Iran Newspaper - ديپلماتيك

[ژيلا محمدى]
پس از يك دوره كشمكش روسيه و غرب ، اكنون شواهد تازه اى از رويارويى امريكا و چين نمايان شده است. مواجهه دولت هاى غربى بويژه امريكا با چينى ها البته اين تفاوت را دارد كه اين رشته كشمكش بدون سروصدا و با حالتى خزنده پيش مى رود. درست نقطه مقابل درگيرى امريكا و روسيه در گرجستان جبهه غرب تهاجمى علنى و پر سرو صدا را در ناحيه قفقاز سازمان دادند ،به نظر مى آيد در برابر چين آنها از تاكتيك برخوردهاى غافلگيرانه و پيش بينى نشده استفاده مى كنند.
جبهه غرب در سياست سنتى خويش براى انزواى چين اغلب از بحران هاى قومى اين كشور مانند جدايى طلبان تبت بهره مى جست يا آنكه سعى مى كرد با دامن زدن به بحث حقوق بشر و تقويت اپوزيسيون اين كشور ، چهره بين المللى پكن را مخدوش سازد. اما اين بار آنها از مسير بستن پيمان هاى امنيتى و استراتژيك با همسايگان چين براى محدود كردن قدرت غول آسيا خيز برداشته اند. به اين صورت است كه كاندوليزا رايس تور جديد ديپلماسى خويش را در سه كشور همسايه چين كه هر كدام جايگاهى حساس در استراتژى پكن دارند گسترده است : هند ، تايوان و قزاقستان.
اگر براى روس ها ورود امريكا يا ناتو به قلمرو شوروى يك تهديد تاريخى است براى چينى ها كه تمام تاريخ سياست خارجى خويش را در « هراس از تسلط قدرت بيگانه» به سربرده اند پيوستن همسايگانش به پيمان هاى امنيتى كه به حضور نظامى واشنگتن در خاور دور يا جنوب آسيا رسميت مى بخشد حكم يك كابوس بزرگ را دارد.
كافى است در نقشه جديد ديپلماسى رايس به موقعيت سه كشورى كه هدف پيمان هاى استراتژيك رايس قرار گرفته اند نگاه شود. هم اكنون ديپلماسى امريكا بيشترين سرمايه گذارى را براى جذب هند به اردوى متحدان خويش اختصاص داده تا حدى كه خود بوش براى بر چيدن موانع اين كار وارد ميدان شده است.
راندن هند به گود توازن قدرت
كاملاً روشن است كه چرا نومحافظه كاران امريكا در آخرين روزهاى زمامدارى بوش اين همه براى نفوذ در سياست هند تقلا مى كنند. آنها دريافته اند كه ايستادن دهلى در سكوى دوستان روسيه يا شركاى چين ، توازن قدرت را براى هميشه به ضرر آمريكا و غرب بر هم خواهد زد. كشورى كه براى چندين دهه سابقه دوستى روس ها را دارد. دهلى نو اگرچه در سال ۱۹۹۱ ميلادى و به دنبال آغاز اصلاحات بازار خود، در سياست خارجى اش نيز تجديد نظر كرد و به بهبود روابط با آمريكا روى آورد. اما همچنان در صدر ليست شركاى روسيه قرار دارد و ديگر قدرت هاى آسيايى نيز به دليل تاريخ مبارزات استقلال طلبانه اين كشور به ديده احترام به آن مى نگرند.
