|
تحقيق از شاكى و متهم در دادسرا
در جرايمى كه داراى جنبه عمومى و نيز جنبه خصوصى اند مانند جرم خيانت در امانت، قتل، كلاهبردارى، تصرف عدوانى و.// دادسرا علاوه بر پاسدارى از حقوق عمومى و جامعه مكلف است تا به شكايت شاكى خصوصى نيز رسيدگى كند.
اصولاً يكى از جهات قانونى براى شروع به تحقيق در دادسرا شكايت شاكى است و با شكايت شاكى، دادسرا موظف به رسيدگى مى شود و نمى تواند از رسيدگى به آن امتناع كند.
الف- شاكى: شاكى مى تواند شخصاً يا توسط وكيل شكايت كند. هنگام تحقيقات از شاكى توجه به نكات زير ضرورى است:
۱ـ پرسش از او درباره مشخصات و نشانى اش و احراز هويت و سمت او درطرح شكايت زيرا چه بسا شخصى اعلام شكايت كند ولى در طرح آن ذينفع نباشد. براى مثال درجرايم قابل گذشت مانند: ترك انفاق، فحاشى و /// اگر اعلام كننده شكايت ذينفع در طرح دعوى نباشد دادسرا به شكايت او ترتيب اثر نخواهد داد. مانند اينكه «احمد» به خاطر ترك انفاق دوستش از سوى همسر او طرح شكايت كند كه در اين حالت چون نامبرده فاقد سمت در طرح شكايت است و ذينفع نيست به شكايت او ترتيب اثرداده نمى شود.
2ـ تفهيم اين موضوع به شاكى كه نشانى اعلامى از سوى او محل اقامت قانونى اش محسوب مى شود و چنانچه محل اقامتش را تغيير دهد بايد محل اقامت جديدش را اعلام كند وگرنه احضاريه ها به محل اقامت سابق او فرستاده خواهد شد.
۳ـ شاكى موظف است موضوع شكايت خود را اعلام كند البته اين توقع درستى نيست كه فرض كنيم تمام شكات با اصطلاحات حقوقى آشنا باشند ولى بايد به روشنى موضوع شكايت خود را بيان كند. البته تشخيص اين كه عمل ارتكابى از سوى متهم چه عنوانى دارد با قاضى است. براى مثال شاكى تحت عنوان سرقت از متهم شكايت مى كند ولى قاضى متوجه مى شود كه عمل ارتكابى از سوى متهم، كلاهبردارى يا خيانت در امانت است. با اين حال اين امر موجب نخواهد شد كه قاضى به شكايت شاكى ترتيب اثر ندهد.
4ـ زمان و مكان وقوع جرم نيز داراى اهميت است زيرا در برخى جرائم براى مثال: اگر قتل در ماه حرام (ذيقعده، ذيحجه، محرم و رجب) واقع شود در پرداخت ديه يك سوم به اصل ديه اضافه خواهد شد و يا در خصوص مكان جرم اگر محل وقوع جرم در حوزه قضايى شهرستان كرج و محل كشف جرم تهران باشد دادسراى كرج صلاحيت رسيدگى به جرم را خواهد داشت.
۵ ـ ضرر و زيان مالى كه به شاكى وارد شده است. براى مثال: در جرم تصادف رانندگى منجر به صدمه بدنى و خسارت به اتومبيل، متضرر از جرم بايد به طور تقريبى خسارات وارده به خود را معين كند / اين امر حتى در تعيين نوع قرار تأمين صادره بر متهم اثرگذار است.
۶ ـ بايد از شاكى درخصوص دلايل اثباتى ادعايش تحقيق كرد و اگر شهودى از سوى او معرفى شد از گواهان تحقيق به عمل آورد.
۷ـ شاكى بايد دقيقاً و صريحاً بيان كند كه از چه شخصى شاكى است.
توجه:
قضات و ضابطان دادگسترى وظيفه دارند همه وقت شكايت كتبى يا شفاهى را قبول كنند.
شاكى حق دارد از صورتجلسه هاى تحقيقات مقدماتى تا جايى كه منافى با محرمانه بودن تحقيقات نباشد با هزينه خودش رونوشت بگيرد.
شاكى مى تواند از دادسرا تقاضا كند تا از اموال متهم به ميزان ضرر و زيان وارده تأمين شود.
اگر شاكى تعمداً اقدام به طرح شكايت خلاف واقع كند و به ناحق به ديگرى تهمت وارد كند قابل تعقيب بوده و بايد خسارت وارده را جبران كند.
ب ) متهم:
قاعده اصلى آن است كه نمى توان هيچ كس را در مظان اتهام قرار داد مگر آنكه از قبل دلايل كافى براى آن وجود داشته باشد.
پس از آنكه دلايل كافى براى تفهيم وجود داشت و متهم به طريق قانونى احضار يا دستگير شد در اولين فرصت و قبل از اتمام ۲۴ ساعت از زمان دستگيرى بايد صريحاً و به روشنى دلايل توجه اتهام به او تفهيم شود. در تحقيق از متهم توجه به نكات زير ضرورى است:
۱ـ اصولاً متهم حق دارد يك نفر وكيل همراه خود داشته باشد تا درهنگام تحقيق در جلسه تحقيقات حضور پيدا كند.
۲ ـ قاضى مكلف است هويت متهم را احراز كند حتى اگر متهم از بيان آن خوددارى كند.
۳ ـ متهم حق دارد در مقابل پرسش هاى قاضى سكوت اختيار كند و نيز از امضاى صورت جلسه تحقيقات خوددارى كند.
۴ ـ قاضى بايد مشخصات كامل متهم و نشانى دقيق او را در برگه تحقيقات بياورد و همانند تحقيق از شاكى به او تفهيم كند كه نشانى اعلامى از سوى محل اقامت قانونى اش محسوب خواهد شد.
۵ ـ پرسش ها از متهم بايد درخصوص جرم ارتكابى باشد نه موضوعات ديگر، براى مثال: درجرم سرقت قاضى حق ندارد از متهم درباره رابطه جنسى او در دوران جوانى با ديگرى پرسش كند. يا اينكه قبل از تفهيم اتهام كاغذ سفيد را دراختيار او قرار دهد تا درمورد گناهانى كه تاكنون مرتكب شده بنويسد.
۶ ـ متهم باسواد حق دارد خودش پاسخ پرسش ها را بنويسد.
۷ـ نمى توان از متهمين به طور دسته جمعى تحقيق كرد و بايد به صورت انفرادى از آنان تحقيق شود مگر در مواردى كه نياز به مواجهه حضورى است.
8 ـ اگر متهم اتهام وارده را قبول كرد اين امر دليلى بر ختم تحقيقات نيست چه بسا اين اقرار براى فرار ساير همدستان او از مجازات باشد و از طرفى اقرار متهم بايد براى قاضى اقناع وجدانى حاصل كند و منطبق با محتويات پرونده باشد از اين رو با اولين پاسخ و بدون انجام پرسش هاى دقيق نمى توان به تحقيقات خاتمه داد.
۹ـ از متهمين زن با رعايت موازين شرعى تحقيق خواهد شد.
|
