[يزدان سلحشور‎/ بخش دوم ]
امروزه ديگر، «نگره مؤلف» نظريه به خاك سپرده اى است نه به اين دليل كه ديگر كسى به سبك شخصى يا جهان نگرى ويژه يك كارگردان يا نگاه به سينما به مثابه يك «متن»، اهميت نمى دهد بلكه به اين دليل واضح كه سال هاست همه پذيرفته اند «سينما» به مثابه يك «ساختار تعريف شده»، خود، يك «متن» است و نيازى به «وابستگى هاى تئوريك ادبى» ندارد. در واقع اگر «نگره مؤلف» را از آن اشتباهات مهلك آزاد كنيم و به كارگردان به عنوان يك «مؤلف» و به اثر سينمايى اش به عنوان يك «متن» [سواى وابستگى هاى ادبى اش] نگاه كنيم، «نگره مؤلف» امروزه هم كارآمد خواهد بود اما با چنين نگاهى ، اين نظريه ، به كلى چيز ديگرى است!بگذاريد كمى به اشتباهات مهلك نظريه پردازان اين «نگره» بپردازيم. مثلاً در بدو امر، چهار نام تا به امروز معتبر را مى توانم به ياد بياورم كه توسط «آندروساريس» به دوزخ«غيرمؤلف ها» پرتاب شدند تا در آتش «عدم انطباق آثار خود با اين نگره» بسوزند: رنه كلر، جان هيوستن، فرد زينه من و استنلى كوبريك.
به گفته «ساريس » جرم مشترك همه اينها اين بود كه هيچ يك از آثارشان شبيه هم نبود. در واقع «ساريس» تصور مى كرد چون فرم روايى «كتاب آفرينش » با فرم روايى «شاهين مالت» متفاوت است پس «سبك شخصى» و «جهان نگرى امضادار» مفقود شده است. قبول دارم كه در نقطه مقابل او نيز «پالين كيل» به افراط گراييد و روى فيلم ها و سينماگرانى دست گذاشت كه حتى از الك هاى خيلى ريز «تاريخ هنر» هم به پايان ريختند و اثرى از آنان نماند اما به هرحال ، «كيل» تا آن ميزان روشن بينى در ذهن خود داشت كه براساس قالب هاى از پيش تعيين شده، شاهكارهايى چون «ده سرخپوست كوچولو» [رنه كلر]، « شاهين مالت» و «جنگل آسفالت» [جان هيوستن]، «بنگر اين اسب كهر را»، «مردى براى تمام فصول»، «صلاة ظهر» و «روز شغال» [فرد زينه من] «راه هاى افتخار» ، «اوديسه ۲۰۰۱»، «پرتقال كوكى» و «درخشش » [استنلى كوبريك] را از قلم نيندازد و ناديده نگيرد.چه كسى مى تواند تصور كند كه «نهنگ سفيد» و «شاهين مالت» متعلق به دو سينماگر متفاوت است [فرض كنيد كه «ساريس» را از جواب به اين سؤال معاف كرده ايم!] آيا واقعاً «جنگل آسفالت» نسبت به «كتاب آفرينش »، از نظر سبك شخصى، متفاوت است
آيا اصرار نگره مؤلفى ها بر «فرم روايى» واحد، هيچ حاصلى به جز ارائه ميزان متنابهى آثار كسالت بار و پر از نشانه ها و ديالوگ هاى همسان و عملاً «فروكاهنده»، داشته آيا ما هنوز بايد به«ژان لوك گدار» به دليل ساخت اثرى تصنعى، غيرخلاقانه و گزافه گو مثل «از نفس افتاده» كه امروزه حتى اثرى متوسط هم محسوب نمى شود - آفرين بگوييم يا بايد آثار غيرقابل تحمل ترش را كه با زباله هاى ايدئولوژيكى صادره از اداره بازيافت مائوتسه تونگ ساخته شده، به عنوان شاهكارهايى غيرقابل ترديد بستاييم و اين آثار را ، چندباره و چندباره درمدارس سينمايى، به عنوان الگو، تدريس كنيم به گمانم حالا همه مان مى دانيم كه يك «اوديسه ۲۰۰۱» به بخش اعظم آثار پيرو نگره مؤلف مى ارزد؛ و استنلى كوبريك، جايش را در «المپ سينماى جهان» يافته و ما تنها مى توانيم به فريادى گوش دهيم كه از دهان «ژان لوك گدار» در حالى كه از آن بالا درحال سقوط است ، بيرون مى آيد.من امتحان كرده ام شما امتحان كنيد. ببينيد چند بار مى توانيد «بنگر اين اسب كهر را» را ببينيد و باز لذت ببريد من ۱۲ بار را شمرده ام. ببينيد چند بار مى توانيد از ديدن «روز شغال» [نه نسخه «پست مدرن» غيرقابل تحملش كه با بازى بروس ويليس و ريچارد گير روى پرده سينماها رفت] لذت ببريد من تا به حال 15 بار را شمرده ام ‎/ اين روزها ديگر، كسى يادش نيست «آندرو ساريس» چه كسى بود اما همه دنبال آخرين فيلم كوبريك اند!

