printlogo


دبیر شورای عالی فضای مجازی در گفت‌و‌گو با «ایران»:
فیلترینگ درمان حل مشکل فضای مجازی نیست



  مینو مومنی/  روزهای پایانی شهریور ماه سال جاری در تقویم شورای عالی فضای مجازی و مرکز ملی فضای مجازی از اهمیت بالایی برخوردار است. چرا که در نخستین جلسه از دور دوم این شورا و با توجه به پایان دوره، به اتفاق آرای اعضا، «سید ابوالحسن فیروزآبادی» به عنوان دبیر شورای عالی فضای مجازی و رئیس مرکز ملی فضای مجازی انتخاب شد. رئیس مرکز ملی فضای مجازی در حالی کار خود را آغاز کرد که این مرکز در روزهای پایانی دوره قبل، اختلاف‌های بسیاری با وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات داشت. اختلاف‌هایی که به جای حل آنها از طریق مذاکره با طرف مورد اختلاف، اخبار آن در حاشیه مراسم‌ مختلف در حوزه فناوری سر از رسانه‌ها در می‌آورد و به نوعی بر شدت آنها افزوده می‌شد. خوشبختانه دبیر جدید این شورا وقتی در اولین قدم پای در ساختمان پر حاشیه مرکز ملی فضای مجازی نگذاشت و رهسپار ساختمانی دیگر در سعادت آباد شد، نشان داد آمده است که برای همیشه پایانی به این اختلاف ‌ها بدهد.
گفتنی است بسیاری از رسانه‌های منتقد دولت رئیس مرکز ملی فضای مجازی را متهم به سکوت کرده‌اند اما وقتی پای صحبت‌های فیروزآبادی می‌نشینی درخواهی یافت که او به‌دور از حاشیه‌ها در تلاش است طرح‌های مهمی همچون شبکه ملی اطلاعات را با کمک وزارت ارتباطات در مدتی کوتاه به سرانجام برساند.  اگر تمایل به دانستن اطلاعاتی در خصوص عملکرد این شورا و نگاه رئیس مرکز ملی فضای مجازی به مسائل روز همچون فیلترینگ، فعالیت‌های شبکه‌های اجتماعی  و... دارید با این گفت‌و‌گو با همراه شوید.

یکی از ایرادهایی که به شورای عالی فضای مجازی گرفته می‌شود این است که جلسه‌های آن به صورت مرتب برگزار نمی‌شود. به عنوان دبیر این شورا فکر می‌کنید این ایراد وارد است؟
این ایراد تا حدودی وارد است. علت نیز به این مسأله برمی‌گردد که اعضای شورا از عالی‌ترین سطوح مدیریتی کشور شکل گرفته است تا آنجا که هم در حوزه سه قوه و هم در حوزه افراد لشکری و کشوری در آن عضو هستند. به عنوان نمونه 6 وزیر در این شورا حضور دارند و ریاست آن نیز بر عهده شخص رئیس جمهوری است که همین مسأله باعث می‌شود جلسه‌ها با تأخیر برگزار شود.
آیا برنامه خاصی در نظر گرفته شده است که بعد از این، جلسه‌ها به طور منظم برگزار شود؟
این جلسه‌ها باید حداقل یکبار در ماه برگزار شود و تا آنجا که من در جریان هستم شخص دکتر روحانی در تلاش هستند که این جلسه‌ها به طور منظم برگزار شود.
براساس اظهار نظر جنابعالی در لایحه برنامه ششم توسعه 10 وظیفه و مأموریت شورای عالی فضای مجازی کمرنگ دیده شده است که باید به این موضوعات به صورت جدی تر پرداخته شود این 10 وظیفه چه مواردی را شامل می‌شود؟
متأسفانه در برنامه ششم توسعه بیشتر به دولت الکترونیک توجه شده است و به محورهایی که از طرف مقام رهبری به عنوان وظیفه به این شورا محول شده همچون تسریع در راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات و نظارت مستمر بر آن، کمک به رشد اقتصاد دانش بنیان فضای مجازی، رونق محتوا، خدمات و تجارت در عرصه فضای مجازی، بهبود شرایط کسب و کار مرتبط با فناوری‌های مجازی و بهره‌گیری از فرصت‌های اشتغالزایی در این عرصه، توجهی نشده است.
