گزارشي از جنجال‌هاي پيرامون دبير سياسي حزب

همه دشمنان حسن آيت

آنچه دكتر سيد حسن آيت را از همه سياسيون اول انقلاب متمايز مي‌كند، جريان شناسي ويژه او در شرايط غبار آلود پس از انقلاب بود، آنچنان كه فردي همچون احمد سلامتيان كه نزديك ترين يار بني صدر بود نيز
نه تنها در مجلس شوراي اسلامي حضور داشت بلكه به اعتبارنامه آيت اعتراض نمود تا فصلي تاريخي را به نمايش گذارد. آيت در ابتداي دفاعيات خود نيز به نيكي به اين امر اشاره مي‌كند: «روزي كه جناب آقاي سلامتيان به اعتبارنامه من اعتراض كردند، بسياري در داخل مجلس خنديدند و تعجب كردند و همين طور بسياري در خارج از مجلس. من هم از خوشحالي كه داشتم خنديدم ولي تعجب نكردم. خوشحال شدم براي اين‌كه به مصداق تعرف الاشياء به‌اضدادها من به ضدم شناخته مي‌شدم. كسي كه خواهيم ديد در جبهه ملي دوم با شاپور بختيار و خسرو قشقايي چه در داخل و چه در خارج همكاري داشته است...»
مخالفت سلامتيان با آيت شايد بيش از هر چيز از آن جهت بود كه آيت بني‌صدر را بخوبي مي‌شناخت زيرا وي در دوران دانشجويي در رشته جامعه شناسي (در مقطع كارشناسي ارشد) با ابوالحسن بني‌صدر همكلاس بود و ريشه‌هاي فكري او را بخوبي مي‌شناخت. اين شناخت البته بسيار بيشتر از شخص بني‌صدر بود. او «در مورد رجال سياسي و تاريخي معاصر ايران شناخت كاملي داشت به گونه‌اي كه اگر كسي به ايشان معرفي مي‌شد بلافاصله سوابق فعاليت‌هايش در دوره‌هاي مجلس، موضعگيري‌ها، كتاب‌هاي نوشته شده، عضويت گروه‌ها و تمام جزئيات زندگي او را بيان مي‌كرد. دوستان به علت حضورش در نهضت ملي شدن صنعت نفت و مطالعه تمام روزنامه‌هاي موافق و مخالف كه قبل از سي‌ام تيرماه 1320 به بعد منتشر شده بود، از او به عنوان دايرة‌المعارف رجال ايران ياد مي‌كردند و اين نشانگر مطالعه بسيار عميق او در تاريخ معاصر ايران و حضور ذهن قوي وي بود. به همين دليل انديشه‌اش هميشه جلوتر از زمان حركت مي‌كرد و آينده‌نگر بود و نسبت به عملكرد افراد هشدار مي‌داد. ايشان قبل از نامزدي رياست جمهوري بني‌صدر در نطقي كه در مجلس در مورد قانون اساسي ايراد كرد، گفت: «آنهايي كه قانون اساسي را قبول ندارند و آنهايي كه رئيس جمهوري را مترسك در روزنامه قلمداد مي‌كنند، همين جا خود را كانديداي رياست جمهوري خواهند كرد.» پيش‌بيني او بر اساس شناخت بود و اعتقاد داشت كه جلوتر حركت نمي‌كند بلكه كوشش مي‌نمايد تا زمينه لازم را براي بيان رهنمودهاي امام به وجود بياورد.» حسن غفوري فرد درباره او مي‌گويد: «از همان جلسه اول كه [در حزب] خدمت ايشان بوديم، كاملا مشخص بود كه تسلط زيادي بر مسائل تاريخي صد سال اخير... شناخت بسيار زيادي به شخصيت‌هاي سياسي حداقل دو سه دهه اخير داشتند و شايد در اين زمينه ايشان كم نظير بودند... بشدت مخالف مصدق و جبهه ملي بودند و نسبت به خطر ملي گرايي بسيار حساس بودند. به علاوه گرايش شديدي به روحانيت اصيل داشتند.»