[على اصغر كشانى]
امسال دومين دوره جشنواره سينما حقيقت برگزار مى شود. محمد آفريده نيز براى دومين بار دبير اين جشنواره است ؛ جشنواره اى كه مى تواند در پيكره سينماى مستند ايران مفيد واقع شود.
از سال گذشته كه اولين دوره جشنواره بين المللى سينما حقيقت كه بزرگترين رويداد سينماى مستند در كشور است ، برگزار شد تا حال حاضر چه اتفاقاتى در مركز افتاده است
ما در اين دو سال و اندى كه مى توان گفت دوره جديدى در مركز آغاز شده شرايط را حرفه اى تر كرديم ، از سال ۱۳۸۵ كه فعاليتمان را شروع كرديم از انجمن جدا شديم و احساس كرديم آن همكارى ديگر كافى است و آنها بايد سراغ بحث آماتورى رفته و به كشف استعدادهاى جوان بپردازند.
خود سينما حقيقت هم پديده خلق الساعه اى نيست. از چه دوره اى به فكر چنين جشنواره اى با اين گستره بوديد
سينما حقيقت حاصل هفت ، هشت سال فعاليت است. ما نشست هاى متعدد با دست اندركاران و فيلمسازان داشته ايم در باره نيازهاى آنها همفكرى مى كرديم.
چرا اين پروسه تا اين حد طول كشيد
به نظرم اين مسير بايد سپرى مى شد و اين ميوه بايد مى رسيد.
موانعتان چه بود
خود مركز گسترش سينماى مستند و تجربى بود. به خاطر تداخلش با انجمن سينماى جوانان ايران خيلى مستقل نمى توانست به قضيه بپردازد. البته آن هم مقتضيات زمان خودش را داشت. ما بايد آن مسير را مى گذرانديم و به سال ۸۵ مى رسيديم، مركز جدا مى شد و مستقلاً ما به سينماى مستند توجه مى كرديم.
از همان زمان مختصات جشنواره و ويژگى هاى اصلى آن مورد بررسى قرار گرفت
شناسايى كه از كل دنيا از جشنواره هاى متعدد داشتيم و حضورهايى كه خود ما داشتيم همه دست به دست هم داد تا آماده شويم براى جشنواره و اولين دوره آن. تمام تلاش خود را كرديم كه ميخمان را بكوبيم و در واقع جشنواره اى حرفه اى با استاندارد مناسب و بين المللى برگزار كنيم كه هم در داخل و هم در خارج مورد توجه اهل نظر باشد. سختى زيادى كشيديم. دوره اول بيش از ۵۰ نفر مهمان خارجى داشتيم. تقريباً فيلم هاى روز آن دوره بالاى ۱۳۰ و ۱۴۰ تا را جمع آورى كرديم تا آن را با شرايط خوبى برگزار كنيم.
