[دكتر نعمت فليحى ‎/عضو هيأت علمى دانشكده اقتصاد و حسابدارى و رئيس دانشكده]

نهاد برنامه ريزى، وظيفه تهيه برنامه هاى بلندمدت، ميان مدت و كوتاه مدت را در ابعاد اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى دارد.
از آنجا كه هدف اصلى در برنامه ريزى، حداكثرسازى رفاه اجتماعى جامعه در آينده است، لذا پيش بينى تحولات اقتصادى و اجتماعى در آينده، شرط لازم برنامه ريزى و تدوين برنامه هاى توسعه است.
پيش بينى آينده اقتصاد، براساس الگوهاى ذهنى و اظهارنظرهاى شخصى امكان پذير نيست. در قريب به اتفاق كشورهاى جهان، از الگوهاى كمى، رياضى و اقتصادى براى تحليل وضعيت موجود و تدوين وضعيت مطلوب استفاده مى شود. تحليل روند تاريخى و وضعيت موجود نياز به داده هاى آمارى دارد و بدون داده هاى آمارى امكان برنامه ريزى صحيح اقتصادى وجود نخواهد داشت. لذا تحت اين شرايط نقش مركز آمار ايران، به عنوان مرجع توليد و جمع آورى كننده داده هاى آمارى و پردازش اطلاعات حائز اهميت است.
برنامه ريزى بر پايه واقعيت ها استوار است. اطلاعات آمارى، پايه و سنگ بناى فرآيند برنامه ريزى مى باشند. در اين راستا پيگيرى اهداف جزيى برنامه و ارزشيابى آنها، بدون عدد و رقم امكان پذير نيست.
هدف هاى ميانى و دستاوردهاى برنامه، بايد به صورت كمى بيان شده و از حالت كلى گويى خارج گردد. اين داده هاى آمارى، بايد همه جنبه هاى اقتصادى، فنى و حتى كيفى (براى مثال وضعيت كارگران ماهر) را در بر بگيرد.
داده هاى اساسى كه در برنامه ريزى به كار گرفته مى شوند، شامل موارد زير است:
الف- حساب هاى ملى: حساب هاى ملى شامل حساب توليد كالاها و خدمات، حساب درآمد، هزينه و تأمين مالى سرمايه مى باشد. حساب توليد برحسب انواع فعاليت هاى اقتصادى از قبيل كشاورزى، صنعت و خدمات و.‎/‎/ مى باشد.
ب- داده هاى اقتصادى- اجتماعى: برنامه ريزى، علاوه بر حساب هاى ملى، به داده هاى اقتصادى در مورد سطح عمومى قيمت ها، دستمزد و همچنين به داده هاى اجتماعى مانند جمعيت و داده هاى بخش هاى آموزش، بهداشت، درمان، رفاه اجتماعى، تأمين اجتماعى، توزيع درآمد و.‎/‎/ نياز دارد.
ج- داده هاى بودجه اى و مالى: داده هاى بودجه اى و مالى، شامل برآوردهاى درآمدها، وام ها و كمك هاى داخلى و خارجى و همچنين داده هاى بخش پولى و ارزى كشور مى باشد.
د- داده هاى فنى: داده هاى فنى در برنامه ريزى اقتصادى، به تكنولوژى توليد اشاره دارد و اطلاعاتى از قبيل ضريب سرمايه به توليد، جدول داده- ستانده، نسبت سرمايه به نيروى كار از جمله مهم ترين داده هاى فنى هستند.
ه- داده هاى ادارى: داده هاى ادارى، عمدتاً معطوف به قوانين و مقررات ادارى است كه مى تواند در تحقق اهداف اقتصادى مؤثر باشد. از جمله قوانين و مقررات مى توان به نحوه اعطاى پروانه تأسيس بنگاه و مجوز صادرات و واردات اشاره كرد.
و- ساير داده ها: ساير داده ها شامل اطلاعاتى هستند كه در مقولات فوق نمى گنجد. از جمله اين داده ها، مى توان به داده هاى محيط زيست، هزينه تحقيق و توسعه، وضعيت نيروى انسانى در زمينه هاى علمى و فنى، نژاد، دين و.‎/‎/ اشاره نمود.تقسيم بندى ديگرى از داده ها نيز وجود دارد كه براى برنامه ريزى كمى مورد نياز است. اين داده ها به سه دسته تقسيم مى شود. دسته اول؛ داده هاى سرى زمانى است. اين نوع داده ها، مشاهداتى است كه در مقاطع مختلف زمانى از يك واحد اقتصادى به دست مى آيد. اين داده ها معمولاً براى پيش بينى اقتصادى به كار گرفته مى شود. دسته دوم؛ داده هاى مقطعى مى باشد. اين داده ها شامل مشاهده واحدهاى اقتصادى مختلف در يك زمان معين مى باشد. براى مثال بررسى وضعيت خانوارها و شركت ها در يك سال معين مى باشد كه اين اطلاعات عمدتاً به وسيله پرسشنامه جمع آورى مى گردد. البته داده هاى مقطعى مى تواند در بين استان هاى مختلف كشور و يا در بين كشورهاى مختلف جهان، در يك سال معين جمع آورى و تحليل گردد. نوع سوم؛ تلفيق داده اى سرى زمانى و مقطعى است كه به داده هاى تابلو يا پانل ديتا معروف هستند مثل داده هاى مربوط به GDP، ۶ كشور در طى پنج سال، يك نوع داده هاى تابلويى هستند.همان گونه كه مشاهده مى شود، مركز آمار ايران نقش مستقيم و فعالى در توليد داده هاى آمارى فوق الذكر دارد ولى در اين ارتباط، توجه به دو موضوع مهم، ناقص بودن داده ها و اشتباهات در داده ها حائز اهميت است. اگر داده هاى آمارى ناقص باشند و به عبارت ديگر داده ها، اطلاعات جزئى را در اختيار برنامه ريز قرار ندهند، تكليف چيست آرتولوئيس، اقتصاددان برجسته توسعه در سال ۱۹۵۵ مطرح مى كند كه اگر همين داده هاى ناقص را به كار بگيريم، بهتر از حالتى است كه دست خالى باشيم و تحت اين شرايط، در الگوهاى اقتصادى، استفاده از اين داده ها، همراه با احتياط توصيه مى شود.اگر داده هاى آمارى داراى اشتباهاتى (حتى سهوى) باشند، در اين صورت برنامه ريزان بايد در كارگروه هاى تخصصى و كارشناسى، داده هاى آمارى را پردازش و مورد بررسى مجدد قرار دهند و سپس در برنامه هاى توسعه مورد استفاده قرار گيرد. داده هاى آمارى غيرصحيح مى تواند برنامه ريزان را گمراه نموده و سياست هاى اقتصادى نادرستى را موجب شود و اين مطلب نقش بسيار مهم و حساس مركز آمار ايران را نشان مى دهد.در پايان استفاده از بخش خصوصى در جمع آورى داده هاى آمارى، به دليل كارايى قابل توجه بخش خصوصى، توصيه مى شود كه خوشبختانه مركز آمار ايران از طريق صدور مجوز براى تأسيس شركت هاى مشاوره اى در اين راستا حركت نموده و منطبق با اصل ۴۴ قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران است ولى موفقيت در اين زمينه نيز نيازمند توجه و حمايت جدى از بخش خصوصى مى باشد.

اين روزها بحث ماليات بيش از ساير مباحث اقتصادى مطرح است. يك روز صحبت ماليات بر ارزش افزوده داغ مى شود ‎/‎/‎/