عده‌ای از متولیان حوزه فناوری بر این عقیده هستند که فیلتر راه علاج کنترل فضای مجازی است و خوشبختانه در دولت فعلی این نگاه کمرنگ و حداقل به سمت فیلترینگ هوشمند کشیده شده است شما به فیلترینگ چه نگاهی دارید در حالی که در نشستی اعلام کرده‌اید که سیاست‌های محدودکننده پاسخگوی فضای مجازی کشور نیست؟
فضای مجازی از تکنولوژی و فناوری بهره می‌گیرد که آن فناوری در حقیقت از یک معماری باز استفاده می‌کند و اساس این ارتباط نیز بر پایه شبکه‌ای است که هر کس در ارتباط با فرد دیگری باشد. بنابراین به کارگیری فیلتر در این فضا، یا روش‌هایی که به نحوی ارتباطات را محدود کند به عبارتی انکار فلسفه وجودی فضای مجازی است. طبیعی است که سیاست‌هایی که با فلسفه وجودی این فضا در تضاد باشد نمی‌تواند دائمی و از همه مهمتر مؤثر باشد.
ما به فیلتر به عنوان یک مسکن نگاه می‌کنیم که ممکن است در شرایطی مجبور باشیم که مسکن را به کار ببریم تا بتوانیم به درمان حقیقی دست پیدا کنیم. پس فیلتر درمان حل مشکل فضای مجازی نیست. من قبول دارم توسعه فضای مجازی در کنار خود می‌تواند مشکلاتی را نیز ایجاد کند اما باید برای حل این مشکل‌ها به دنبال راه حل‌های عقلانی بنا بر شرایط بومی و اصولی که مورد پذیرش جامعه است باشیم. یکی از این راه‌ها استفاده از سایت‌های جایگزین است در حقیقت مراجعه افراد به بعضی از سایت‌ها بنا بر رفع یک نیاز است اگر آن نیاز کاذب باشد باید با روش‌های منطقی و دقیق، کذب بودن آن نیاز را برای کاربر و متقاضی آشکار کنیم و اگر هم نیاز واقعی است که باید به نحو مقتضی آن نیاز برطرف شود.
چندی پیش در خبری اعلام شد که شورای عالی فضای مجازی مصوبه‌ای در خصوص اینترنت سالم داشته، دقیقاً اینترنت سالم به چه معنا است؟
در سال 93 شورا مصوبه «فضای مجازی سالم، مفید و ایمن» را داشته است و براساس آن مرکز ملی فضای مجازی موظف شده است تا سیاست ها، اقدام‌ها و تقسیم کار ملی بویژه در جهت صیانت از خانواده، کودکان و نوجوانان با مشارکت داوطلبانه کاربران تهیه و به شورا ارائه کند که این طرح هم اکنون در مرکز در دست تدوین است.
در اینترنت سالم مقوله جدا کردن اینترنت داخلی از بین‌المللی مطرح است؟
در صحبت‌هایی که در شورای عالی فضای مجازی داشته‌ایم به هیچ عنوان بحث جدایی از اینترنت جهانی مطرح نبوده است.
قرار بود پیوست فرهنگی فضای مجازی از سوی وزارت ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی تدوین و در شورای عالی فضای مجازی تصویب شود این پیوست فرهنگی در حال حاضر در چه مرحله‌ای است؟
براساس نظامنامه‌ای که درمورد پیوست‌های فرهنگی در شورای عالی انقلاب فرهنگی تهیه شده، پروژه‌هایی که در کشور در حوزه‌های اجتماعی، ارتباطی، فرهنگی و... در حال انجام بوده یا قرار است انجام بشود، باید دارای پیوست فرهنگی باشد با شرایطی که در آن نظامنامه آمده است. طبیعی است که پروژه‌های بزرگ و ملی که در کشور وجود دارد مثل شبکه ملی اطلاعات، اپراتورهای تلفن همراه و... باید پیوست فرهنگی داشته باشند و این پیوست، باید توسط کسانی که این پروژه‌ها را انجام می‌دهند براساس همان نظامنامه تهیه بشود. متأسفانه در چند سال گذشته به عنوان نمونه پیوستی که براساس این نظامنامه مورد قبول وزارت ارتباطات و مرکز ملی فضای مجازی باشد از سوی اپراتورهای تلفن همراه ارائه نشده است. بتازگی طرحی در کمیسیون عالی محتوا در مرکز ملی فضای مجازی تهیه شده که اخیراً من آن را مطالعه کرده‌ام و هنوز متن کاملی نیست و امیدوار هستم هر چه سریعتر این متن آماده شود.
