گفت و گو با امین سالمی و حمید خزاعی،اعضاي ارکستر آکادمیک تهران

موسیقی باید مخاطب را به تفكر وادارد

[مانا لقماني]

اجراي موسیقی به صورت ارکسترال با ترکیبی از سازهای سنتی و کلاسیک،توسط هنرمندان بزرگ ایران آغاز شد و ارکستر آکادمیک تهران با تکیه بر 70سال تجربه گذشتگان و آنچه به همت استادان خود آموخته است،در تیر ماه 1387 فعالیت خود را آغاز کرد.این ارکستر پس از تمرین های بسیار،توانست نخستین برنامه های خود را در زمستان سال گذشته در تالارهای رودکی و وحدت با بهره گیری از اعضاي جوان خود برگزار کند.
تأسیس ارکستر آکادمیک تهران به همت دو هنرمند جوان از جمله امین سالمی و حمید خزاعی بود؛امین سالمی متولد 1360 و دارای لیسانس موسیقی است.سالمی نوازنده و مدرس سنتور نیز هست و پس از دریافت کارت صلاحیت تدریس آهنگسازی از مرکز آموزش فعالیت‌های هنری وزارت ارشاد، ارکستر آکادمیک تهران را تأُسیس کرد و خود رهبری آن را به عهده گرفت.همچنین حمید خزاعی که متولد 1357 و کارشناس موسیقی است به عنوان خواننده با ارکستر آکادمیک تهران همکاری دارد.


چطور به فکر تشکیل ارکستر آکادمیک تهران افتادید؟
امین سالمی: سال 1384 بود که ما مشغول ضبط کاست بودیم و به ما پیشنهاد شد تا با گذراندن دوره‌هایی و گرفتن مدارک مورد نیاز،ارکستری را تشکیل دهیم.در آن زمان،خیلی امیدوار نبودیم؛چون شروع چنین کاری هم نیاز به پشتوانه مالی قوی داشت و هم وقت آزاد برای انجام کار.این ماجرا با مشغولیت‌های ما برای ضبط کاست همزمان شد و پس از سرانجام یافتن این کار،کمی وقت آزاد پیدا کرده و تشکیل ارکستر و آموزش های مربوط به آن را آغاز کردم.در اواخر سال 86 وقت آن رسیده بود که ارکستر را تشکیل دهیم. بنابراین با آقای خزاعی صحبت کردم و با چند مؤسسه آکادمیک هم وارد صحبت شدیم که متأسفانه با وجود اینکه به ما قول همکاری دادند، با ما همکاری نکردند. اواخر خرداد ماه بود که کم کم خودمان از کسانی که کارشان را می‌شناختیم، دعوت کردیم و در فرهنگسرای نیاوران و با کمک مسئولان آنجا تمرین‌ها آغاز شد.پس از مدتی به تعدادمان افزوده شد و دیگر تمرین در آنجا امکانپذیر نبود.در نتیجه به بنیاد رودکی منتقل شدیم و در آنجا به تمرین‌هایمان ادامه دادیم و در حال حاضر 73 نفر به طور ثابت با ارکستر ما همکاری دارند.
حمید خزاعی: البته قرار است تا چند ساز و نوازنده دیگر به ارکستر ما افزوده شوند و محل اجرا را هم به تالار وحدت منتقل کردیم.
به نظر شما خوانندگانی که برای ارکسترهای معمولی کار می‌کنند با خوانندگانی که در ارکسترهای بزرگ فعالند، دارای چه تفاوت‌هایی هستند؟
خزاعي: در سالن‌های موسیقی معمولاً هر نوع موسیقی با هر کیفیتی اجرا نمی‌شود. گروه‌ها و هنرمندانی به تالار وحدت راه می یابند که کارشان از جهت کیفیت اجرا و رعایت اصول فنی قابل پذیرش باشد. از طرفی هم بحث اجرای ارکستر که پیش می‌آید، هماهنگی در ساختار ارکستر حرف اول را می‌زند. بنابراین، در تعریف موسیقی فاخر چندین عامل را می‌توان مؤثر دانست که از جمله آنها کیفیت کار نوازندگان و شیوه نوازندگی آنان، ساختار قطعات اجرایی، تنظیم و رهبری آنهاست.
