printlogo


سهم زنان از نامزدهای فهرست‌های امید در سطح کشور فقط 16 درصد بود
کاهش 36 درصدی زنان راه یافته به شوراها در 31 مرکز استان

مژگان جمشیدی

در حالی که خبر راهیابی 415 زن به شوراهای شهر و روستا در استان سیستان و بلوچستان همچنان به عنوان شگفتی این دوره از انتخابات شوراها دهان به دهان می‌چرخد اما بررسی‌های خبرنگار «ایران» نشان می‌دهد بر خلاف انتظار میزان حضور زنان در شورای شهر پنجم در 31 مرکز استان کشور در مقایسه با دوره قبل کاهش چشمگیری داشته است. به طوری که تعداد زنان راه یافته به شورای چهارم با کاهش 36.4 درصدی از 66 نفر به 42 نفر در سال‌جاری رسیده است و اکنون پرسش‌های بی‌شماری را پیش روی فعالان سیاسی و زنان قرار داده است.
در همین حال خبرگزاری ایلنا گزارش داده به دنبال کاهش شدید تعداد زنان راه یافته به شورای پنجم، در 16 مرکز استان شوراها مردانه‌تر شده، در یازده مرکز استان از جمله تهران تعداد زنان افزایش یافته و در سه استان درصد حضور زنان تقریباً با دوره قبل برابر بوده است.
این رخداد در حالی اتفاق می‌افتد که پیش از این شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان اعلام کرده بود به منظور بالا بردن میزان مشارکت سیاسی زنان و جوانان، تصمیم گرفته به ترتیب 30 و 20 درصد فهرست امید را در شهرها و مراکز استان‌ها به دو قشر زنان و جوانان اختصاص دهد اما بررسی‌ها نشان می‌دهد این وعده که می‌توانست نقش بسزایی در افزایش تعداد زنان در شوراها داشته باشد باز هم در عمل تحقق نیافته و با وجودی که نرخ ثبت‌نام‌کنندگان و تأیید صلاحیت شدگان زن در بسیاری از شهرها چشمگیر و قابل توجه بوده اما زنان توانمند زیادی از قرار گرقتن در فهرست امید یا بازمانده‌اند یا سهمیه‌ای به مراتب کمتر از آنچه وعده داده شده بود را دریافت کردند.
این درحالی است که ژاله فرامرزیان، دبیر شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان روز 17 اردیبهشت ماه از قطعیت سهمیه ۵۰ درصدی برای زنان و جوانان در فهرست انتخاباتی شوراها خبر داده بود اما بررسی‌های خبرنگار «ایران»، در 22 مرکز استان کشور نشان می‌دهد از مجموع 253 نفری که نام‌شان در لیست امید پنجمین دوره انتخابات شوراهای شهر و روستا به ثبت رسید، صرفنظر از اینکه چه تعداد از آنها موفق به ورود به شوراها شدند تنها 42 نفر را زنان تشکیل دادند، یعنی در عمل چیزی حدود 16.6 درصد از فهرست امید در این شهرها به زنان اختصاص یافت. بیشترین تعداد زنان راه یافته به فهرست امید، در تهران با 6 زن و پایین‌ترین تعداد نیز مربوط به شهر رشت بود که عملاً در بین 11 نفر اعضای فهرست امید این شهر هیچ زنی قرار نگرفت!
اما در مقابل در استان سیستان و بلوچستان که عملاً کمترین لیستی از سوی جناح‌های سیاسی معرفی شد زنان موفق شدند در یک رقابت برابر با مردان 415 کرسی شوراهای شهر و روستا را از آن خود کنند تا شگفتی ساز این دوره از انتخابات شوراهای اسلامی شهر و روستا در ایران باشند. حال اینکه چطور در جامعه‌ای سنتی و محروم همچون سیستان و بلوچستان، زنان توانستند با حداقل امکانات موجود، اعتماد عموم جامعه را به دست آورده و صاحب این تعداد کرسی شوند و اینکه چرا در سایر نقاط کشور عملاً زنان چنین موفقیتی را نتوانستند کسب کنند و اینکه چرا شورای عالی سیاستگذاری اطلاح طلبان که پیش از این بارها وعده تحقق سهمیه 30 درصدی به زنان را داده بود در عمل کمترین سهم را به زنان اختصاص داد موضوع اصلی این گزارش است.