تلاش رسمى امريكا براى تغيير ساختار سياست دهلى از ۲۰۰۵ شروع شد كه امريكا اولين پيش نويس يك پيمان هسته اى را ارائه كرد. از همان زمان ناظران سياسى بر اين باور بودند كه هدف اصلى پافشارى امريكا براى نهايى كردن قرارداد هسته اى با هند، مقابله با قدرت روز افزون چين است اگرچه دهلى نو در اين ميان وارد شدن به تنشهاى ميان واشنگتن و پكن را نفى مى كرد بارها ادعا كرده كه قصد وارد شدن در بازى هاى توازن قوا در آسيا يا خارج از آسيا ندارد. جالب است كه حتى برخى ديپلمات هاى هندى گفته اند مى توان كمك هاى امريكا را دريافت كرد و قدرت گرفت اما از مقابله با چين اجتناب ورزيد. اما سير وقايع در روابط دهلى و امريكا آهنگى خلاف ادعاهاى دهلى داشت. واشنگتن با پيمان هسته اى پاى هند را به بازى توازن قدرت ها كشاند و با تلاش بى وقفه امريكا در ماه جارى ميلادى، حتى گروه كشورهاى تأمين كننده هسته اى ناگزير شد با لغو ممنوعيت تجارت جهانى هسته اى با هند، به رغم خوددارى دهلى نو از امضاى معاهده ان.پى.تى موافقت كند.
اكنون پس از امضاى اين پيمان سران امريكا بر اين باورند كه با حضور در دهلى چند هدف را همزمان فتح كرده اند. امريكا از رهگذر اين توافقنامه منافع سرشار اقتصادى به دست خواهد آورد و بخش بزرگى از بازار انرژى هسته اى غير نظامى هند را در اختيار خود خواهد گرفت. پيش بينى مى شود ارزش اين بازار ده ها ميليارد دلار باشد و در گام ديگر آنها به آرزوى ديرين براى تغيير در ساختار ژئوپليتيك منطقه نزديك شده اند.
بهره گيرى از دهلى نو به عنوان وزنه اى در مقابل پكن و مسكو از اهداف ديرين كاخ سفيد بوده است ‎/ نكته قابل تأمل اين است كه امريكايى ها از پيشينه كشمكش هاى هند و چين آگاهى دقيق دارند و مى دانند كه به لحاظ تاريخى هند نگرانى هاى خاص خود را در مورد روابط با چين دارد. آنها به عنوان دو همسايه بزرگ و رقيب هم هستند. از مناقشات مرزى گرفته تا حوزه انرژى با يكديگر رقابت دارند. در عين حال هند از حمايت هاى چين از پاكستان نيز نگران است. به همان نسبت كه امريكا اكنون از اوضاع پاكستان نگران است و به دنبال يافتن اهرم سياسى براى اعمال فشار بر اسلام آباد است.
پل استراتژيكى كه نبايد به دست روس و چين بيفتد
درست است كه جايگاه هند در سياست جهانى فراتر از قزاقستان است اما اين كشور پانزده ميليون نفرى در نگاه روس ها و چينى ها همان ارزش هاى استراتژيك هند را دارد.
قزاقستان بيشترين ذخاير نفتى ثبت شده را در منطقه درياى خزر در اختيار دارد و يكى از مهمترين منابع بالقوه براى تأمين نفت خام آسيا و بازارهاى غربى به شمار مى رود، علاوه بر اينها با روسيه و چين هم مرز و از جنوب به كانون بحران آسياى مركزى يعنى افغانستان نزديك است. اما عامل ديگرى كه اين كشور را به هدف تازه ديپلماسى امريكا تبديل كرده بحران قفقاز است، قزاقستان تاحدودى از حمله روسيه به گرجستان حمايت كرد اما از پيوستن به مسكو در به رسميت شناختن استقلال دو منطقه جدايى طلب آبخازى و اوستياى جنوبى خوددارى كرد.
امريكا در حالى قزاقستان را به بستن پيمان دوستى فراخواند كه روسيه پس از حمله ماه اوت به گرجستان ، كشورهاى همسايه را به سوى اتخاذ جبهه واحد در برابر پيشروى ناتو سوق داد، تا حدى كه كاندوليزا رايس وزير امور خارجه امريكا در بحبوحه نگرانى ها درخصوص گرجستان و افغانستان مى گويد، «قزاقستان به عنوان محور اصلى سياست امريكا در آسياى مركزى باقى خواهد ماند ما هيچگونه پيشنهاد را درخصوص ايجاد يك دامنه نفوذ ويژه نمى پذيريم و مشتاقانه به دنبال تقويت روابط خود با قزاقستان هستيم. »
اكنون سران قزاق نيز براى فرونشاندن نگرانى مسكو و پكن همان توجيهات هندى ها را پيش كشيده اند. همتاى قزاق رايس گفته قزاقستان با همه آنهايى كه علاقه مند به اين كشور استراتژيك سرشار از نفت هستند دوست باقى خواهد ماند. تاژين تصريح كرده ما تماس هايى عالى با روسيه داشته ايم ‎/ امريكا نيز يك شريك استراتژيك است.
