Iran Newspaper - فرهنگ و هنر

[مريم جعفرى حصارلو]
مريم معترف شخصيت هاى سياسى فرهنگى را در نمايش ديوارچين در قالب طنز و فانتزى نشان مى دهد، او كه مدعى است در اجراى خود از كمدى سياه سود جسته، گذشته و آينده را تلفيق مى كند. وى فارغ التحصيل رشته بازيگرى و كارگردانى از دانشگاه هنرهاى زيباست، فوق ليسانس خود را در رشته زيبايى شناسى از دانشگاه سوربن پاريس در ۱۳۵۹ دريافت داشته است. شروع فعاليت هاى بازيگرى و كارگردانى خود را در تئاتر و سينما با بازى در فيلم«آن سوى مه» به كارگردانى منوچهر عسگرى نسب در سال۱۳۶۴ آغاز كرد. از ديگر تجارب كارگردانى او مى توان به: «فرود سياوشان»، «شب»، «مادر همه آن اسفندياران»، «گوشه نشينان آلتونا»، «عموهاشم» و.‎/‎/ اشاره كرد.
بر چه اساسى ديوار چين را انتخاب كرديد
چندسال پيش زمانى كه اين متن را خواندم، توانستم با آن ارتباط خوبى برقرار كنم. سال ها گذشت و متن در ذهنم بود تا اينكه دوسال پيش تصميم گرفتم كارى را كارگردانى كنم و مجدداً متن را خواندم و به شدت تحت تأثير درونمايه اثر قرار گرفتم.
در اجراى شما تنوع سازهاى مختلف در كنار ماسك باعث نوعى «سيرك گونگى» و يا واريته بود، آيا به ايجاد چنين فضايى توجه كرديد
ببينيد مسئله واريته نبود و به آن هم توجه نكردم، فقط تا آنجا كه نويسنده اجازه مى داد، به نمايش شرق توجه داشتم و از سبك نمايش هاى سنتى ايرانى همچون تعزيه، فاصله گذارى نمايش هاى سنتى و يا سياه بازى، تخته حوضى همين طور از سازهاى ايرانى از جمله سنتور و دهل استفاده كردم و در مورد علت وجود ماسك هم بايد گفت كه شخصيت هاى تاريخى به يك بالماسكه تاريخى دعوت شده اند.
با توجه به اينكه فريش ملهم از سبك فاصله گذارى برشت است، آيا نمايشنامه ويژگى شعرگونه داشت و شما به عنوان كارگردان از شعر گونگى متن كاسته ايد
خير، به هيچ عنوان. فقط يكى از ديالوگ ها بود كه شعرگونه بود، آن هم فقط دوبار گفته مى شد.
در كارگردانى اثر به كدام سمبل ها توجه خاص كرديد و آيا به هيچ كدام از شخصيت ها و يا ميزانسن تأكيدگذارى نكرديد
خير، سمبل خاصى مدنظر نبود، نمايش ضدجنگ و ديكتاتورى است وهمه شخصيت ها تكه هايى از پازل بودند كه محتوا را به تماشاگر منتقل مى كردند.
آيا معتقديد اثر به شيوه «كمدى فارس» و «فاصله گذارى برشت» است
بله، نمايش طنز است، اما طنز تلخ، به اين معنا كه كمدى فارس فقط زمينه خنديدن تماشاگر را فراهم مى كند، اما اين اثر تماشاگر را به فكر وادار مى كند تا بر حوادث و واقعيت هايى كه در دنيا اتفاق افتاده بينديشد. اما در مورد فاصله گذارى بايد بگويم، فريش تمايل نداشت نوع فاصله گذارى اش مانند برشت باشد، چرا كه معتقد بود، فاصله گذارى برشت همانند رينگ بوكس است و تماشاگر مدام نظر مى دهد، در حالى كه «ماكس فريش» نمى خواست تماشاچى مستقيماً در نمايش دخالت كند. بنابراين رابطه فاصله گذارى اش با سبك برشت يك رابطه «بينابينى» است.
برخى از ويژگى هاى پست مدرنيسم در اثر وجود دارد، از جمله مى توان به راوى بودن روشنفكر امروزى، كه گاهى قصه مى گويد و گاهى خود عنصرى از قصه است، زايش روايت از دل روايتى ديگر كه «ژيل دلوز» و «گتارى» به آن معتقدند، به هم ريختگى زمانى و مكانى و همچنين تنوع زبانى از نوع آركائيك تا شكل امروزى آن اشاره كرد، بنابراين فكر نمى كنيد كه اثر داراى رگه هاى پست مدرن است كه بايد اجرايى مى شد
نمى دانم، من به اين موارد تأكيد خاصى ندارم. اساساً من فكر مى كنم كه چه كارى را براى كارگردانى انتخاب كنم، از آن لذت ببرم و بتوانم با تماشاگر ارتباط مستقيم برقرار كنم چرا كه براى تماشاگر احترام خاصى قائلم و سعى مى كنم، در نوع كارى كه انتخاب مى كنم با تماشاگر ارتباط متقابل داشته باشم و راجع به اينكه چه سبكى دارد، فكر نمى كنم، بلكه نمايش ناخودآگاه سبك كار خود را به من نشان خواهد داد؛ همانطور كه نويسنده هنگام نوشتن به سبك اثرش فكر نكرده و منتقدين هستند كه سبك آن را تعيين مى كنند.
