[دكتر سعيد اسلامى بيدگلى‎/ تحليلگر بين المللى سرمايه گذارى (CIIA)]

در ادبيات اوليه مالى دو راه براى بازدهى دارايى ها ذكر شده است. اول، افزايش قيمت دارايى (كه سود سرمايه (Capital Gain) ناميده مى شود) و دوم دريافت سودهاى نقدى و غيرنقدى حاصل از نگهدارى دارايى. در مورد سهام در بورس اوراق بهادار ايران، مى توان گفت كه افزايش قيمت سهم در بازار سرمايه همان سود سرمايه است و سود تقسيمى يا سهام جايزه هم منافع حاصل از نگهدارى دارايى است. به اين ترتيب بديهى ست، همان طور كه شفافيت در معاملات بازار سرمايه و منصفانه بودن قيمت هاى سهام در اطمينان بازيگران بازار و سرمايه گذاران اثرگذار است، شفاف بودن مقدار و شيوه تقسيم سود شركت هاى پذيرفته شده در بازار سرمايه نيز اهميت بسزايى دارد. موردى كه متأسفانه سال هاست از ديد مقام اجرايى و ناظر بازار دور مانده، شركت ها را به نگهدارى مطالبات سهامداران تشويق مى كند. به اين ترتيب سهامدار نيز بازدهى واقعى و مورد انتظار خود را از بازار به دست نمى آورد.
اگر چه آمار دقيقى از ميزان مطالبات واقعى سهامداران حاصل از تعويق يا عدم پرداخت سودهاى نقدى سهامداران در دست نيست، اما واضح است كه بسيارى از شركت ها در پرداخت سود ها تعلل و كاستى مى كنند و خواسته (با انواع سياست هاى بازدارنده) و ناخواسته (حاصل از عدم وجود يك سيستم اطلاع دهنده) حقوق واقعى مردم را پرداخت نمى كنند. مشكلاتى كه در دريافت سودهاى نقدى حاصل از نگهدارى سهام در مجامع وجود دارد، سهامداران خرد را تشويق به اجراى سياست هاى خريد و فروش خواهد كرد و اين گونه بازار سرمايه به سمت معاملات كوتاه مدت پيش خواهد رفت؛ هر چند نمى توان همه كوتاه نگرى در بازار سرمايه ايران را به اين ايراد مربوط دانست كه بى شك بحران مالى جهان، عدم شفافيت در سياست هاى اقتصادى، تغيير و تحولات مداوم در بازار سرمايه و عدم شفافيت شركت هاى فعال در بازار و كمبود نهادهاى مالى مورد نياز و.‎/‎/ همه و همه عواملى است كه به اين مسئله دامن مى زند.
طبق قانون، شركت هاى فعال در بورس اوراق بهادار موظفند كه طى برنامه زمان بندى شده، سودهاى نقدى سهامداران را به آنها پرداخت كنند. شركت ها در اعلام اين زمان به سهامداران، نحوه پرداخت سود و حتى پاسخگويى به سهامداران به گونه اى عمل مى كنند كه اين خروج نقدينگى به تعويق بيفتد. عقب افتادن پرداخت سهامداران بزرگ (كه البته سهامداران نهادى كه داراى قدرت چانه زنى در هيأت مديره هستند، از اين قانون مستثنى مى شوند)، واريز پرداخت ها به حساب هاى بانكى خاص كه منجر به طولانى شدن فرآيند پرداخت مى شود، لزوم رفتن به دفاتر شركت ها كه بعضاً در شهرستان ها مستقر هستند براى دريافت سودهاى سال گذشته و در مواردى حتى عدم پاسخگويى صحيح از طرف اداره سهام شركت ها موجب شده است كه فرآيند دريافت سودهاى نقدى با مشكلات متعددى مواجه باشد و سهامدار هم راه به جايى نداشته باشد.
شركت سپرده گذارى مركزى بورس اوراق بهادار (يا هر نهاد ديگرى كه از طرف بورس مسئول رسيدگى به اين امر شود) علاوه بر مسائل فوق بايد گام را فراتر نهد و سيستمى براى اطلاع رسانى و حتى وصول مطالبات معوق سهامداران داشته باشد.
آن دسته از حرفه اى هايى كه به طور غير رسمى به دوستان و آشنايان خود مشاوره سرمايه گذارى مى دهند، مى دانند كه چه بسيارند سهامدارانى كه اصلاً ساز و كار دريافت اين سودها را نمى دانند و فكر مى كنند كه تنها مجراى سودآورى از سرمايه گذارى در بورس اوراق بهادار افزايش قيمت ها است. مدرسين دوره هاى ابتدايى نيز بسيار با اين سؤال موجه هستند كه «چگونه سهام شركت الف از دو سال پيش تا به حال رشد قيمتى نداشته است » حال آن كه اين شركت ممكن است سودهاى مناسبى پرداخت كرده باشد. اين ناآگاهى در كنار عدم اطلاع رسانى مناسب شركت ها و سازمان بورس و اوراق بهادار موجب شده كه گهگاه براى ساليان سال سود سهامداران در شركت ها مانده باشد. مسئله زمانى حادتر مى شود كه وقتى سهامدار به شركت مراجعه مى كند، پاسخ درستى بابت سودهاى سال هاى گذشته دريافت نمى كند و امور سهام شركت ها با بهانه هايى از جمله كامپيوترى نبودن و بستن حساب ها و.‎/‎/ رسيدگى به اين امر را به تعويق مى اندازند.چه بسيارند سهامدارانى كه به خاطر تعدد معاملات در بازار سرمايه و نداشتن يك سيستم مناسب مديريت سبد سرمايه گذارى به درستى نمى دانند كه از كدام شركت ها سود طلبكارند و ساعت ها و روزها در پيچاپيچ دريافت اين سودها سرگردانند.در شرايط فعلى كه روند قيمت ها نزولى است، رسيدگى به اين امر مى تواند بخشى از اعتماد رفته را بازگرداند. در شرايطى كه نسبت سود به قيمت سهام شركت ها مناسب باشد، سهامداران نيازى به افزايش قيمت سهام شركت ها نخواهند داشت. اما اين مستلزم يك سيستم شفاف پرداخت سود از ناحيه شركت هاست.
نكته ظريف ديگرى كه درباره سودهاى نقدى هست، اين كه برخلاف روند قيمت سهام شركت ها كه بسيار دستخوش مسائل روانى و جو بازار است، سودهاى نقدى كاملاً به عوامل بنيادى وابسته است و از اين رو مى توان با تحليل درست، شرايط بازار را به سمت تصميم گيرى هاى بلندمدت و عاقلانه پيش برد.