امین سالمی: از نظر من هر نوع موسیقی که مخاطب را به تفکر وادارد،موسیقی فاخر است و حال این در تنظیم و ملودی آن باشد یا در اجرا و شعر آن.در موسیقی فاخر چیزی وجود دارد که سبب می شود تا مخاطب لحظه‌ای اندیشه کند و با آمدن به برنامه‌های کنسرت وقتش را مفید بگذراند و حداقلی را به معلومات خود بیفزاید.
اهمیت آشنایی با سازهای ضربی در آواز چیست و کسی که با این سازها آشناست با آنکه اصلاً از ساز چیزی نمی‌داند،چه تفاوتی دارد؟
حمید خزاعی: اگر خواننده‌ای بتواند دست کم با یک نوع ساز و به ویژه یکی از انواع سازهای ضربی یا کوبه‌ای آشنایی داشته باشد، سبب تقویت ریتم برای او مي‌شود. از این جنبه که هر اندازه تعداد نوازندگان بیشتر باشند، حفظ ریتم توسط خواننده می‌تواند در ارائه یک اجرای خوب مؤثر باشد.آشنایی خواننده با یک ساز ملودیک هم به ژوس خواندن وی در ارکستر کمک فراوانی می‌کند. این بسیار مهم است که وی فواصل نت‌ها را به خاطر داشته باشد و بتواند دستگاه‌ها و ردیف‌های موسیقی را با اجرای دست خود اجرا کند.
عده‌ای از کارشناسان بر این باورند که موسیقی سنتی ظرفیت همخوانی با شعر نو را ندارد، آیا شما نیز این نظر را تأیید می‌کنید؟
حمید خزاعی: به نظر من یکی از دلایل پیشرفت نکردن موسیقی ما همین تعصب هاست و اگر این تعصبات که روی هر مقوله‌ای وجود دارد، برداشته شود؛ من اطمینان دارم که موسیقی ما بسیار بیش از آنچه که در حال حاضر هست باید پیشرفت کند و جهانی شود. هنگامی که ما فواصل سری و کرن در موسیقی خود داریم، به گوش نوازندگان و موسیقیدانان غیر ایرانی ناآشناست و به آسانی قادر به اجرای آنها نیستند. در آهنگسازی برای شعر نو یا هر قالب شعری دیگری،اگر آهنگساز با فضای شعری آن درگیر شود و بتواند در فضای موسیقی آن را ارتقا دهد و با توجه به اینکه اولین عامل تأثیرگذار در موسیقی شعر است،ما باید ابتدا بتوانیم شعر را درست بیان کنیم. بنابراین امکان دارد موسیقی هم ساخته شود که آن شعر نو را به شیوه بسیار خوبی اجرا کند و خیلی از بزرگان موسیقی این کار را با موفقیت انجام داده‌اند.
برخی بر این باورند که خواننده بخشی از یک ارکستر است و برخی هم خواننده را جدا از ارکستر می دانند، نظر شما در این زمینه چیست؟
حمید خزاعی: من درباره این قضیه بر این باورم که وقتی گروهی به عنوان ارکستر با هر تعداد روی صحنه ظاهر می شوند، مطمئناً تک تک افرادی که اجرا دارند،در کیفیت کار ارکستر مؤثرند و دارای اهمیت هستند. بنابراین نقص در کار یا نبود هر یک از آنان به کار گروه آسیب می‌رساند. معمولاً در همه دنیا اگر اثری که ساخته می شود با کلام باشد، نتیجه کار برای مخاطبان به نام خواننده شناخته می‌شود.