اينكه گفتيد نمايش به تخته حوضى نزديك است، آيا شما را به استفاده از اسلپ استيك هدايت نكرد
خير.
به اين دليل اسلپ استيك را يادآورى كردم كه «مك سنت» از اولين كارگردانان سينماى صامت مبدع اسلپ استيك بود و تقريباً تمام آثارش را از نوع كمدى فارس هم مى دانند.
خير مسلماً «كمدى فارس» تئاترى تر است اگرچه ويژگى هاى كمدى هاى سنتى همچون كمديا دل آرته نيز در نمايشنامه وجود دارد.
به نظر شما «تم» اثر چيست
مهم ترين تمى كه توجه مرا جلب كرد، همان «ضد جنگ بودن» است. البته اثر در ۱۹۴۶ نوشته شده، يعنى چند ماه پس از انفجار بمب اتمى در هيروشيما و ناكازاكى و پس از جنگ جهانى دوم و دومين مسئله قابل تأمل «نفى قدرت و ديكتاتورى» بود.
اما مسئله مهم اين كه در اثر دور و تسلسل وجود دارد ، اما چه خوب بود كه حوادث زيباى زندگى مدام تكرار مى شد و نه «جنگ». بنابراين قدرتمندان به بهانه صلح «دنيا و بشريت» را نابود مى كنند و اين كليدى ترين مفهومى بود كه دريافت كردم. در عين حال مسئله اى است كه در طول نمايش «روشنفكر امروزى» مطرح مى كند و پس از بى توجهى به اعتقاداتش منفعل مى شود، اما «ميلان» دختر شاه كه در طول نمايش متحول شده، او را به ادامه راه تشويق مى كند.
گفته شده در«كمدى فارس» شخصيت هاى اغراق شده درموقعيت هاى اغراق شده قرارمى گيرند كه ناخودآگاه يك فضاى فانتزى ايجاد مى كند. به همين دليل پايه فانتزى، اغراق است. در اجراى شما هم نمونه هايى از اغراق مشاهده شد، براى مثال دوربين هاى اغراق شده توريست ها،بااين توصيف،آيادر تصويرسازى هايتان به «فانتزى» توجه داشتيد
بله، اساساً كار ، فانتزى است. براى مثال زمانى كه شاه خرامان وارد مى شود، به نوعى فانتزى است اين در حالى است كه مدام مى شنويم «امپراتور مى آيد- امپراتور مى آيد» و ما انتظار داريم يك امپراتور خونخوار وارد شود؛ اما امپراتور در ظاهر كاملاً دوست داشتنى است و فقط زمانى كه پسرك لال را به باد كتك مى گيرد، چهره واقعى اش را نشان مى دهد.
استفاده از رنگ هاى خاص درطراحى لباس، دليل خاصى داشت
بله، چون در چين و ژاپن رنگ غالب است و از سوى ديگر دكور به دليل دو اجرايى بودن، بايد از فانتزى دور مى شد كه سعى كرديم با لباس اين محدوديت را جبران كنيم.
آيا صرفاً به دليل وجود تنوع موسيقايى سازها را متناسب با صحنه ها بكار برديد براى نمونه در صحنه رومئو و ژوليت از ساز آكاردئون استفاده شده بود، چرا
ما در اجرا دو نوع ساز به كار گرفتيم. نوع اول سنتور و سازهاى كوبه اى ، نوع دوم آكاردئون و سازهاى كوبه اى.
در قسمت مهمانى كه مهمانان اروپايى كه ماسك زده اند،حضور دارند، والس و موسيقى غربى نواخته مى شود، اگرچه كه در دربار چين هستيم اما كمى متمدن تر و مدرن تر رفتار مى شود و در قسمت هايى كه در دربار چين شاه و صاحب منصبان حضور دارند، از موسيقى چينى استفاده مى شود.
موسيقى صحنه رومئو و ژوليت هم ملهم از فيلم رومئو و ژوليت است كه براى تماشاگر شناسه اى مى باشد. البته انتخاب موسيقى ها با هماهنگى فرشچى بود.
نوعى چندگانگى ريتم به دليل در هم تنيدگى روايتها به وجود نيامد
بله، اما سعى كرديم براى نمايش يك ريتم كلى متصور شويم.
چرا بازيگران در ورود و خروج، تماشاگران را هدايت و همراهى مى كنند
زيرا تماشاگران به عنوان مهمانان جشن حضور دارند ‎/ نوع چينش صندلى ها هم به دليل نزديكى بازيگران به تماشاگر بود و حتى موسيقى اروپايى مهمانى از پشت سر تماشاگر نواخته مى شد. بنابراين بازيگران به رسم ادب تماشاگران را بدرقه مى كنند.
اين مسئله در متن وجود داشت
به اين صورت خير، ما تصور كرديم كه اين حركت كار را كامل مى كند.