دراجرای پیوست فرهنگی چه مواردی لحاظ می‌شود؟
همانطور که گفته شد تهیه این پیوست‌ها باید طبق نظامنامه پیوست فرهنگی شورای عالی انقلاب فرهنگی تهیه شود اما در کل پیوست‌های فرهنگی، در نظر گرفتن پیامد‌های فرهنگی یک پروژه بر جامعه است که مثلاً آن پروژه چه اثراتی می‌تواند بر گروه‌های مختلف سنی، قومیتی، اجتماعی، نژادی و... بر جای بگذارد و اگر اثرات منفی دارد چه تمهیداتی در آن پروژه برای رفع آن در نظر گرفته شده است.
طی این سال‌ها شاهد بودیم فیلتر کردن فضای مجازی نسبت به فرهنگ‌سازی این محیط اولویت بیشتری داشته، شما در راستای فرهنگ‌سازی در محیط فضای مجازی چه برنامه‌ای دارید؟
مرکز ما مسئول سیاستگذاری است و در حوزه سیاستگذاری، تهیه پیوست فرهنگی در همین راستا صورت گرفته و مهم ترین مصوبه ما فضای مجازی سالم است که باید آیین نامه آن توسط همین مرکز تهیه شود. اما من شخصاً اعتقاد دارم باید اقدام‌های ایجابی در حوزه توسعه تولید محتوا در فضای مجازی داشته باشیم و کاری کنیم که کاربران زیادی به سایت‌های با محتوای بومی دسترسی داشته باشند و تبادل اطلاعات ما در سطح همین سایت‌ها باشد که اگر این کار با جدیت دنبال شود مطمئن باشید ما کمترین پیامد و عوارض از محیط مجازی را خواهیم داشت.
بسیاری از رسانه‌های منتقد دولت شما را متهم به سکوت کرده‌اند واز سوی دیگر رئیس کمیته فناوری نوین مجلس نیز از عملکرد شما به عنوان دبیر شورای عالی فضای مجازی انتقاد کرده است شما این مسائل را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
فضای مجازی در حوزه سیاسی تا حدودی ملتهب است و همین نکته موجب شده که فضای مزبور توسعه مناسبی نداشته باشد. به همین دلیل ما در مرکز ملی فضای مجازی می‌خواهیم در یک فضای آرام و با وفاق و بهره‌گیری از کلیه امکانات کشور در جهت تحقق اهداف و سیاست‌های مورد نظر جمهوری اسلامی ایران حرکت کنیم، طبیعی است در این راستا از سر و صداها و درگیری‌های بی‌ثمر اجتناب خواهیم کرد.
شما اعلام کرده‌اید که در راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات تأخیر وجود دارد به همین علت در این راستا قرار است کار مشترکی با وزارت ارتباطات انجام دهیم این کار مشترک دقیقاً به چه صورتی است؟
شبکه ملی اطلاعات از جنس یک پروژه نیست در حقیقت یک پروژه عظیم است که از چندین پروژه تشکیل شده است و در آن ابعاد مختلفی در نظر گرفته می‌شود. اول توسعه زیرساخت وآینده تکنولوژی، دوم بحث مدیریت و یکپارچگی شبکه که قابلیت اجرای سیاست‌ها در آن وجود داشته باشد، سوم بحث امنیت در این شبکه است به نحوی که حریم خصوصی کاربران در آن حفظ شود و بتوانیم از ثروت ملی و دارایی‌های مجازی به نحو کافی محافظت کنیم، چهارم بحث تولید محتوا و پنجم بحث مدل‌های کسب و کار در فضای مجازی است. به طور مثال ما تا زمانی که برنامه‌ای برای برآورد اندازه بازار در فضای مجازی نداشته باشیم، نمی‌توانیم صحبتی از برنامه‌های توسعه‌ای به میان بیاوریم چون توسعه فضای مجازی توسط سرمایه بخش خصوصی و مردم صورت می‌گیرد و در حقیقت دولت نه تنها در این فضا پولی تزریق نمی‌کند بلکه پولی هم برداشت خواهد کرد.  بنابراین توسعه فضای مجازی مرتبط است با مدل‌های اقتصادی که در این فضا به کار گرفته می‌شود.