حمید خزاعی: طبیعتاً قالب کار ارکسترال با انواع گروه‌های موسیقی کمی متفاوت بوده و هم شرایط اجرایی آن طور دیگری است. اصولاً بحث ارکستر ملی و آواز ایرانی که پیش می آید،اینها باید در کنار یکدیگر قرار گیرند و خواننده ایرانی که می خواهد با ارکستر همکاری کند،شرایط کارش متفاوت می‌شود. خوانندگانی که در حال حاضر به اجرای آواز ایرانی مشغول هستند، معمولاً فرم کارشان در اجراهای گروهی یک چارچوب کاملاً مشخص دارد. در بحث ارکسترال کمی فاکتورها تغییر می کنند و شرایط اجرا هم متفاوت می‌شود و از نظر اجرا به دشواری‌های کار افزوده شده و شیوه اجرا نیز تغییر می‌کند.
پیشینه ارکسترهای موسیقی در ایران و جهان چیست؟
امین سالمی:در جهان از قدیم پدیده ای به نام ارکستر موسیقی کلاسیک و ارکستر سمفونیک تعریف شده است و به طور مشخص این ارکسترها را می توان متعلق به اروپاییان دانست.درباره تشکیل ارکستر در ایران می‌توان گفت که ما از گذشته سه نوع ارکستر داشتیم و هم اکنون نیز داریم. از جمله این ارکسترها می توان به ارکسترهای سنتی که تنها از سازهای ایرانی تشکیل شده اند و آوازها و آهنگ های ایرانی را اجرا می‌کنند، اشاره کرد.ارکستر با سازهای گوناگون پس از تأسیس دارالفنون به وجود آمد و با آمدن اساتید اروپایی به ایران،ذهنیتی تازه میان هنرمندان ایجاد شد.بنابراین دو گروه ارکستر کم کم تشکیل شد که یکی با تعداد اعضاي محدود، آهنگ‌های کلاسیک اجرا می کرد و تا امروز به شکل کنونی درآمده است و دیگری ارکستر ملی ایران به رهبری فرهاد فخرالدینی بود که می توان گفت با ارکسترهای رادیویی آغاز به کار کرد. در آن زمان چندین ارکستر در رادیو برنامه اجرا می کردند و پس از انقلاب به سبب جنگ فعالیت این ارکسترها تعطیل شد.در سال 1377 به همت آقای فخرالدینی به شکل کاملاً مدرن و پیشرفته به اجرا پرداختند.
حمید خزاعی: ارکستر ملی قالبش جای گرفتن سازهای ایرانی در کنار سازهای غیرایرانی است و در ایران به غیر از ارکستری که آقای فخرالدینی رهبری می‌کند، ارکستر ملی دیگری نداریم. در واقع ارکستر آکادمیک تهران نخستین ارکستر ملی ایران است که به صورت خصوصی تأسیس شده است.
نقش ارکسترهای موسیقی در ارتقاي موسیقی هر جامعه چیست؟
امین سالمی: به نظر شما چند درصد مردم با انواع سازهای موسیقی آشنایی یا از شکل ظاهری آنها تصور درستی دارند؟! هنگامی که کنسرت برگزار می‌شود، اگر نیمی از حاضران در سالن از مخاطبان ثابت سالن باشند دیگران کسانی هستند که برای نخستین بار برای کنسرت آمده اند. حتماً در میان آنان نوجوان یا جوانی هم هست که با دیدن سازها، جذب موسیقی می‌شود. خوشبختانه کنسرت‌هایی که در حال حاضر در سالن ها برگزار می‌شوند، همگی وزین بوده و می‌توان موسیقی اجرا شده را فاخر دانست.این خود انگیزه‌ای برای مخاطبان است تا به جای رفتن به سمت موسیقی‌های غربی،به سوی موسیقی‌های کلاسیک یا سنتی جذب شوند و این جوانان و نوجوانان هستند که در سال های آتی سرنوشت هنر این سرزمین را رقم می‌زنند.