ایران | شماره 4432 | ایران زندگی

اندازه فونت

پرینت

برش مطبوعاتی

جابجایی متن

متخصصان به رازهاي جديد ارتباط ميان مادر و نوزاد پي برده‌اند

فضاي آرام هنگام تغذيه در آغوش مادر

نياز كودك به غذا تنها دليل تمايلش به شير مادر نيست، بلكه آغوش گرم برايش گهواره‌اي است كه به بهانه آن آرام مي‌گيرد.
برقراري ارتباط عاطفي و كلامي با شيرخوار هنگامي كه در آغوش مادر خود تغذيه مي‌كند، يكي از جنبه‌هاي مهم تكاملي كودكان است كه علاوه بر رشد عاطفي و رواني، شخصيت او را ارتقا مي‌دهد.
افزايش بهره هوشي
تحقيقاتي كه در رابطه با رشد كودكان كمتر از پنج سال در سطح جهاني انجام شده، بيانگر آن است كه كودكان تغذيه شده با شير مادر از تناسب اندام و قد بلندتري نسبت به ديگر هم‌سن و سالان خود برخوردارند.
اما بايد به ياد داشت تغذيه با شير مادر تنها جنبه تأمين نيازهاي جسماني كودك را ندارد و برقراري ارتباط نزديك و چهره به چهره هر دو، كودك را از نظر عاطفي نيز تغذيه مي‌كند.
تسريع تكامل مغز و اعصاب و رشد سيستم بينايي، شنوايي و كلامي از جمله فوايد ارزشمند تغذيه با شير مادر است كه در نهايت 5 تا 15 درجه ضريب هوشي كودكان را افزايش مي‌دهد، با اين حال عوامل مؤثر ديگري در كمك به رشد مغزي كودك مداخله مي‌كنند. دكتر ناصر كلانتري، رئيس انجمن تغذيه با شير مادر، نوع تغذيه و در نتيجه ارتباط نزديك كودك با مادر را مرتبط با جنبه‌هاي مختلف تكاملي مي‌داند و مي‌گويد: به‌طور كلي تكامل جسماني انسان شامل يك‌سري حركات مانند راه رفتن و نشستن است كه در كنار آن حركات ظريفي مانند هماهنگي و تعادل در حركت هم شكل مي‌گيرد. از سوي ديگر، هماهنگي در حركت انگشتان دست، چشم و عضلات ظريف بدن جزئي از مراحل رشد و نمو است كه تغذيه با شير مادر آن را تسريع مي‌بخشد.
گذشته از اين مسائل، درك مفاهيم و معاني، برقراري ارتباط كلامي و در كل تأمين نيازهاي عاطفي و رواني كودك نيز بعد ديگري از رشد و نمو سيستم عصبي است كه بايد به آن توجه شود. به گفته اين متخصص اطفال، اغلب كودكاني كه از شير مادر تغذيه مي‌شـوند، از ســـــــلامت رواني كامـــــــل‌تري برخوردار بوده و ارتباط كلامي خود را سريع‌تر از ديگران آغاز مي‌كنند.
بخش آرامش
تكامل رواني، ارتباطي، شناختي و شخصيتي ابعادي از نمو كودك است كه تنها با استفاده از مواد مغذي موجود در شير مادر، حاصل نمي‌شود. اگرچه شناخت رابطه‌ها و به عبارتي علت و معلول و ارتباطات اجتماعي يك كودك در گرو تغذيه صحيح وي در دوران كودكي و رشد كافي مغز و اعصاب است، ولي آنچه كه احتمال موفقيت ارتباطي و شخصيتي را در آينده افزايش مي‌دهد، آن است كه كودك پيام‌هاي عاطفي و معنوي را هنگام تغذيه با شير مادر دريافت كند. دكتر كلانتري در اين رابطه مي‌افزايد: چنانچه مادر هنگام شيردهي كودك خود را در آغوش بگيرد و در حالي كه تمام توجهش به اوست، كودك را نگاه كند و به صحبت با او بپردازد احساسات كودك سريع‌تر شكل گرفته و تحريكات محيطي، تكامل شنوايي، بينايي، بويايي و ساير ادراكات شناختي او را تسريع مي‌بخشد.