شهيد آيت اما نقطه مثبت ديگري نيز در كارنامه داشت كه مسبب مخالفت‌هايي علني با وي شد. او كه عضو هيئت رئيسه مجلس خبرگان قانون اساسي بود، نقش مهمي در الحاق اصل ولايت فقيه به قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران داشت، همچنين او از اصلي ترين مدافعان تفويض فرماندهي كل قوا به ولي‌فقيه بود و يكي از اولين موارد اختلافي او با بني‌صدر در اين موضوع به نمايش گذاشته شد. از اين رو چندان دور از انتظار نبود كه وقتي دكتر حسن آيت با بيش از يك ميليون و 300 هزار رأي و با آرايي بيشتر از چهره‌هاي شناخته شده‌اي همچون هاشمي رفسنجاني، دكتر چمران،
عزت الله سحابي، ابراهيم يزدي و... به مجلس شوراي اسلامي راه يافت، اشخاصي همچون بازرگان، مجتهد شبستري، سلامتيان، يدالله و عزت‌الله سحابي، صدر، حاج‌سيد‌جوادي و... به اعتبارنامه او رأي مخالف و افرادي همچون مقام معظم رهبري، آيت‌الله يزدي، عسگراولادي، شهيد شاهچراغي، پرورش، شهيد ديالمه، شهيد رجايي، آيت‌الله امامي كاشاني و... به او رأي موافق دهند كه اين رأي گيري نوعي اعلام موضع سياسي نيز بود. البته علني بودن رأي گيري با تقاضاي خود شهيد آيت انجام گرديد زيرا معتقد بود آن جلسه مجلس يك جلسه تاريخي است. از همين رو نيز البته برخي نفاق به خرج دادند، آنچنان كه الويري كه خود از رأي دهندگان موافق آيت بوده است، در علت رأي آوردن وي مي‌گويد: «طبيعي است وقتي فردي خود را طرفدار شديد ولايت فقيه معرفي مي‌كند و منتقدان اصلي او در مجلس جناح موسوم به ليبرال‌ها بودند، افرادي كه به شكل معمول با احتياط و محافظه‌كاري عمل مي‌كردند ترجيح دادند كه در رأي‌گيري شركت نكنند. شايد اگر رأي‌گيري غير علني بود بسياري از آن افرادي كه در رأي‌گيري شركت نكردند يا رأي ممتنع دادند به آقاي دكتر آيت رأي منفي مي‌دادند.»
يقين عاملي بود تا سيد حسن آيت بر امري كه حق بود اصرار كند، برايش مهم نبود چه تعدادي از وي حمايت مي‌كنند يا مخالف او هستند. دكتر آيت در دفاع از ولايت مي‌گفت: «ما ولايت فقيه را بايد مثل سدي در مقابل نفوذ غرب‌گرايي در كشور به وجود بياوريم.» وي با نگرش خاصي مسئله فرماندهي كل قوا را جزو اختيارات ولي‌فقيه پيشنهاد كرد كه همين امر نقش بسزايي در سرنوشت انقلاب ما داشت. او در اين رابطه سخنراني‌هاي زيادي در مجلس خبرگان در حضور بني‌صدر و گروه مخالف انجام داد.
دكتر سيد حسن آيت هميشه با مسائل اصولي برخورد مي‌كرد و اگر با شخصي مخالفت داشت آن را مخالف دو جريان يا دو خط فكري مي‌دانست. از آنجايي كه دكتر آيت شناخت كاملي از بني‌صدر داشت و درصدد افشاي چهره پنهان او بود، بني‌صدر نيز تلاش مي‌كرد تا او را به طرف خودش جذب كند و بين وي و حزب جمهوري اسلامي‌ فاصله ايجاد نمايد ولي دكتر آيت مي‌ گفت: «من تو را قبول ندارم و در خط اصيل اسلام نمي‌بينم و معتقدم روش تو با روش ولايت فقيه هماهنگي ندارد... مطمئن باش كه هرگونه انحرافي از تو ببينم به عنوان اولين نفر، انتقاد خواهم كرد.»
به‎عنوان نمونه‎ جريان‎شناسي شهيد آيت، نگاه او نسبت به مهندس ميرحسين موسوي بود كه در آن روزها هر دو، عضو شوراي مركزي حزب جمهوري اسلامي بودند و اين نگاه و تحليل شهيد آيت را شايد بتوان امروز بهتر ديد؛ يكي از نقاط اختلاف شهيد آيت و مهندس موسوي، طرفداري جدي او از دكتر مصدق بود، به‎گونه‎اي كه تا قبل از فاجعه هفتم‎تير كه مهندس موسوي سردبيري روزنامه جمهوري اسلامي ارگان حزب [جمهوري اسلامي] را به‎عهده داشت بسياري از صفحات اين روزنامه به‎طرفداري از دكتر مصدق اختصاص مي‎يافت.
زماني كه نام مهندس موسوي به‎عنوان وزير پيشنهادي امور خارجه در جلسه شوراي مركزي حزب جمهوري اسلامي مطرح شد، شهيد آيت مخالفت جدي كرده و اعلام مي‎كند كه اين مخالفت خود را در مجلس نيز اعلام خواهد كرد و در بيان علت مخالفت خود بيان داشته بود، به‎خاطر اين‎كه آقاي موسوي در خط پيمان است و خط پيمان لاجرم به خط امريكا مي‎انجامد. شهيد آيت همچنين در جاي ديگري گفته بود: «درست است كه اين آقا [موسوي] عضو حزب [جمهوري اسلامي] است اما در عين‎حال افكارش، ‌افكاري كه در خط ولايت باشد، نيست بلكه به عمل‌گرايي فردي تمايل دارد و هوادار مصدق و جزو حلقه حبيب‌ا... پيمان است و در چنين مواردي خودش و همسرش مقابل مجلس خبرگان قانون اساسي مي‌ايستند. بنابراين، اين دو نفر به‎احتمال قوي در مسيري خواهند رفت كه در آينده اگر خودشان را اصلاح نكنند، جلوي نظام هم مي‌ايستند.»
