printlogo


«کتابواره : فهرست مقاله‌ها، رساله‌ها، جزوه‌های کمیاب» ایرج افشار رونمایی شد
ثمره 66 سال تلاش

نگاه
گنجینه‌ای برای پژوهشگران

سیدعلی آل داوود
عضو مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی

«کتابواره» اثر خوبی است که همین چند روز شاهد انتشار و رونمایی‌اش بودیم. کتابی که حاصل سال‌ها تلاش مرحوم استاد ایرج افشار است. او از 70-60 سال قبل به هر نشست یا همایش داخلی و خارجی که می‌رفت بروشورها یا جزوه‌های منتشر شده در آنها را جمع‌آوری می‌کرد. اتفاقی که شاید نظیر آن در هیچ کجا رخ نداده باشد و نتوان به فهرست تمام شان، آن هم به زبان‌های مختلف دسترسی داشت. استاد افشار تمام مجله‌هایی که صاحبان مقاله‌ها به وی از کشورهای مختلف هدیه کرده بودند را هم نگه داشته بود که فهرست این مجله‌ها هم در این کتاب آمده است. او بواسطه ضرورتی که در جمع‌آوری این جزوه‌ها، مجله‌ها و بروشورها احساس کرده بود کتابخانه بسیار گرانبهایی را گردآوری کرد.  این کتابخانه بعد از درگذشت استاد افشار بنابر وصیت او به کتابخانه مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی اهدا شد. او به این شرط کتابخانه‌اش را اعطا کرد که یک فهرست نگار از تمام این‌ها فهرستی تهیه کند و به صورت کتاب در اختیار علاقه مندان بگذارد. فهرستی که بیش از 5300 مقاله، بروشور و... را به زبان‌هایی نظیر فارسی، عربی و انگلیسی شامل می‌شود. بی اغراق این کتابواره فهرستی از گنجینه‌هایی است که او در تمام این سال‌ها جمع‌آوری کرده است. فهرستی که افراد علاقه‌مند و پژوهشگران می‌توانند با مراجعه به آن از محل نگهداری این جزوه‌ها و مقاله‌ها با خبر شوند.

«ایران»: پنج سال و هفت ماه و یک هفته است که ایران‌شناسیِ نوین در ایران، پدر خود را از دست داده است اما در همه این مدت، سپهر فرهنگ ایران، حتی در روزهای نبودنش، بی‌نصیب از آثارش نبوده، چنانکه وجود ذی‌جود او، حتی همین حالا هم دانش می‌پراکند که مملو از شیفتگی سرشارش به ایران است. تازه‌ترین منشور، «کتابواره: فهرست مقاله‌ها، رساله‌ها، جزوه‌های کمیاب گنجینه پژوهشی ایرج افشار سپرده شده به مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی» است که عصر یکشنبه 25 مهر در سرای اهل قلم مؤسسه خانه کتاب رونمایی شد.
در ابتدای این نشست، «سید فرید قاسمی» گفت: «کتابواره» با تلاش و پیگیری خانم پارکوهی هارطونیان و آقای عباس مافی سامان پیدا کرد و امیدواریم سایر آثار هم به همین روال انتشار پیدا کنند. در نگاه اول ممکن است کسی تصور کند که آیا می‌توان این کتاب را از آثار ایرج افشار قلمداد کنیم یا خیر. باید گفت بله. بزرگترین تألیف ایرج افشار، گنجینه پژوهشی اوست. هیچ اثر تألیفی ایرج افشار ۶۶ سال طول نکشید. بنابر نوشته‌های خودشان که می‌گویند: «پایه این مجموعه در سال ۱۳۲۳ گذاشته شد و تا سال ۱۳۸۶طول کشید.» قاسمی ویژگی‌ها و قابلیت‌های کتاب «گنجینه‌های پژوهشی» را برشمرد و گفت: همه سرآمدان، کتابشناسان و کتابداران تاریخ معاصر ایران متفق القول هستند که این کتابخانه و گنجینه به وسیله یک فرد معمولی جمع‌آوری نشده بلکه به وسیله بزرگی مانند افشار گردآوری شده که وسواس زیادی در جمع‌آوری منابع داشتند. وی اظهار کرد: شاید کسی تصور کند که این کتابخانه به استاد افشار به ارث رسیده باشد. در صورتی که اینگونه نیست. ایشان در خانه و خانواده‌ای پُر از کتاب و مجله به دنیا آمده‌اند و این کتابخانه و گنجینه پژوهشی یک میراث فردی است که این بزرگمرد خودش به تنهایی ۶۶ سال برای جمع‌آوری آن تلاش کرده است.قاسمی در پایان گفت: استاد افشار همیشه به دنبال اطلاع‌رسانی بود و این کار را گاهی با احیا، تألیف و تدوین فهرست و روزگاری با تازه‌ها و پاره‌های ایران شناسی به سرانجام رسانید. از این‌رو «کتابواره» در جهت تحقق یکی از آرزوی‌های استاد افشار منتشر شده و امیدواریم سرآغازی برای نشر سایر فهرست‌ها باشد.
در ادامه، «علی بهرامیان» تدوین کتاب «کتابواره» را دشوار دانست و گفت: ارزش این کتاب برای کسانی که در زمینه‌های مختلف ایران شناسی کار می‌کنند مشخص می‌شود. استاد ایرج افشار زندگی خود را صرف ایران شناسی کرد به طوری که زندگی او با این موضوع عجین شده بود. ایشان به صورت هوشمندانه و با دقت و دلسوزی این گنجینه را گردآوری کردند. بهرامیان بیان کرد: یادداشت‌هایی که مرحوم ایرج افشار بر کتاب‌های خود نوشته‌اند به عنوان اثر مستقلی منتشر خواهد شد و برای نخستین بار است که این اتفاق رخ می‌دهد. مرحوم افشار در زمان خودشان تلاش کردند تاریخ، فرهنگ و جنبه‌های کهن و معاصر ایران را بشناسند و به مردم روزگار خودشان بشناسانند و این کار را تسهیل کنند. هیچ مؤسسه‌ای از حیث عظمت کار، هوشمندی و تشخیص اینکه چه چیزی برای شناسایی ایران مؤثر است، با استاد ایرج افشار قابل مقایسه نیست.
در ادامه، «پارکوهی هارطونیان» با بیان اینکه با انتشار کتاب«کتابواره» یکی از خواسته‌ها و آرزو‌های من و آقای مافی به عنوان دانش آموختگان مکتب استاد ایرج افشار محقق شده است، گفت: کتابواره نتیجه تلاش، کوشش و تجربه ۸۰ ساله استاد افشار است.
پس ازاین نشست، «مجید غلامی جلیسه»؛ مدیرعامل خانه کتاب گفت: «کتابواره» مصداق عینی دقت نظر و آرشیویست بودن استاد افشار است. «کتابواره» گوشزد کاملاً جدی برای کتابخانه‌ها و مراکز آرشیو ما خواهد بود و به آنها می‌فهماند که چه راحت از داشته‌های خود گذشته‌اند و بسیاری از پژوهشگران را از این منابع محروم کرده‌اند که امروز دسترسی به آنها مشکل است.