نوازش، محبت، آرامش و صحبت مادر با كودك هنگام شيردهي، بهترين مكمل براي رشد جسماني و عاطفي او محسوب مي‌شود. اگرچه اين ارتباط تنگاتنگ در شرايطي مانند تغذيه با شير خشك به ظاهر وجود ندارد، ولي دليلي بر اين نيست كه مادر كودك خود را رها كند و شيشه شير را به دست او بدهد. تكنيك در آغوش گرفتن، انتقال دماي بدن و برقراري ارتباط كلامي، مغز شيرخوار را تحريك كرده و علاوه بر كمك به رشد آن، اعتماد به نفس و آرامش او را حتي در آينده افزايش مي‌دهد. دكتر كلانتري معتقد است لينولئيك اسيد و لينولنيك اسيد، اسيدهاي چرب ضروري براي تكامل مغز است كه تنها در شير مادر موجود است. در صورتي كه كودك از شير مادر محروم باشد، نبايد از اين مسئله خوشحال بود و آن را فرصتي براي رسيدگي به كارها تصور كرد. اين در حالي است كه انرژي مثبت در آغوش گرفتن شيرخوار نبايد ناديده گرفته شود. مادري كه هنگام تغذيه كودك خود حتي با شير خشك، او را در آغوش مي‌گيرد و با نوازش و توجه با شيرخوار خود ارتباط برقرار مي‌كند و ساعاتي را در روز تنها به او اختصاص مي‌دهد، يقيناً موجبات رشد و ترقي فرزندش را در آينده فراهم كرده، زيرا تغذيه عاطفي اهميت كمتري نسبت به غذاي جسماني ندارد.
آموختن نظم و تمركز
در گذشته زني كه مضطرب بوده و دچار تنش روحي شده را از شير دادن به كودك خود منع مي‌كردند. شايد اگرچه شيردهي در اين هنگام تنها وسيله‌اي براي آرام كردن كودك باشد و حتي نيازهاي جسماني او را هم برطرف نكند، ولي بايد دانست كه احساسات مادر، خشم و عصبانيت به كودك منتقل مي‌شود.
دكتر الهه شفاهي، روانشناس در اين خصوص معتقد است: دوران شيردهي زمان بسيار حساسي است كه ارتباط عاطفي قوي بين مادر و كودك برقرار مي‌شود. در صورتي كه مادر نگران و مضطرب باشد تماس پوستي هنگام تغذيه، حالت، سردي پوست و يا لرزش خفيف، نگراني را به كودك منتقل مي‌كند.
شيرخوار هنگام تغذيه دست خود را بر بدن مادر گذاشته و روي چهره او تمركز مي‌كند. توجه و آرامش كودك به گونه‌اي است كه صحبت مادر با ديگري تمركزش را برهم مي‌زند و باعث عكس‌العمل شيرخوار مي‌شود. اغلب در چنين مواردي كودكان ناآرامي مي‌كنند و صداهايي كه نشانه اعتراض‌ است را از خود بروز مي‌دهند.
دكتر شفاهي، آرامش و تمركز را نياز ذاتي كودكان در دوران شيردهي مي‌داند و مي‌گويد: در صورتي كه مادر هنگام تغذيه شيرخوار خود محيط آرامي را انتخاب نكند و به طور دائم در حال بحث و گفت‌وگو با اطرافيان باشد، اولين نيازهاي فرزند كه همان نياز فيزيولوژيك او يعني آموختن آرامش و تمركز است، تأمين نخواهد شد و كودك ياد نخواهد گرفت كه چگونه در آينده و حتي هنگام تحصيل و درس خواندن دقت و تمركز كند. اين قبيل بچه‌ها اغلب در