printlogo


اینجا کسی شمع‌ها را خاموش نمی‌کند



انگار شب دنبال نور است.آسمان که سیاه می‌شود.خورشید عصر تاسوعا چاره‌ای ندارد جز دل سپردن به تاریکی. به تاریکی و سکوت. شب اما دنبال نور است. نوری که از لابه لای انگشتان لرزان در خم کوچه پس کوچه‌های قدیمی شهر می‌پیچد و از قامت سیاه پوش بالا می‌رود تا آسمان. شب دنبال نور است و نجوا. صدای اذان می‌آید. همه آرزوها در سکوت شنیده می‌شود. کوچه‌ها آماده‌اند.
شمع را که جا می‌گذاری با همه آرزوهایت مشتی برنج جایش را می‌گیرد تا برکت خانه‌ات شود. برنجی که از منبر عزا آمده است. فردا عاشوراست. چهل منبر عزا بر پاشده.
چهل منبر لاهیجان
 یکی از مهمترین و البته معروفترین وقدیمی‌ترین  عزاداری که توسط زنان برگزار می‌شود همین چهل‌منبر است. زنان لاهیجان برای برگزاری این مراسم از چند روز قبل از رسیدن غروب تاسوعا آماده می‌شوند. در سال‌های گذشته شمع این مراسم را هم خود زن‌های شهر آماده می‌کردند؛ با رشته‌های پنبه‌ای که موم اندود می‌کردند شمع مراسم آماده می‌شد. البته هنوز هم بعضی از کاسب‌های قدیمی چند روز مانده به روز شمع گردانی به زنان خانه‌دار سفارش ساخت شمع می‌دهند. اما مراسم چهل منبر که در فهرست آثار معنوی کشور هم ثبت شده است چگونه برگزار می‌شود؟
فاطمه حسن‌زاده که سن و سالش را بر اساس چهل منبرهایی که گذرانده می‌شمرد می‌گوید: «همه کودکی و نوجوانی و جوانی من  در همین کوچه پس کوچه‌های لاهیجان و به آرزوی رسیدن یک چهل منبر دیگر گذشته است. از کودکی‌ام تا به حال حتی ذره‌ای از شور و اشتیاقم به این مراسم کم نشده. هر سال محرم که می‌شود دلم آتش می‌گیرد. پر می‌شود از دعا و آرزو. نخستین شمع را که روشن می‌کنم و روی منبر می‌گذارم، دلم آرام می‌گیرد.»
مراسم چهل منبر بعد از اقامه نماز شب عاشورا شروع می‌شود. مردم لاهیجان از قبل منبرها را آماده کرده‌اند.این منبرها بیشتر توسط کسانی جلوی در خانه گذاشته می‌شود که یک روز از ماه  در خانه‌شان مراسم روضه و نوحه خوانی امام حسین(ع) بر پا شده است. ظهر تاسوعا منبری جلوی خانه می‌گذارند که نشان می‌دهد در این خانه مجلس عزا بر پا شده است. روی منبر را با پارچه سیاه می‌پوشانند و روی آن یک سینی می‌گذارند. درون سینی یک کاسه برنج و دو کاسه خالی هم می‌گذارند. روشنی منبر هم ازآتش کوچکی که به پا می‌کنند یا چند شمع درون سینی گرفته می‌شود.  زنان عزادار که از کوچه پس کوچه‌های شهر می‌گذرند باید چهل شمع روی چهل منبر بگذارند و ظرف‌های خالی را با خرما و سکه‌ای پر کنند. چند دانه برنج هم از کاسه برنج بر می‌دارند تا با برنج‌های خانه مخلوط کنند و تا آخر سال برکت در خانه‌شان باشد.
فاطمه حسن‌زاده 53 چهل منبر را پشت سر گذاشته است: «عزاداری امام حسین(ع) همیشه با شور و نواست و با صدای بلند و شیون و گریه که خیلی هم عالی است. اما چهل منبر در سکوت کامل است.کسی حرف نمی‌زند. هر کس در خلوت خودش شمعی روشن می‌کند و با امامش حرف می‌زند. من از این چهل منبر جواب گرفته‌ام. وقتی شمع روشن می‌کنم و روی سینی منبر می‌گذارم انگار کسی نشسته و به حرف‌هایم گوش می‌دهد. همیشه با دلی سنگین  می‌آیم و با روحی سبک به خانه بر می‌گردم.»

چهل منبر لرستان
 زنان لرستان صبح تاسوعا مراسم چهل منبر را برگزار می‌کنند. زنان از صبح زود صورت‌هایشان را می‌پوشانند و شمع به دست می‌گیرند و از محله «باغ‌دختران» عزاداری را به یاد اسرای زن واقعه عاشورا شروع می‌کنند. زنان در دسته‌هایی به هم پیوسته چادرهایشان را به نشانه وحدت و اتحاد بهم گره می‌زنند. در این مراسم کسی سخن نمی‌گوید. روزه سکوت تا غروب ادامه دارد. سکوت را نشانه تسلیم محض در برابر اراده و خواست خداوند می‌دانند.  مراسم چهل منبر از صبح تا عصر طول می‌کشد. از چهل منبر می‌گذرند و شمع روشن می‌کنند و قند و خرما بر می‌دارند. کسانی که حاجتشان در سال گذشته روا شده به جای قند و شکلاتی که برداشته‌اند به هر منبری که می‌رسند قند و شکلات برای بقیه حاجتمندان می‌گذارند. چهل منبر که تمام می‌شود و شمع‌ها به عدد چهل می‌رسد، زنان پارچه سیاه را از صورت بر می‌دارند، گره چادر را باز می‌کنند و صلوات می‌فرستند. این مراسم بیشتر توسط بروجردی‌ها و خرم‌آبادی‌های لرستان برگزار می‌شود.
هفت منبر
مراسم هفت منبر توسط زنان خادم مساجد و اماکن مذهبی  بیرجند برگزار می‌شود. در این مراسم زنان با روشن کردن هفت شمع در هفت منبر، مسجد یا حسینیه در آن شرکت می‌کنند.زنان عصر روز تاسوعا با انداختن پارچه سیاهی روی منبر و گذاشتن آن در نزدیکی در مسجد یا حسینیه، آماده پذیرایی از عزاداران سالار شهیدان می‌شوند.
زنان شرکت‌کننده در این مراسم پس از نیت کردن، شمعی را درون سینی و کنار این منبرها روشن می‌کنند و خرما، شیرینی و پول را درون سینی روی منبر می‌گذارند و برای روشن کردن شمعی دیگر به یک مسجد دیگر می‌روند. زنان عزادار تا پایان مراسم و خاموش شدن شمع‌ها در محل می‌مانند و هیچ کدام از شمع‌ها را خاموش نمی‌کنند.