مدت هاست كه سهام شركت هاى معدنى در صدر صف فروش جاخوش كردند و همين مسئله سبب بروز نگرانى در بين سهامداران اين شركت ها شده است

[دكتر علينقى مشايخى‎/ استاد دانشگاه صنعتى شريف]

يارانه اى كه دولت ها طى چند سال گذشته پرداخته اند رو به فزونى گذاشته است و اصولاً يارانه ها با هدف عدم فشار به عموم مردم در اختيار خريداران و مصرف كنندگان قرار مى گيرد.
هنگامى كه يارانه ها به كالا يا محصول اختصاص داده مى شود افراد با هر سطح درآمدى از آن كالا يا محصول استفاده مى كنند و از آن بهره مند مى شوند. به طور مثال يارانه بنزين بدون صرف نظر از درآمد افرادى كه از بنزين بهره مند مى شوند مورد استفاده قرار مى گيرد اما مدتى است كه بحث هدفمند كردن يارانه ها در جامعه مطرح است لذا ذكر اين نكته ضرورى است هنگامى كه ما از هدفمند كردن يارانه ها سخن مى گوييم منظورمان تناسب بهره برى افراد جامعه از يارانه ها با سطح درآمد است. شايد بهتر است بگوييم هدف، عدم پرداخت يكنواخت يارانه ها است.
متأسفانه در كشور ما يارانه ها به كالاهايى مانند سوخت، دارو، نان و غيره به صورت غيرهدفمند اختصاص داده مى شود و اين مسئله مدت هاست مشكلاتى را در اين زمينه در اقتصاد ايران ايجاد كرده است و البته استمرار آن ابعادى را به وجود آورده كه پرداخت هاى آينده يارانه ها در اقتصاد ايران را غيرممكن نموده است.
بحثى كه در مورد يارانه ها موردنظر است عدالت است. سؤال اينجاست كه چرا ما بايد به كسانى يارانه تخصيص بدهيم كه از امكانات مالى خوبى بهره مند هستند و چرا دولت از منابع خود كه متعلق به تمام مردم است سهم بيشترى به ثروتمندان و سرمايه داران اختصاص مى دهد. لذا ما معتقديم اين مسئله عين بى عدالتى است. چرا كه سهم استفاده دهك پائين درآمدى از انرژى بسيار پائين است. نكته دومى كه در اين زمينه نبايد ناگفته بماند اين است كه يارانه ها ايجاد كننده علامت دهى غلط قيمت ها هستند.
هنگامى كه يك كالا به صورت ارزان عرضه مى گردد توليد كننده آن هرگز به دنبال توليد آن كالا نخواهد رفت چرا كه توليد براى توليدكننده مقرون به صرفه نيست و اين عمل در واقع يعنى تخريب توليد و وابستگى به كالاهاى بى كيفيت خارجى. به طور مثال بايد به اين مسئله نيز توجه داشت كه چرا پالايشگاه هاى ايران طى چندين سال گذشته توسعه پيدا نكرده طبيعى است كه پاسخ ارزان بودن قيمت بنزين در ايران است لذا قيمت هاى اقتصادى در اقتصاد يك مقوله بسيار مهمى است كه دولت ها بايد به آن توجه كنند.
هنگامى كه قيمت ها اقتصادى نباشد طبيعتاً مصرف نيز غيراقتصادى بوده و بى رويه افزايش پيدا مى كند؛ مسئله اى كه كاملاً در ايران به اثبات رسيده و آن را مى توان مشاهده كرد. لذا بايد كارى كرد. مصرف انرژى در ايران در سال هاى گذشته نزديك به ۱۰ درصد رشد كرده و اگر اين روند رو به رشد انرژى ادامه دار باشد ممكن است در آينده اى نه چندان دور با آسيب هاى جبران ناپذير برخورد كرده و حتى نفت خودمان كفاف مصرف داخلى را ندهد.
عاقلانه ترين راه حل در مورد مصرف انرژى و بحث يارانه ها اين است كه روند قبلى را ادامه ندهيم و به فكر اصلاح قوانين و مقررات خود باشيم.