آينده در رفتارشان منظم نخواهند بود و گهگاه ديده مي‌شود كه به جاي انتخاب يك محيط آرام براي درس خواندن، بين جمعيت و يا كنار تلويزيون نشسته و مطالعه مي‌كنند كه در نهايت نتيجه خوبي دريافت نمي‌كنند. بيش‌فعالي، اختلال رواني است كه در چند دهه اخير آمار مبتلايان به آن افزايش يافته است. اگرچه علت شيوع اين بيماري كه يكي از نشانه‌هاي نقص در تمركز است هنوز نامشخص است ولي آنچه كه از مشاهدات و رفتارها برداشت مي‌شود آن است كه اين كودكان نظم و تمركز را نياموخته‌اند. چنانچه كودك هنگام رشد و تكامل خود نظم را كه مشابه قاعده يك هرم است بياموزد و هنگام تغذيه با شير مادر در محيط آرامي بدون هرگونه سر و صدا قرار گيرد و از شيردهي به عنوان ابزاري براي آرام كردن او بخصوص هنگام جر و بحث و يا اضطراب مادر استفاده نشود مطمئناً در مرحله رأس هرم رشدي كه زمان شكوفايي است مشكلي نخواهد داشت و به خوبي قادر خواهد بود نظم را در زندگي خود حاكم كند. به گفته دكتر كلانتري، تحقيقات بسيار حاكي از آن است فشارهاي عصبي، استرس‌هاي رواني و خشونت كلامي موجب برخي تغييرات هورموني در شير مادر شده كه مزه و طعم آن را تغيير مي‌دهد. آدرنالين يكي از هورمون‌هايي است كه ميزان آن در اثر استرس در بدن افزايش پيدا مي‌كند و انتقال آن به كودك عوارضي را به دنبال دارد. تنش‌هاي روحي اگرچه حجم شير مادر را تغيير نمي‌دهد ولي پس از مدت كوتاهي تركيب آن را تغيير داده و يا ترشح شير را قطع مي‌كند.
لبخند مادر، شادي كودك
عاطفه و مهر مادري نعمتي است كه مهمتر از شير مادر دانسته شده است. زيرا به مدت 9 ماه مادر با جنين ارتباط محكم جسماني و عاطفي برقرار كرده و فرزند را به لحاظ توجه و محبت سيراب مي‌كند. شايد تصور اغلب افراد اين باشد كودكان در دوران شيردهي متوجه اين جنبه نيستند ولي بديهي است كه نوع زندگي آنها در محيط فعلي ارتباط مستقيمي با نگرش و زندگي اجتماعي‌شان در آينده دارد. دكتر معصومه شبستري، كارشناس اسلامي، مادر را مسئول مستقيم محبت، ترحم و عشق‌ورزي مي‌داند و مي‌گويد: در صورتي كه كودكان از ابتدايي‌ترين دوران زندگي خود يعني همان دوران شيرخوارگي از محبت مادر، توجه، محبت و ترحم او محروم شوند دچار عطش شديدي خواهند شد كه سيراب كردن آن دشوار است. اين در حالي است كه كودك بايد مستقل تربيت شود زيرا از نظر اسلام تربيت بايد به گونه‌اي باشد كه كمال دنيوي و اخروي را دنبال كند.
حفظ روحيه مادر
از آنجا كه مشاجره و مسائلي مانند جدايي زوج تأثير بسزايي در كيفيت و تركيب شير مادر دارد توصيه مي‌شود تا حد امكان اين قبيل مسائل به تعويق افتد. اگرچه در برخي موارد تنها طلاق چاره‌ساز است و استرس خانواده را كاهش مي‌دهد ولي آرام نگه داشتن فضاي خانه، ماندن در كنار هم و فكر نكردن به مسائلي مانند جدايي در اين دوران روش بهتري براي كاهش موقتي اضطراب است.

در این شماره
در کل نشریات