از زمانى كه بحث ارزش گذارى پول ملى در اقتصاد ايران مطرح شد ايده حذف چند صفر از پول ملى نيز جاى خود را در جمع سناريوهاى اين پروژه باز كرد.
اصلاح رقوم پولى يا حذف چند صفر از واحد پولى كشور اگرچه از سال ۷۲ تاكنون مطرح بود اما هيچگاه به سرانجام نرسيده است.
اين ايده بارها و بارها به بحث گذاشته شد و حتى تا مرحله اتخاذ تصميم هم پيش رفت. اما هرگز قطعى نشد.
عملياتى كردن اين ايده اين بار نيز در شرايطى قوت گرفته كه طراحان طرح تحول اقتصادى آن را به عنوان يكى از سناريوهاى ارزش گذارى پول ملى معرفى مى كنند.
چندى پيش نيز سخنگوى كارگروه تحول اقتصادى در اين زمينهسه سناريو را براى اصلاح نظام پولى كشور معرفى كرد و گفت كه از بين سه سناريوى حذف سه صفر، حذف چهار صفر و يك ريال معادل ۲۵۰ تومان، نظر بانك مركزى بيشتر بر روى حذف سه صفر متمركز شده است.
وى ادامه داد: با اين وجود قرار است مطالعات بيشترى در كميته تخصصى اصلاح نظام پولى دركارگروه تحول اقتصادى انجام شود.
البته به گفته فرزين، موضوع حذف صفر از پول ملى بايد در كارگروه اصلى مطرح و مصوب شود و هنوز كارگروه اصلى مصوبه اى در اين خصوص نداشته است.
شرايط مهيا نيست
معاون بانك مركزى در گفت و گو با «ايران» درباره حذف صفر از واحد پولى كشور معتقد است: بهترين زمان براى حذف سه صفر از پول ملى زمانى است كه اقتصاد كشور از حالت ركود به سمت رونق و شكوفايى حركت كند.
دكتر حيدر مستخدمين حسينى مى گويد: در اين زمان بسيارى از برنامه هاى اقتصادى كشور را مى توان به طور مطلوب تر انجام داد.
وى در ادامه تصريح مى كند: حتى اجراى مناسب در بستر نامناسب مى تواند مشكلاتى را ايجاد كند.
معاون بانك مركزى به قانون ماليات برارزش افزوده اشاره مى كند و مى افزايد: اين قانون نيز از آن دسته قوانينى بود كه بر اثر اجراى نامناسب و عدم بسترسازى نتوانست آن طور كه بايد و شايد به اقتصاد كمك كند.وى ادامه مى دهد: بحث حذف سه صفر هم مى تواند همينطور باشد.
مستخدمين حسينى تأكيد مى كند: بايد مواظب بود تا هر دو مؤلفه يعنى بستر و اجرا با يكديگر هماهنگ باشد.
به اعتقاد وى، حذف سه صفر كار كارشناسى دقيق و مطالعات گسترده اى طلب مى كند كه فعلاً در مرحله كار كارشناسى است و چندان جدى نشده است.
معاون بانك مركزى در ادامه به سياست هايى اشاره مى كند كه در هنگام حذف صفر از واحد پولى كشور بايد به آن توجه كرد و معتقد است: در اين زمان بايد سياست هايى به كار برد كه باعث كاهش تورم شود نه افزايش آن.حيدر مستخدمين حسينى تصريح مى كند: در صورت دارا بودن اين دو شرط مى توان به آينده حذف سه صفر يا چهار صفر از پول ملى اميدوار بود.وى ادامه مى دهد: به عنوان يك كارشناس اين شرايط را در حال حاضر در اقتصاد ايران نمى بينم.
حذف صفر ضرورت ندارد
معاون اقتصادى وزارت امور اقتصادى و دارايى نيز در گفت وگو با «ايران» در مورد منطق حذف صفر از واحد پولى كشور مى گويد: هنگامى كه در معاملات اقتصادى با ارقام پولى بى شمارى مواجه مى شويم و بايد رقم هاى بزرگى را در معاملات به كار ببريم، هزينه زيادى در اين زمينه به ما تحميل مى شود.
دكتر محمد هادى زاهدى وفا سرانه اسكناس در ايران و جهان را مقايسه مى كند و مى گويد: متأسفانه سرانه اسكناس در ايران ۱۱۴ برگ است در حالى كه اين رقم در دنيا ۱۲ برگ است.وى ادامه مى دهد: البته هزينه توليد، توزيع و انهدام اسكناس نيز در ايران بسيار بالاست و اگر بتوان در جامعه معاملات را با تعداد اسكناس كمتر و با اسكناس درشت تر انجام داد، مطمئناً اين هزينه كاهش پيدا خواهدكرد.
وى مى گويد: شايد يكى از دلايلى كه عده اى مى خواهند صفرها را حذف كنند همين باشد.معاون وزير اقتصاد در پاسخ به اين سؤال كه حذف صفر از واحد پولى كشور چه اندازه ضرورت دارد، مى گويد: در صورت گسترش و توسعه بانكدارى الكترونيك و اتخاذ تصميماتى براى كنترل تورم در كوتاه مدت، موضوع حذف صفر از پول ملى منتفى خواهد شد. وى ادامه مى دهد: هنوز به آستانه حذف سه صفر نرسيده ايم.زاهدى وفا اضافه مى كند: اگر منظورمان از حذف چند صفر كاهش تورم است بايد بدانيم منشأ تورم ارقام نيستند بلكه تورم در يك بستر اقتصادى ناسالم به وجود مى آيد.
وى حذف صفر از پول ملى را بر تورم واقعى بى تأثير مى داند و معتقد است: البته اثرات روانى مثبت حذف صفر بر تورم را نبايد فراموش كرد.
تاريخ چه مى گويد
لايناموسلى اقتصاددان امريكايى و استاد دانشگاه كارولينا در مقاله اى تحليلى با اشاره به ۷۱ مورد حذف صفر از پول ملى در جهان از نيم قرن گذشته تاكنون مى نويسد: اين طرح اگر به طور صحيح و در چارچوب يك سلسله اصلاحات مهم اقتصادى انجام شود مى تواند در افزايش اعتبار پول ملى، افزايش روحيه ملى و كنترل تورم مؤثر واقع شود.
به اعتقاد موسلى، از سال ۱۹۶۰ تاكنون، بسيارى از كشورهاى در حال توسعه مجبور شده اند چندين صفر را از پول ملى خود حذف كنند كه آخرين نمونه در اين زمينه به زيمبابوه مربوط مى شود كه طى آن دولت اين كشور ۱۰ صفر پول ملى اين كشور را حذف كرد. در ژانويه ۲۰۰۵ نيز تركيه ليره جديد را جايگزين ليره قديم كرد.
براين اساس هر يك ميليون ليره قديم تركيه به يك ليره جديد تبديل شد. در ماه جولاى همين سال نيز رومانى با حذف چهار صفر واحد پول جديد خود موسوم به ليو را معرفى كرد. در برخى از كشورها مثل آنگولا، جمهورى كنگو و نيكاراگوئه به رغم حذف صفر از پول ملى تورم همچنان بالا است. اين در حالى است كه براساس آمارهاى موجود در برخى از كشورهايى كه با نرخ تورم بالا روبه روهستند، هنوز اقدامى براى حذف صفرهاى پول ملى صورت نگرفته است.كامبوج، اكوادور، اندونزى و پاراگوئه در اين گروه قرار دارند.