[دكتر صادق خليليان ‎/ استاد دانشگاه]

ظهور و سقوط تمدن ها، امپراتورى ها و قدرت هاى بزرگ جهانى در طول تاريخ بشريت همواره مشاهده گرديده و به عنوان يك واقعيت مورد تأييد قرار گرفته است. در قرآن كريم، بارها به وجود قدرت هاى بزرگ سياسى و اقتصادى كه روزى قدرت عالم گير داشته و با فروپاشى آنها فقط آثار مخروبه اى از خود برجاى گذاشته اند اشاره گرديده و از مردم و صاحبان انديشه خواسته شده كه با بررسى اين پديده از آن پند و عبرت بگيرند. اهميت توجه به اين موضوع از آن جهت است كه بررسى چنين پديده تاريخى مى تواند در تبيين و تحكيم چشم انداز آينده جهان، با توجه به مشاهده آثار سقوط نظام ليبرال سرمايه دارى غرب و به وجود آمدن چرخش قدرت اقتصادى و سياسى در دنيا به نفع كشورهاى جهان سوم از جمله جهان اسلام به رهبرى ايران، مفيد و روشنگر واقع شود.بررسى تاريخ نشان مى دهد كه در گذشته، امپراتورى هاى جهانى در ايران باستان، رم قديم، سرزمين فراعنه مصر شكل گرفتند كه در زمان خود بر بخش قابل توجهى از دنيا تسلط داشته و نبض اقتصاد جهانى را نيز در اختيار داشته اند اما اين امپراتورى هاى بزرگ به تدريج از بين رفته و در حال حاضر فقط آثارى از آنها باقى مانده است.همچنين در اين زمينه مى توان به شكل گيرى امپراتورى بريتانياى كبير در دو قرن گذشته اشاره كرد كه گستردگى سرزمين هاى آن در شرق و غرب عالم به گونه اى بود كه خورشيد هيچگاه در سرزمين هاى آن غروب نمى كرد و ابرقدرت اقتصادى سياسى بزرگ دنيا در قرن ۱۹ و نيمه اول قرن بيستم محسوب مى گرديد. اما در حال حاضر آنچه كه از اين ابرقدرت باقى مانده است در جزيره انگليس در گوشه اى از اروپا محدود شده و اين ابرقدرت گذشته، جاى خود را به قدرت هاى بزرگ نوظهور سپرد. هرچند كه بررسى دلايل شكل گيرى، تداوم و سقوط تمدن ها و امپراتورى هاى بزرگ از اهميت ويژه اى برخوردار است اما از هدف اين نوشته خارج است. آنچه كه قابل توجه و مهم است اينكه هركدام از اين ابرقدرت ها ابتدا از يك ناحيه جغرافيايى شكل گرفته و به تدريج گسترش يافته اند و پس از رسيدن به نقطه اوج قدرت سياسى اقتصادى خود، پس از مدت زمانى و درست در هنگامى كه تصور نمى كرده اند روزى قدرت آنها فروكش نمايد، به تدريج و يا به يكباره مسير كاهش قدرت و در نهايت فروپاشى را طى كرده و جاى خود را به قدرت روبه رشد جديد سپرده اند. با توجه به اين تجارب تاريخى و دلايل علمى و منطقى بايد پذيرفت كه اين سرنوشت محتوم ابرقدرت هاى مادى دنيا در گذشته، حال و آينده است.آخرين نمونه از شكل گيرى و فروپاشى ابرقدرت هاى جهانى به كشور شوروى سابق مى توان اشاره نمود كه در اوايل قرن بيستم اين ابرقدرت با نظام كمونيستى و اقتصاد متمركز دولتى شكل گرفت و به تدريج سيطره خود را به نيمى از كشورهاى دنيا گسترش داد اما در نهايت از هم فروپاشيد و نظام كمونيستى و اقتصاد كاملاً متمركز دولتى به تاريخ سپرده شد. همزمان با اوج گيرى نظام اقتصاد متمركز دولتى در شوروى سابق، در كشورهاى ديگر جهان، بلوك سرمايه دارى غرب با رهبرى امريكا به توسعه سياسى و اقتصادى خود ادامه داده و به تدريج به اوج قدرت خود دست يافتند. به طور كل مى توان گفت كه در قرن بيستم، كشورهاى دنيا يا تحت سيطره نظام امپرياليسم ليبرال سرمايه دارى غرب با اقتصاد بازار آزاد و متكى به بخش خصوصى قرار داشتند يا تحت سلطه امپرياليسم كمونيسم با اقتصاد كاملاً متمركز دولتى قرار داشتند. در حقيقت اين دو نظام دو سوى افراط و تفريط در نظام سياسى اقتصادى دنيا بودند كه در يكى كلان سرمايه داران استثمارگر در چارچوب تسلط بر شركت ها، كارتل ها و تراست هاى بين المللى نظام اقتصادى بخش قابل توجهى از دنيا را در اختيار داشتند و در ديگرى دولت تمام قدرت اقتصادى را به صورت كاملاً متمركز تحت سيطره خود قرار داده بود.با توجه به وجود پديده ظهور و سقوط ابرقدرت هاى مادى در تاريخ بديهى است كه انتظار مى رفت اين دو قدرت استثمارگر مادى كه انسان ها را به بردگى كشانده بودند به تدريج به دوران افول و سقوط خود نزديك شوند كه چنين نيز گرديد.
