت ‎/ قاضى حسين احمد، رهبر حزب جماعت اسلامى پاكستان اظهارداشت كه بيانيه آصف على زردارى بازتاب دهنده بيانيه هاى رئيس جمهور مشرف است كه توسط آن پاكستان تلاش مى ورزيد تا به غرب اطمينان همبستگى دهد.
قاضى حسين احمد هشدار داد كه زردارى و ديگر رهبران پاكستانى بايد سروصداى سودجويانه عليه مدارس را كه از اصطلاح «پاكستان سرزمين تروريستان» ، بهره مى گيرند خاموش سازند.
حسن حماد ، مسئول بخش سازمان جماعت اسلامى در شهر كراچى نيز اظهار داشت كه دولت پاكستان به دستور ايالات متحده امريكا، برنامه مهار مدارس را تعقيب مى كند. او حتى تهديد كرد كه زردارى قبل از هراقدام عليه مدارس بايد از سرنوشت رهبران گذشته پاكستانى پند بگيرد و اظهار نمود كه مدارس به مثابه پاسداران سرحدات عقيدتى پاكستان محسوب مى گردند.
امريكا اين خطر را در يافته كه مدارس سلفى امروز منشأ احساسات ضد غربى است آنها همه مظاهر اجتماعى و سياسى غرب را نفى مى كنند تا حدى كه حتى ورزش كريكت را يك دسيسه مى نگرند. در اوايل سال ۲۰۰۸ وفاق المدارس العربيه ، اقدام جهت برگزارى مسابقات كريكت را محكوم نمود.
آنهايى كه اين كانون هاى آموزشى را منشأ بحران آينده مى دانند از اين نظريه تبعيت مى كنند كه مدارس در پاكستان تعريف كننده تركيب وهويت جامعه و ملت پاكستان تلقى مى شود.
در اين راستا مولوى هاى پاكستان از دولت خواسته اند تا محصلين خارجى كه اغلب از اتباع تندرو عرب هستند را در فهرست سياه ، درج ننمايد.
در اين زمينه اغلب احزاب با حزب مردم زردارى مخالفند چنان كه چودرى شجاعت حسين، رهبر حزب مسلم ليگ پاكستان كه تقريباً حدود يك دهه مشاور پرويز مشرف بود، گفته است كه مدارس بزرگترين سازمانهاى جهانى غيردولتى هستند كه بيش از دو ميليون شاگرد اعم از طبقه مرد و زن از دون ترين بخش هاى جامعه در آنجا پناه گرفته اند.
با اين همه افزايش فعاليت هاى نظامى طالبان و حملات انتحارى متواتر در افغانستان و پاكستان توجه بين المللى را بر نقش مدارس در سرحد افغانستان و پاكستان جلب نموده است. گزارشات حاكى از آن است كه «طالبان پنجابى» نيز به مناطق قبايلى رخنه كرده و از آنجا براى مقابله با نظاميان امريكايى و قواى ائتلاف وارد افغانستان مى شوند.
عياض سومرو ، وزير قانون و امور پارلمانى ولايت سند پاكستان ، اظهار داشته كه چندين مدرسه ولايت سند در حملات تروريستى دست داشته اند.
در اين حال على شير حيدرى، شخصيت برجسته پاكستانى طى خطابه اى براى مدارس و علما در شهر كراچى ، اظهار داشت: «اين وظيفه علما است تا جان خود را براى موعظه و ايدئولوژى در خطر بگذارند».
بر اساس گزارش مراكز اطلاعاتى پاكستان ۸۰ مدرسه مانند مسجد سرخ و مسجد جامع حفصه واقع در اسلام آباد ، توانايى مقابله با دولت را دارند و مستعد شورش هستند : شوكت جاويد، رئيس عمومى پليس ولايت پنجاب اظهار نموده كه أم حسن ، همسر مولانا عبدالعزيز، رهبر شورشيان مسجد لال، محصلين زن مدرسه سلفى حفصه واقع در اسلام آباد را طورى تعليم وتربيت مى دهد تا بمبگذاران انتحارى به بارآيند.
اكنون دهها طالب از مدارس شمال غربى پاكستان به سوى افغانستان گسيل شده اند و توسط طالبان براى اجراى حملات انتحارى جذب شده اند.