حمايت هاى داخلى از همان زمان آغاز شد
ما يك جريان را تست زديم و آن صندوق حمايت ملى بود كه سال گذشته اعلام كرديم هر فيلمسازى طرح مستند دارد بياورد و ۱۶ نفر داور در ايام جشنواره گذاشتيم و از پنج يا شش طرح حمايت كرديم و به آنها بودجه داديم.
امسال هم ادامه همان طرح را داريد
به هر حال پشتوانه آن طرح را داشتيم و فكر كرديم براى اين كه جريانمان را سرعت بدهيم و در شرايط و موقعيت جهانى كه در حال حاضر قرار گرفته ايم به عنوان يك جشنواره اى كه در خاورميانه و منطقه آسيا و ايران برگزار مى شود، اين مركزيت را فراهم كنيم ؛ حركت را به اين نحو جلو برديم كه بالاى ۱۵۰ مهمان ويژه از سراسر دنيا دعوت كرده ايم كه خريدار، برگزاركننده جشنواره، فيلمسازان شاخص و مديران مختلف كه در كشورهاى مختلف دست اندركاران اين حوزه هستند و مهمتر از همه برگزارى صندوق حمايت بين المللى سينماى مستند است از جمله اين فعاليت هاست.
حساسيت روى نمايش اول فيلم هاى بخش بين الملل داريد
بيش از ۶۰ درصد نمايش اول است يا بعد از جشنواره ما به جشنواره هاى ديگر مى رود.
دوره قبل بخش هاى مختلفى در جشنواره وجود داشت. علاوه بر مسابقه بين الملل و مسابقه ملى كه بخش هاى اصلى بودند، بخش آفريقا، سوريه، هات داكز، ايدفا، نمايش هاى ويژه، مولانا، ميراث نبوى، عراق و افغانستان، شرق و هويت و.‎/‎/ گويا جشنواره قصد داشت چيزى از قلم نيندازد و به نوعى در موضوع نيز گسترده باشد.
جشنواره محلى براى ارزش گذارى به مجموعه فعاليت هايى است كه در طول سال در ايران و خارج از ايران اتفاق مى افتد. ما اينها را به نوعى بايد رصد و شناسايى كنيم و در مدت زمان برگزارى جشنواره همه را دعوت كنيم كه هر طيفى بتوانند بهره ببرند. نمى توان تك بعدى به جشنواره نگاه كرد. به همين علت بايد به عرضه بگذاريم و اين بازتاب سينماى مستند است كه بخش زيادى از تحولات جامعه را تصوير كنيم و در مناسبات فرهنگى مؤثر باشيم.
يعنى امسال جايگزين هاى جديدى براى بخش هاى فرعى تر داريد
بله امسال جاى بزرگداشت مولوى به دليل اين كه سال گذشته سال مولوى بود و امسال سال رودكى است آثارى را با اين بخش: رودكى پدر شعر پارسى داريم. سال ۲۰۰۸ را يونسكو سال رودكى اعلام كرد.
مركز چه حمايت هايى از اين آثار كرد
ما از يك سال پيش گروهى را به تاجيكستان فرستاديم و در مقبره رودكى اثرى ساخته شده كه در جشنواره پخش مى شود. ما همين طور بخش انقلاب اسلامى هم داريم كه به دليل ۳۰ سالگى انقلاب برگزار مى شود و سعى كرديم از فيلمسازان صاحبنام در اين بخش استفاده كنيم.
به تجربه كشورهاى ديگر و انعكاس آن در ايران توجه مى كنيد
چاره اى جز اين نداريم كه اينها را در اختيار فيلمسازان خودمان قرار دهيم و از آنها بخواهيم. ما چهار، پنج ورك شاپ بزرگ داريم كه اساتيد برجسته آنها را برگزار مى كنند. به هر حال دوستان ما شركت كنند تا باعث ارتقاى آنها شود. نمى توانيم از خودمان فقط تعريف كنيم اين امر در عرصه جهانى و ارتباطات قديمى شده است. ما بايد اين موقعيت و شرايط را در گفتمان جهانى برگزار كنيم چراكه هم فرهنگ و هم دين ما اينگونه است.
