printlogo


عکس نوشت



مرتضی بیک‌بیاتی
پژوهشگر فرهنگ

سردارِ عدالت
به بهانه دومین سالمرگ «امیر ناصر کاتوزیان»
امیر ناصرکاتوزیان مردی بود که در سراسر عمر پر بار و برِ خود با وجود همه مشکلات با ایستادگی و آزادگی و شکیبایی هرچه تمام‌برای حق و عدالت و تحقق این آرمان، بسیار کوشید و توانست تا قله‌های بلند و بالا و والا و رفیع دانش و اندیشه پرواز کند و جایگاه و پایگاه علمی خود را تا احراز عنوان پدر علم حقوق و فراتر از آن دانشمندی پر کار تثبیت نماید. گواه و استناد آن، منابع وتألیفات و میراث ماندگاری که از خود به یادگار نهاده است که چه در عرصه تحقیق و تألیف و چه در عرصه‌های تدریس و تعلیم، موجب شد که بواقع ایشان نقش یگانه و برجسته‌ای در پرورش هزاران هزار دانشجو و پژوهشگر رشته حقوق داشته باشد تا دانشجویان و علاقه‌مندان به رشته حقوق به‌طور مستقیم و غیر مستقیم از اندیشه‌های ژرف و گونه‌گون این استاد گرانقدر بهره‌مند باشند؛ از این نظر استاد کاتوزیان نقش کلیدی، اساسی و بنیادینی در تکمیل و تکوین سیر دانش رشته حقوق و به‌طور اخص گرایش حقوق خصوصی ایفا کرده است.
استاد ناصر کاتوزیان را اگر به منشوری ارزشمند و فاخر تشبیه نماییم و وقتی ایشان را از زوایای مختلف و متنوعی بنگریم و ببینیم با چند چهره منحصر به یگانه از ایشان مواجه می‌شویم. یک چهره، بیانگر آن است که این استاد فقید از اهل و اهالی قلم است. اما وجه غالب و ویژگی آثار استاد کاتوزیان پختگی نغز و مغز، انسجام و استواری، سادگی بیان و بیان مصداق گونه و همراه با مثال و نمونه، داشتن پشتوانه علمی به مراجع و قوانین حقوق سایرکشورها از جمله مصر و فرانسه و همچنین منابع فقهی است که البته لازم به ذکر می‌دانم که کاتوزیان یک تلفیق نوآورانه امروزین و نوین بین فقه و حقوق و آنچه از آن به عنوان فقهِ روزآمد یاد می‌کنند در توضیح و بیان استدلالات خود برقرار کرده است. وجه دیگر از منشور چهره استاد کاتوزیان، آزادگی شخصیت ایشان است که ردپای این نوع آزادگی و همگام با مردم همنسل خویش شدن این حقوقدان برجسته روزگار را می‌بایستی در نپذیرفتن و رد بورسیه تحصیلی که حکومت پهلوی برای ایشان درنظر گرفته بود و طی دو مرحله مختلف از وی به عنوان دانشجوی نخبه و نمونه و نابغه برای تحصیل در کشورهای غربی دعوت می‌شود و کاتوزیان در هر دو مرحله این بورس‌ها را رد می‌کند، دید. او عدم وابستگی به دولت‌ها و حکام را در مسیر عدالت راه موفقیت خود می‌داند و نیز در عوض دلبستگی وافر و بی‌حد به خاک میهن و وطنش دلیل و گواهی بر مدعای نویسنده در بیان آزادگی و استقلال شخصیت آن استاد مانایاد است. و نیز مواردی از این دست که چه در سال‌های قبل از انقلاب و چه در سال‌های بعد از انقلاب، مستقل و بدون وابستگی به هیچ جریان و نحله‌ای، تنها و یگانه و صرفاً برای تحقق عدل و عدالت و حق و حقیقت در جامعه ایران این آزادگی و منش را پیشه خود کرده بود. امیر ناصر کاتوزیان همواره در تمام زندگی‌اش به موضوع اخلاق به عنوان اصلی‌ترین و درونمایه جوهره تحقق عدالت و همچنین از بین بردن ظلم و مسأله ظلم‌زدایی و در مقابل کوشش برای عدل و عدل‌زایی و برقراری این مهم، تأکید داشته است که در عمل و نظر در این زمینه موفق و کامیاب شده است.