[داوود پنهانى]
نگاهى به اخبارى كه به موضوع كلاهبردارى باز مى گردد نشان دهنده اين نكته است كه همواره، در همه كشورهاى دنيا كسانى وجود دارند كه با استفاده از روش هاى متعدد به دنبال دستيابى به ثروت و موقعيت هايى هستند كه خود براى به دست آوردن آن كمترين تلاشى نكرده اند. به تعبير بهتر آنها مى خواهند با استفاده از نتايج زحمات ديگران براى خود موقعيت هاى مناسب فراهم كنند. كلاهبردارى به استفاده از چنين شيوه هايى گفته مى شود. عبور از مسير هاى قانونى و توسل به روش هاى غير قانونى با استفاده از حيله ها و ترفندهايى خاص شيوه معمول بسيارى از كلاهبردارانى است كه در همه جوامع وجود دارند. ابعاد و گستردگى رفتار فرد كلاهبردار نيز به عوامل متعددى بستگى دارد كه شكل و فرايند كلى اين رفتار را تغيير مى دهد. مطالعه اخبار مربوط به كلاهبردارانى كه دستگير شده و در دام پليس افتاده و در برابر مقامات قضايى به جرم يا جرايم خويش اعتراف كرده اند نكات آموزنده فراوانى در بر دارد. كليدى ترين نكته آموزنده در اين ميان توجه و دقت بيشترى است كه هر يك از ما بايد در محيط اطراف خود داشته باشيم. چه آنكه بى توجهى به رفتار هاى كسانى كه به هر دليل دركنار ما قرار گرفته و يا در محيط روزمره با آنها برخورد مى كنيم باعث غفلت از انگيزه هاى واقعى چنين افرادى مى شود. چنين است كه انسان در برخى موارد با اعتماد بى دليل به كسانى كه چندان كه بايد و شايد با آنها آشنا نيست در عمل زمينه را براى اتفاقات بعدى فراهم مى كند. سخن بر سر بى اعتمادى به ديگران نيست. هدف بيشتر بر سر شناخت بيشتر است. اين همان موضوعى است كه در صورت بى توجهى به آن زمينه لازم براى سوء استفاده افراد موسوم به كلاهبردار فراهم مى شود. شناخت بيشتر و وسعت ديد داشتن علاوه بر اين كه مى تواند باعث تحكيم روابط مثبت در ميان آدميان شود، مانع بسيار محكمى هم براى جلوگيرى از سوءاستفاده فراهم مى آورد. شايد از اين روست كه در توصيه هاى پليسى كه براى جلوگيرى از گسترش كلاهبردارى در جامعه مى شود علاوه بر دعوت به رعايت قانون در جامعه، بر دقت بيشتر براى شناخت اطرافيان نيز تأكيد مى شود.
كلاهبردارى با شگرد هاى تازه
با پيچيده تر شدن ساختار هاى زندگى در جوامع امروزى بسيارى از روابط آدميان نيز دستخوش تغييراتى شده است. چنين است كه قانون شكنان نيز براى انجام اعمال خود به روش هاى پيچيده ترى روى آورده اند. اگر روزگارى به عنوان مثال دزدى يا باج گيرى نمونه هاى شاخص رفتار خلافكارانه محسوب مى شد اكنون اين رفتار ها پيچيدگى بيشترى پيدا كرده اند. چنين است كه افراد موسوم به كلاهبردار نيز ديگر از روى ظاهر قابل شناسايى نبوده و با تغيير حالات و رفتار هاى خود به شيوه هاى گوناگون زمينه را براى سوء استفاده از طعمه هاى خويش فراهم مى كنند. دامنه اين تغييرات آنقدر فراوان است كه انسان با كمى مطالعه اخبار حوادثى كه در روزنامه ها منتشر مى شود نسبت به برخى از شيوه هايى كه فرد كلاهبردار به كار برده دچار حيرت مى شود. استفاده از اين روش هاى ظريف چند نكته آموزنده براى بسيارى از ما به همراه دارد. نخست اين كه چه بايد كرد تا فريب افرادى از اين دست را نخوريم و ديگر اين كه متوجه اشتباه ديگران شده از آن اشتباهات درس عبرت بگيريم. با آگاهى از اين دروس است كه مى توان سد محافظى در برابر افراد متخلف و كلاهبردار در اطراف خود ايجاد كرد.