پاداش ۶ ميلياردى به مخالفان چين
گام سوم امريكا براى مهار چين در نقطه اى برداشته شد كه عمق امنيت ملى چين به حساب مى آيد. بستن قرارداد شش ميليارد دلارى با تايوان به باور اغلب ناظران بزرگترين حركت امريكا براى محدود كردن قدرت جهانى چين است ‎/ كاخ سفيد با اين اقدام پيامى روشن به چين داده مبنى بر اين كه امريكا همواره از دولت تايوان حمايت مى كند و تلاش هاى رئيس جمهور جديد تايوان براى تقويت روابط اقتصادى با امريكا پايگاه وى را تقويت خواهد كرد.
اين حركت كاخ سفيد پس از آن صورت گرفت كه منابع پنتاگون در گزارش هاى مكرر خويش مدعى شدند كه چين به دنبال سيطره بر تايوان است و اين امر راه را براى نقش جهانى چين باز مى كند و به همين دليل امريكا بايد مانع سيطره چين بر تايوان شود. پنتاگون با اشاره به سرمايه گذارى گسترده چين در عرصه موشك هاى دوربرد، سپر موشكى ، مخابراتى و فضايى از كنگره خواست به چين اجازه ندهد با امريكا رقابت كند. به عبارتى قرارداد تاريخى اخير امريكا با تايوان حاصل انديشه و ديدگاه كسانى است كه معتقدند توانايى هاى نظامى چين نگران كننده است. آنها بر اين نظرند كه چين قصد دارد نيروهاى خود را در منطقه اقيانوس آرام مستقر كند.
پيش بينى مى شود چين تا سال دو هزار و پانزده علاوه بر داشتن بيست موشك حامل كلاهك هسته اى كنونى، صاحب صد موشك حامل كلاهك هسته اى ديگر شود، موشك هايى كه امريكا را در تيررس خود قرار خواهند داد. بر اساس نظر برخى از مسئولان و كارشناسان امريكايى، چين در دوران كنونى به دنبال ايفاى نقش بيشترى در منطقه جنوب شرق آسيا و به چالش كشيدن اقتصاد امريكا در مناطق مختلف جهان است و در آينده از مهم ترين قدرت هاى بزرگ در دستيابى به منابع انرژى در آفريقا، آسيا و خليج فارس خواهد بود و با سرمايه گذارى يك تريليون دلارى خود در امريكا در واقع به دنبال توسعه نفوذش درعرصه بين المللى است.
اين انديشه ها از سوى افراد نومحافظه كارى ارائه شده كه در رأس آن پل ولفوويتز قرار دارد كه پس از استعفايش از بانك جهانى از سوى رايس در سمت رئيس اين شورا قرار گرفته است ‎/ البته اين ديدگاه پس از پايان جنگ سرد و قبل از حملات يازده سپتامبر به امريكا در وزارت دفاع امريكا وجود داشت و اعتقاد داشتند كه امريكا بايد برترى نظامى خود را بر تمام كشورهاى جهان حفظ كند و هيچ كشور ديگرى نبايد با امريكا رقابت كند. جناح ضد چين در وزارت خارجه امريكا البته يك توجيه تازه تر براى قبولاندن انديشه خويش بر كاخ سفيد و كنگره يافته است و آن بر هم خوردن پيمان همكارى هسته اى امريكا و كره شمالى. آنها مدعى هستند كه رشته هدايت سياست پيونگ يانگ در دست پكن است و با خط دهى سران چين است كه كيم ايل جونگ راه تقابل با امريكا را پيش گرفته است. به اين صورت آنها اميدوارند كه با دادن پاداش ۶ ميلياردى به مخالفان پكن در تايپه گره كشمكش هسته اى در شبه جزيره كره گشوده شود.