در اواخر دهه ۸۰ و اوايل دهه ۹۰ ميلادى به تدريج نظام سياسى اقتصادى بلوك كمونيسم از هم فروپاشيد و كشور شوروى سابق نيز از بين رفت و به ۱۵ كشور تقسيم گرديد. از طرف ديگر در چند سال گذشته، آثار كاهش قدرت سياسى و اقتصادى نظام ليبرال سرمايه دارى غرب نيز به تدريج ظاهر شده به گونه اى كه در يك سال اخير روند روبه اضمحلال اين نظام با رسيدن به ركود مطلق اقتصادى تشديد گرديده است.
همزمان با اين وقايع در نظام اقتصادى و سياسى جهان شاهد ظهور و اوج گيرى قدرت برخى كشورهاى جهان سوم از جمله كشور ايران هستيم كه به تدريج در طول چند دهه اخير جايگاه خود را در نظام اقتصاد بين الملل و نظام سياسى جهان باز نموده اند. به نظر مى رسد دنيا شاهد يك چرخش قدرت و دگرگونى سياسى اقتصادى به ضرر قدرت هاى قديمى و روبه اضمحلال نظام سرمايه دارى غرب و به نفع قدرت هاى روبه رشد جديد است و نظام اقتصادى سياسى بين المللى در آستانه يك تحول اساسى است.با پيروزى انقلاب اسلامى، نظام جمهورى اسلامى ايران در سه دهه قبل شكل گرفت و به تدريج و على رغم تحميل ۸ سال جنگ و حدود سه دهه تحريم اقتصادى از سوى ابرقدرت هاى استثمارگر، كشور ايران در حال حاضر به يك قدرت اقتصادى و سياسى بين المللى تبديل شده است. در شرايطى كه ركود اقتصادى در تمامى ابعاد آن جهان سرمايه دارى را در بر گرفته و رشد اقتصادى آنها صفر و يا منفى شده است، نرخ رشد اقتصادى ايران از ۷ درصد نيز فراتر رفته و ما شاهد روند روبه رشد و شكوفايى نسبى اقتصاد ايران در صحنه داخلى و بين المللى هستيم.حضور پرقدرت اقتصادى و سياسى ايران در قاره امريكاى مركزى و جنوبى كه زمانى حياط خلوت ايالات متحده امريكا محسوب مى گرديد، درخواست و حضور مشتاقانه هيأت هاى بلندپايه اقتصادى سياسى كشورهاى مختلف از آسيا، آفريقا، امريكاى لاتين، خاورميانه و حتى شركت هاى بزرگ اروپايى در ايران براى مشاركت همه جانبه اقتصادى، توسعه بى سابقه صادرات غيرنفتى و صدور خدمات فنى مهندسى به اقصى نقاط جهان، گسترش فناورى هاى صلح آميز هسته اى، دانش بيوتكنولوژى، صنايع هوافضا و ساير پيشرفت هاى صنعتى، علمى و فنى بى نظير توسط متخصصان داخلى نشان از روند روبه رشد قدرت اقتصادى و سياسى جمهورى اسلامى ايران دارد.همچنين توافق اخير كشورهاى صادركننده گاز براى ايجاد اوپك گازى كه با ابتكار عمل ايران صورت گرفته سبب مى گردد كه نبض انرژى دنيا، به عنوان موتور رشد و توسعه اقتصادى، در اختيار كشورهاى عضو اوپك گازى قرار گيرد كه ايران به دليل داشتن حداقل ۱۶ درصد ذخاير گاز جهان از مهمترين اعضاى آن به شمار مى رود. حضور پرقدرت ناوهاى جنگى ايران براى مقابله با دزدان دريايى و حفاظت از خطوط كشتيرانى بين المللى براى حفظ جريان تجارت جهانى كه براى اولين بار در چند صد سال اخير صورت مى گيرد و نيز درخواست برخى قدرت هاى غربى براى استفاده از تجربه حفاظت فرودگاهى و هواپيمايى ايران نشان ديگرى از قدرت روبه رشد جمهورى اسلامى ايران دارد.در چنين شرايطى كه نظام اقتصادى سياسى دنيا در حال دگرگونى و چرخش به نفع كشورهاى جهان سوم و بخصوص ايران است مسئوليت دولتمردان نظام جمهورى اسلامى بيش از پيش سنگين است و بايد روند مديريت امور اقتصادى و سياسى به گونه اى تدبير و سازماندهى شود كه كشور ايران آمادگى كامل جهت ايفاى نقش مهم و تاريخى خود به عنوان يك قدرت بزرگ بين المللى در عرصه جهانى را بيش از گذشته داشته باشد.

پس از اين كه مدت ها بحث تزريق نقدينگى به بورس تهران از طريق دولت مطرح بود، اين طرح مراحل پايانى خود را طى مى كند