مراقبت بيشتر يكى از بهترين روش هايى است كه در بسيارى از توصيه ها بر آن تأكيد شده و به عنوان مانعى عمده در برابر افراد كلاهبردار و شياد عمل مى كند.كلاهبردارانى كه در برخى موارد با استفاده از ناآگاهى و حتى با سوء استفاده از احساسات ديگران به شيوه هاى مختلف ديگران را فريب داده اند.براى درك بهتر تازه ترين شيوه ها كافى است به اخبارى كه در اين زمينه منتشر مى شود نگاه كنيم.
سرهنگ «عبدالله قاسمى» رئيس اداره اجتماعى پليس آگاهى كشور با هشدار نسبت به اينكه مردم مراقب شگردهاى جديد كلاهبرداران باشند به يكى از تازه ترين شيوه هاى كلاهبردارى اشاره كرده و مى گويد: « اخيراً برخى افراد از خانواده هاى افرادى كه در زندان به سر مى برند به شيوه هاى جديد كلاهبردارى مى كنند. در اين شيوه جديد كلاهبردارى، به خانواده هاى زندانيان وعده آزاد كردن زندانى در ازاى دريافت مبالغى داده مى شود.» رئيس اداره اجتماعى پليس آگاهى كشور از شهروندان خواست در صورت اطلاع از فعاليت چنين افرادى بلافاصله پليس را در جريان قرار دهند.
قاسمى مى گويد: «در اين شيوه جديد كلاهبردارى كه در شهرهاى كوچك بيشتر مشاهده شده است، افرادى كلاهبردار با هدف قرار دادن خانواده زندانى و طرح مباحث خرافاتى اعلام مى كنند كه با استفاده از قدرتهاى ماوراء الطبيعه و نوشتن دعا قادر به آزادسازى زندانيان هستند و با اين شيوه مبالغ هنگفتى كلاهبردارى مى كنند.»
با دستگيرى كلاهبردارانى كه اين روزها به دام مأموران پليس مى افتند و فاش شدن شگرد هاى آنها مشخص مى شود كه بسيارى از آنها براى انجام اعمال مجرمانه خويش هر بار به سراغ روش هاى تازه ترى رفته و از اين طرق فعاليت هاى غير قانونى خويش را ادامه داده اند. اين پيچيده تر شدن شگردها، لزوم توجه و دقت بيشتر مردم را در برابر اين افراد نيز افزايش مى دهد.
توجه به هشدارها
هر بار كه يكى از شگردهاى كلاهبرداران از طريق پليس فاش مى شود، شگرد هاى تازه ديگرى براى انجام اعمال مجرمانه از سوى چنين افرادى ابداع شده تا از اين طرق بتوانند كسانى را به دام انداخته و با استفاده از آن ديگران را گول بزنند. اما اين هميشه شگردهاى كلاهبرداران نيست كه باعث فريب دادن مردم مى شود، در موارد بسيارى هم سادگى فرد فريب خورده و بى توجهى او به هشدار هاى پليس اين امكان را در اختيار فرد كلاهبردار گذاشته تا از وى اخاذى كرده و او را فريب دهد. اين در حالى است كه همواره پليس و مقامات قضايى نسبت به اين موضوعات به مردم هشدار داده و از آنها خواستار توجه بيشتر در انجام معاملات و فعاليت هاى اقتصادى خويش مى شوند.به عنوان مثال با اينكه بارها و بارها نسبت به انجام معاملات با چك هشدار لازم داده شده اما هنوز هم عده اى هستند كه فريب اين حربه را خورده و معاملات كلان خود را بدون توجه به توصيه هاى ايمنى با دريافت چك انجام داده و بعد ها متوجه جعلى بودن چك شده اند. در مواردى نيز فرد كلاهبردار با جعل عناوينى خاص و حتى در پوشش خواستگار به زندگى ديگران وارد شده و بعد از فريب دادن اعضاى آن خانواده و با دريافت پول هاى هنگفت متوارى شده است. در مواردى نيز فرد كلاهبردار با راه اندازى شركتى دروغين به بهانه پرداخت سود هاى هنگفت نظر افراد ساده لوح را به سمت خويش جلب كرده و آنگاه با جمع آورى پول فراوان يك شبه متوارى شده و اثرى از خود و شركتش بر جاى نگذاشته است. كارشناسان با مطالعه پرونده هاى اينچنينى همواره به مردم هشدار مى دهند كه در چنين مواردى بى گدار به آب نزده و مطالعه لازم را انجام داده و پس از اطلاع كامل از همه جوانب يك موضوع نسبت به انجام آن اقدام كنند. با اين حال نيم نگاهى به اخبار حوادث در كشور نشان مى دهد كه عليرغم تمامى هشدار ها هنوز هم افراد زيادى وجود دارند كه كلاهبرداران و مجرمين با استفاده از شگرد هاى متنوع آنها را فريب داده و گول مى زنند.