احتمال اینکه زنان فهرست جداگانه بدهند وجود دارد
آذر منصوری، عضو شورای مرکزی حزب اتحاد ملت در پاسخ به این پرسش که چرا اصلاح‌طلبان خلف وعده کردند به «ایران» می‌گوید: من می‌خواهم شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان را نقد کنم چون اختصاص سهمیه 30 درصدی برای ورود خانم‌ها به فهرست امید، تنها ساز و کاری بود که می‌شد امیدوار شد زنان به سطوح بالای مدیریتی و سیاسی راه پیدا کنند. اختصاص این سهمیه به زنان در فهرست امید، بخشی از راهبرد ما برای ایجاد فرصت‌های برابر جنسیتی بود و این چیزی است که در کشورهای توسعه یافته از سال‌ها قبل اجرایی شده تا امکان حضور زنان را در عرصه مدیریت سیاسی و شهری در این کشورها بالا ببرند. با توجه به وضع موجود و پایین بودن نرخ مشارکت سیاسی زنان در ایران، تنها راهکار این بود که حداقل در فهرست احزاب و اصلاح‌طلبان این سهمیه به زنان اختصاص داده شود. برای همین تصمیم گرفته شد که این کار از فهرست کاندیداتوری مجلس شروع شود ولی آنجا وضعیت یک مقدار پیچیدگی داشت با این حال موفق شدیم تعداد نمایندگان زن مجلس را از 3 درصد به 6 درصد برسانیم. بعد از آن با چانه‌زنی‌های فراوان موفق شدیم حضور 6 زن را در فهرست امید شورای شهر تهران قطعی کنیم که البته باز هم به 30 درصد سهمیه نرسید و باید 7 نفر می‌بودند.
این عضو شورای مرکزی جمعیت زنان مسلمان نواندیش همچنین گفت: اما متأسفانه در لیست‌های سایر نقاط کشور این وعده عملی نشد؛اینکه چرا محقق نشد فکر می‌کنم به این دلیل است که شورای عالی سیاستگذاری اساساً به این موضوع بی‌توجه بوده و این بی‌توجهی یک بخش‌اش هم به دلیل حضور نداشتن زنان برمی‌گردد مثلاً در خیلی از استان‌ها زنی که بتواند معیارهای لازم را داشته باشد و در فهرست امید قرار بگیرد وجود نداشت بعضی مناطق هم اصلاً کاندیدای زن نداشتند و شاید در برخی مناطق استقبال زنان کم بوده مثل چهارمحال و بختیاری اما در گیلان و شهر رشت با اینکه استقبال بد هم نبود ولی زنی وارد فهرست نشد. به هر ترتیب من فکر می‌کنم جریان سیاسی اصلاح‌طلب اگر بخواهد همین رویه را ادامه دهد با توجه به فراگیر بودن موضوع زنان در فضای سیاسی کشور، این امر می‌تواند به یک چالش جدی برای اصلاح‌طلبان تبدیل شود و امکان اینکه زنان در سال‌های آینده خودشان لیست‌های جداگانه بدهند وجود دارد.
منصوری افزود: من معتقدم قانون انتخابات باید به نحوی اصلاح شود که این سهمیه جزو قانون شود. امروز در کشورهای همسایه ما مثل عراق و افغانستان 30 درصد از کرسی‌های پارلمان به موجب قانون به زنان اختصاص داده شده. در ایران هم در سال‌های گذشته این امر در مجلس تصویب شد ولی در مجمع تشخیص مصلحت نظام با اختلاف دو رأی تصویب نشد. امروز حتی در کشوری مانند فرانسه هم قانون احزاب سیاسی را ملزم کرده که برای انتخابات شوراها به ازای هر کاندیدای مرد یک زن را هم انتخاب کنند. بنابراین من فکر می‌کنم ما هم در کشورمان نیاز داریم احزاب سیاسی را قانوناً وادار کنیم که به این موضوع توجه کنند و تا آن زمان اگر اصلاح‌طلبان به همین وعده‌ای هم که خودشان داده‌اند وفادار نباشند قطعاً از تحولاتی که شعارش را می‌دهند عقب می‌مانند.
مردها مانع تحقق سهمیه 30 درصدی شدند
فاطمه راکعی دبیر کل جمعیت زنان مسلمان نواندیش نیز درباره عدم تخصیص سهمیه 30 درصدی به زنان در فهرست امید به «ایران»گفت: دلایل مختلفی وجود دارد اما از همه مهم‌تر اینکه یک عده از آقایان اصولاً همیشه به هر علتی مانع بودند این سهمیه 30 درصدی محقق شود، ظاهراً این ممانعت‌ها اصولگرا و اصلاح‌طلب هم ندارد! برای همین عموماً در مرحله حرف موافقت می‌شود و در موقع عمل می‌بینیم که تحقق نمی‌یابد، چون همیشه جوری برنامه‌ریزی می‌کنند که اکثریت با آقایان باشد تا خانم‌ها کنار زده شوند.