بخش كيهان ما بخش متفاوت ترى نسبت به سال گذشته است.
اين بخش با گرايش طبيعت، جهان و علم است. مى دانيد كه يك بخش فراموش شده اى در ميان مستندسازان ماست. علتش هم اين است كه خيلى از سازمان ها و مراكز علمى و تخصصى ما آشنا به سينماى مستند نيستند و نياز به تعامل است تا آنها را به نوعى راه بيندازيم و بخش مستندهاى علمى و صنعتى است كه حرف ارزنده اى است و به نفع مستندساز هم هست، باعث ايجاد گرايش هاى جديد مى شود و بخش جذاب و ديدنى است.
بخش فلسطين ۴۸۰۸ در ادامه روند آثارى با محور پرداختن به موضوعات خاورميانه است كه به نوعى سال گذشته به عراق و افغانستان اختصاص داشت.
اين بخش به دليل شصتمين سال اشغال فلسطين برگزار مى شود و منظور سال هايى از ۱۹۴۸ تا ۲۰۰۸ است. در اين بخش از فيلمسازان قدرتمندى آثار شاخص مستند داريم.
بخش لهستان و نمايش آثار شاخص هاى اين كشور مانند كيشلوفسكى به جذابيت هاى اين جشنواره افزوده است.
مستند لهستان پيشگام در عرصه سينماى مستند جهان بوده است. علاوه بر كيشلوفسكى آثار شاخص و برگزيده اين سينما انتخاب شده و در چند بخش مهم مجموعه اى از فيلمسازان باسابقه هم در گذشته و هم در حال در جشنواره حضور دارند كه اخبارش منتشر شده و اينجا ديگر تكرار نمى كنيم.
چشم انداز امسال به نسبت سال گذشته چگونه است
رساندن حرف، قبولاندن آن، اهميت آن و همراه كردن ديگران با آن طول مى كشد ما سال گذشته اذيت شديم. راه اندازى جشنواره سخت بود. امسال در شرايط خوبى هستيم، در حال حاضر داورى ها در حال انجام است و هيأت داوران كانديداها را اعلام كرده اند. داورى هاى بخش هاى جنبى به اتمام رسيده است و بولتن جشنواره در حال بسته شدن و كاتالوگ آن آماده عرضه است. فيلم ها زيرنويس و آماده نمايش است. صندوق در بخش ملى در حال سپرى كردن مراحل نهايى و همراهى دوستان در بخش هاى مختلف در حال انجام است.
ويژگى انتخاب فيلم هاى امسال چه بود
برايم جالب بود ما سال گذشته از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۶ فيلم ها را انتخاب كرديم كه حدود ۶۰۰ فيلم بود. امسال از ۸۶ تا ۸۷ بالاى ۵۹۰ فيلم رسيد كه خيلى جالب است. در بخش بين الملل سال گذشته ۷۰۰ فيلم و امسال بالاى ۱۲۰۰ فيلم رسيده است. اينها نشان مى دهد كه جشنواره جاى خودش را باز كرده است.
ساختارى مى توانيد براى جشنواره ترسيم و از آن نام ببريد
به روز بودن و مشاركت طيف هاى مختلف در آن و مهمتر از آن ايجاد واكنش نسبت به وضعيت جهانى. مستند روز دنيا در حال تغيير است. گويا دارد موقعيت هاى جريان قصه در مستندهاى روز را در خودش تجربه مى كند و قصد نزديكى به مخاطب را دارد.
تلويزيون همراه شما هست يا نه به هر حال يك پاى نمايش آثار مستند مى تواند باشد.
متأسفانه خيلى همراه با اين سينما نيست و نگاهش به توليدات خودش است و حواسش نيست كه جريان زمانه دارد عوض مى شود و تلويزيون بايد تور اصلى را در سينمايش بيندازد و مستندساز مستندش خريدارى شود.