از سوی دیگر این مدل‌ها در میزان تولید محتوا بشدت مؤثر هستند پس طراحی چنین شبکه‌ای توسط یک وزارتخانه، یک شرکت یا یک طرف خارجی غیر ممکن است. به همین علت مرکزملی فضای مجازی در همکاری مشترکی که با وزارت ارتباطات به عمل آورد پیشنهاد داد پنج کارگروه تشکیل بشود در این کارگروه‌ها کلیه فعالان فضای مجازی از متخصصان فناوری، اساتید، اپراتورها، رگولاتور، تولیدکنندگان محتوا، سازمان‌های حاکمیتی سیاستگذار دعوت و نظرات آنها اخذ شود تا روی یک طرح مشترک ملی بتوانیم آرا را جمع‌آوری کنیم تا در نهایت طرح نهایی شبکه ملی اطلاعات را بتوان استخراج کرد.
شبکه ملی اطلاعات طرحی است که در دولت قبل کلید آن زده شده است و به نوعی دولت تدبیر و امید باید آن را به سرانجام برساند و در حال حاضر بعضی از منتقدان فعلی این طرح نیز کسانی هستند که در دولت قبل پست‌های کلیدی داشتند شما پیشرفت شبکه ملی اطلاعات را در دو دولت چگونه ارزیابی می‌کنید؟
در دولت قبل در حقیقت یک بی‌توجهی عمدی به فضای مجازی صورت گرفته بود و میزان سرمایه گذاری‌ها بیشتر در حوزه اپراتوری بود. ولی در دولت فعلی با توجه به اینکه تصمیم گرفته شد مردم دسترسی به پهنای باند بیشتری داشته باشند، زیرساخت‌های فنی فضای مجازی با رشد بسیار خوبی مواجه شده است. به عبارتی یکی از شاخص‌های فضای مجازی که شکاف دیجیتالی است با توسعه پهن باند در کشور و شبکه‌های موبایلی نسل سوم و چهارم بشدت در کشور بهبود پیدا کرد. اما در بخش‌های دیگر آنچنان اقدام روشنی صورت نگرفته است.
در دیدار با رئیس مجلس و اعضای سازمان نظام صنفی رایانه‌ای (نصر) اعلام کرده‌اید که مرکز ملی فضای مجازی باید در فضای اقتصادی کشور نقش بیشتری داشته باشد این نقش دقیقاً به چه صورتی خواهد بود؟
فناوری اطلاعات و ارتباطات در حقیقت پیشران توسعه اقتصادی در کشورها به حساب می‌آید و از آن به عنوان فناوری همه منظوره نام برده می‌شود و ثابت شده اگر به فضای مجازی به عنوان یک زیست بوم و یک اکوسیستم توجه بشود و توسعه  آی‌سی‌تی به صورت برنامه‌ریزی شده و متوازن با توسعه اقتصادی صورت بگیرد در توسعه اقتصادی کشور نقش برجسته‌ای خواهد داشت. به عبارتی در حوزه اقتصادی افزایش تولید ناخالص ملی بدون توسعه آی‌سی‌تی امکانپذیر نیست. بنابراین اگر ما می‌خواهیم مردمی داشته باشیم با درآمد سرانه بالا، باید آی‌سی‌تی در کشور توسعه پیدا کند.
شما در نشستی اعلام کرده‌اید که بازی‌های رایانه‌ای خوبی با تیراژ بالا در کشور تولید می‌شود