این فعال سیاسی افزود: حتی ما انتظار داریم در جاهایی هم که خود خانم‌ها خیلی اشتیاقی برای مشارکت نشان نمی‌دهند خود آقایان کمک کنند متأسفانه امروز نه تنها این کار هم نشده بلکه می‌بینیم تلاش هم شده که زنانی هم که خیلی جاها مشارکت بالایی داشتند وارد فهرست نشوند برای همین به اعتقاد من ممانعت آقایان، بزرگترین مانع اصلی برای تحقق سهمیه 30 درصدی زنان در فهرست امید بود با این حال اما من گفتم تحقیق شود تا ببینیم حالا چه میزان زنان موفق به ورود به شورا شدند. به نظرم از هم‌اکنون قضاوت زود است چون باید دقیقاً بررسی کنیم ببینیم چند درصد لیست‌های امید در کشور را زنان به خود اختصاص داده بودند و اساساً چه تعداد از زنان موفق شدند به شورا راه یابند چه بسا اگر سیستان و بلوچستان را حساب نکنیم حتی نرخ زنان راه یافته به شورا کاهش هم داشته، امیدوارم این طور نباشد به هر حال این سهمیه 30 درصدی حداقل انتظار جامعه زنان بوده و امیدوارم در تمام کشور زنان راه یافته به شورا تعدادشان رشد یافته باشد ولی اگر خدای ناکرده این نرخ در تمام شهرها کاهش یافته باشد باید یک فکر اساسی برای این موضوع کرد چون 30 سال است که ما داریم حرف می‌زنیم باید کمی هم عملگرا و کنشگر باشیم و بدانیم اگر می‌خواهیم به پیشرفت در کشور دست‌یابیم باید زمینه را برای برابری جنسیتی فراهم کنیم.
ضرورت مشارکت بیشتر زنان
سید محمود میرلوحی عضو شورای عالی سیاستگذاری اصلاح‌طلبان در واکنش به این پرسش «ایران»می‌گوید: این یک سیاست جدید است که تازه دو سال است اجرا می‌شود و در همین دو سال موفق بوده چون توانستیم میزان حضور زنان در مجلس را بالا برده و رکورد بزنیم و همچنین تعداد اعضای زن شورای شهر تهران را از 3 نفر به 6 نفر برسانیم، اما در مورد سایر مراکز استان‌ها و شهرستان‌ها انتقاد شما وارد است ضمن اینکه ما به منظور اجرای اصل عدم تمرکز، به استان‌ها اختیار دادیم که خودشان با توجه به سیاست‌ها و چارچوب‌های اعلام شده فهرست امید را نهایی کنند که متأسفانه در برخی مراکز شهرها این قاعده رعایت نشد.
او افزود: به هر حال میزان پایگاه مردمی کاندیداها هم مهم است و کسانی در فهرست قرار گرفتند که احساس می‌شد رأی آور هستند و از طرف دیگر این را هم باید بگویم که متأسفانه میزان ثبت‌نام‌کنندگان زن در این دوره با اینکه نسبت به دوره قبل افزایش داشت اما باز هم بسیار کم و اندک بود و مادامی که خود زنان تمایلی برای شرکت در انتخابات و کسب کرسی‌های سیاسی و شهری نداشته نباشند نمی‌توان انتظار داشت که تخصیص سهمیه به زنان در لیست‌ها به تنهایی بتواند این خلأ را رفع کند. بنابراین من از زنان می‌خواهم حال که حدود نیمی از جمعیت 10 میلیونی فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در ایران را زنان تشکیل داده‌اند برای کسب کرسی‌های سیاسی و تصمیم‌گیری‌های شهری نیز مشارکت بیشتری داشته باشند و جدی‌تر به این موضوع بپردازند و جریان اصلاح‌طلب هم قطعاً تا تحقق مطالبات زنان موضوع سهمیه‌‌بندی را دنبال کرده و سعی می‌کند رعایت کند چون ما خودمان به مشارکت فعال زنان در شوراها و مجلس اعتقاد داریم.
بر‌اساس اعلام ستاد انتخابات کشور، در پنجمین دوره انتخابات شوراها 287 هزار و 425 نفر شامل 17 هزار و 885 زن معادل 6,3 درصد و 269540 مرد معادل 93,7 درصد ثبت‌نام کردند. در انتخابات گذشته، زنان 5,4 درصد از کل داوطلبان را تشکیل می‌دادند اما در انتخابات پیش‌رو سهم زنان به 6,3 درصد رسیده است و فقط در تهران 523 زن برای ورود به شوراها ثبت‌نام کردند. با این حال باز هم زنان محدودی موفق به ورود به شوراها شدند (بجز سیستان و بلوچستان) و حتی اصلاح‌طلبان هم نتوانستند وعده‌هایشان را در ارتباط با ایجاد فرصت‌های نسبتاً برابر برای مشارکت سیاسی زنان و مردان تحقق بخشند.