دقت در محتواى چنين اخبارى نشان دهنده ناآگاهى، اعتماد بى خود به فرد شياد و بى توجهى به هشدارهاى پليسى از سوى فرد مالباخته است. پس در چنين مواردى نه زرنگى و هوشيارى فرد كلاهبردار كه بايد نا آگاهى و بى توجهى فرد متضرر را عامل اصلى در وقوع چنين حوادثى بدانيم. افرادى كه همواره براى كلاهبرداران حرفه اى نقش طعمه را بازى مى كنند.
كارشناسان اجتماعى با اين كه بر تأثير اعتماد اجتماعى در گسترش پيوندهاى انسانى در حيات اجتماعى تأكيد مى كنند اما بر دقت و نظارت بيشتر بر امور زندگى نيز تأكيد كرده و آن را با اعتماد اجتماعى در تضاد نمى بينند. با اين حال از كلاهبردارى و گسترش آن در حيات اجتماعى به عنوان عاملى ياد مى كنند كه مى تواند در ايجاد حس بدبينى تأثير بگذارد. اين در حالى است كه هر چه دقت مابيشتر باشد و شناختمان از محيط اطراف و انسان هاى دور و نزديك چند بعدى باشد، بدون ايجاد بدبينى در عين حال كه از خود و اموالمان در برابر افراد متخلف و مجرم و كلاهبردار محافظت مى كنيم، ياد مى گيريم كه چگونه جامعه خود را شناخته و به بخش هاى مثبت و انسان هاى خوب آن نيز احساس دلبستگى داشته باشيم و به بودن در كنار آنها نيز اعتماد كنيم.
پليس همواره براى جلوگيرى از مشكلاتى كه معمولاً كلاهبرداران حرفه اى با اقدامات خود در جامعه ايجاد مى كنند، علاوه بر برخورد محكم با آنها توصيه هايى نيز به تك تك افراد جامعه ارائه مى دهد كه عمل به آنها راه بر اقدامات مجرمانه افراد خلافكار مى بندد. بخشى از اين توصيه ها اين گونه اند: از در اختيار گذاشتن اسناد و مدارك معتبر خود نظير شناسنامه، گذرنامه، گواهينامه رانندگى و اسناد زمين، مغازه و منزل، جواز ساختمان، جواز كسب و غيره به افراد ناشناس و غير مطمئن جهت انجام امور ادارى خوددارى فرماييد. همچنين از تحويل پول و لوازم با ارزش مثل طلا و لوازم برقى و خانگى به افراد ناشناس تحت عناوين آژانس مسافربرى، نماينده شركت تعميركار و.‎/‎/ بدون حصول اطمينان خوددارى كنيد.
در صورت برخورد با افرادى كه در ازاى دريافت پول به شما وعده كار، كارت پايان خدمت يا معافيت، گذرنامه يا ويزا و گواهينامه مى دهند هوشيار باشيد و در صورت مواجهه با اين افراد مراتب را به پليس اطلاع دهيد. عمل به توصيه هايى از اين دست از آن رو الزامى است كه تجربه نشان داده افراد بسيارى از طريق اين روش ها به وسيله كلاهبرداران گول خورده و متضرر شده اند.