ابراهيم اسرافيليان از دوستان نزديك آيت در اين باره مي‌گويد: دكتر آيت اسنادي را عليه ميرحسين موسوي داشت و روزي كه موسوي قرار بود از مجلس براي وزارت‎امورخارجه كابينه شهيد باهنر رأي اعتماد بگيرد{چون موسوي تا آن زمان كفيل وزارت امور خارجه در كابينه شهيد رجايي بود} ، آيت سخت بيمار بود به‎گونه‎اي كه همسرش از او مي‎خواهد كه به مجلس نرود اما آيت مي‎گويد كه امروز بايد تكليف عده‎اي با جمهوري اسلامي روشن شود براي همين اسناد را بر مي‎دارد و مي‎آيد كه سوار اتومبيل خود شود، توسط عده‎اي ناشناس كه يك اتومبيل بنز داشتند ترور مي‎شود و اسناد نيز مفقود مي‎گردد تا اين‎كه باجناق آيت به دنبال اسناد مي‎رود اما نتيجه‎اي نمي‎گيرد.
وي مي‌افزايد: آيت مي‎گفت موسوي اصلاً به جمهوري اسلامي و نظام اعتقاد ندارد بلكه به‎خاطر منافعش درون نظام جا گرفته است. موسوي از همان ابتدا كه روي كار آمد معلوم بود نظرات و تفكرات چپ دارد ولي براي اين‎كه به كارهايش مشروعيت ببخشد خودش را پشت ولي‎فقيه پنهان مي‎كرد. او مي‎گفت موسوي معتقد به ولايت فقيه نيست و از نظر مذهبي فردي التقاطي و «پيماني» است. گذشته موسوي يا همان حسين رهجو و همسرش زهرا رهنورد يا زهره كاظمي نيز اين مطلب را اثبات مي‎كرد چراكه موسوي دانشجوي دانشگاه هنرهاي زيبا بود و بعداً اسمش را تغيير داد، همسرش هم فرزند يكي از افسران ارتش شاه بود كه در خيابان خاور جنوبي زندگي مي‎كردند. اسدالله بادامچيان نيز در تأييد اسرافيليان مي‌گويد: بعد از انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسي در سال 58، رهنورد در مصاحبه‎اي به‎صراحت عنوان مي‎كند كه در اين انتخابات تقلب شده و من اين مجلس را قبول ندارم و ادامه مي‎دهد كه در اين مجلس روحانيون سنتي ورود پيدا كرده‎اند و اين افراد قانون اساسي ما را سنتي مي‎نويسند. در حالي رهنورد اين‎گونه تفكرات ضدانقلابي خود را در بحبوحه جريان انقلاب كه همه سران نظام در پي تدارك اثبات انقلاب بودند مطرح مي‎كرد كه امام راحل انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسي را تأييد كرده و جالب‎تر اين‎كه اين انتخابات در دوران دولت موقت انجام شده بود و رياست آن را هم منتظري و نيابت رئيس را دكتر بهشتي برعهده داشت. بنابر گفته رهنورد شهيد بهشتي و ديگر علما در مجلس خبرگان قانون اساسي سنتي بودند.
اين عضو اولين شوراي مركزي حزب جمهوري اسلامي درباره اتهام كودتا به آيت مي‌گويد: «آيت‎ كودتاچي» به روزنامه «انقلاب اسلامي» كه توسط بني‎صدر اداره مي‎شد برمي‎گردد. روزنامه «انقلاب اسلامي» يك روز با تيتر «نوار آيت» منتشر شد كه مناقشات زيادي را عليه شهيد دكتر آيت به راه انداخت.نوار مربوط به يك جلسه خصوصي بود كه فردي از آيت سؤالي را مي‎پرسد و او هم پاسخش را مي‎دهد ولي به دليل آن‎كه سر و ته نوار توسط باند بني‎صدر زده شده بود مطالبي استنباط مي‎شد كه عليه آيت مي‎نمود بنابراين عده‎اي فريب‎خورده جلوي حزب شعار مي‎دادند «آيت كودتاچي اعدام بايد گردد» اعضاي حزب كه مي‎ديدند در حق آيت ظلمي اتفاق افتاده و از اصل ماجرا باخبر بودند [چون نوار كاست اصلي توسط ميرسليم، معاون وزير كشور به حزب رسيد] از امام نظر خواستند و امام هم فرمودند كه اگر شما با بني‎صدر ميثاق وحدت ببنديد خوب است؛ كه اين توسط اعضا تعبيرهاي مختلفي شد اما شهيد آيت بنابر ولايتمداري كه همگي از او سراغ داشتيم طرح شكايت از بني‎صدر را نپذيرفت و با همان مظلوميت هم به شهادت رسيد.