printlogo


شوک عربی
عربستان، امارات، بحرین، مصر ، لیبی و مالدیو روابط دیپلماتیک خود با قطر را قطع کردند کویت و عمان (2 عضو دیگر شورای همکاری خلیج فارس) با سکوت خود و همزمان اتحادیه عرب ، عراق و اردن با موضع‌گیری‌های صریح از همراهی ریاض خودداری کردند تنش سعودی‌ها با امیر قطر در پی انتشار سخنانی از وی پیرامون ضرورت تقویت روابط با ایران و انتقاد از سیاست‌‌های عربستان اوج گرفته بود ظریف: همسایگان،دائمی‌اند و نمی‌توان جغرافیا را تغییر داد. اجبار و تهدید هرگز راه‌حل نیست گفت‌وگو ضروری است، بخصوص در ماه مبارک رمضان تنش دیپلماتیک، قیمت نفت را به 50 دلار رساند ، بورس قطر 6 درصد افت کرد و پروازهواپیماهای این کشور به فرودگاه‌های منطقه دچار اخلال جدی شد

ص 5

 

پس‌لرزه‌های اقتصادی نبرد دیپلماتیک عربستان علیه قطر
قیمت نفت به 50 دلار رسید / بورس قطر 6 درصد افت کرد / پروازهای قطر دچار اختلال شد

ریحانه یاسینی
روز گذشته خبری کوتاه، بخش‌های سیاسی و اقتصادی بزرگ‌ترین خبرگزاری‌های جهان را معطوف به خود کرد:«عربستان، بحرین، امارات و مصر روابط‌شان را با قطر قطع کردند.»به دنبال اقدام هماهنگ این کشورها، حتی یمن و مالدیو نیز روابط دیپلماتیک خود را با قطر قطع کردند و در سایه این تصمیم سیاسی، غبارهایی تیره بر سر اقتصاد این کشور کوچک، تک‌محصولی اما ثروتمند سایه انداخت. غذا، نفت و آسمان قطر، در نخستین نگاه‌ها خود را تحت تأثیر این تصمیمات نشان دادند. برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد نزدیک نیمی از منابع غذایی قطر از غرب آسیا وارد می‌شود که راه عبور بیشتر آن از طریق مرز زمینی با عربستان است. روز گذشته، تصاویری از فروشگاه‌های قطر منتشر شد که از هجوم مردم برای خرید کالاهای خوراکی از بیم کمبود روزهای آینده، روایت می‌کرد. مصر و عربستان دو شریک اصلی قطر هستند و سال گذشته میلادی ۳۱۰میلیون دلار غذا و ۴۱۶ میلیون دلار گوشت قرمز از این کشورها به قطر صادرات مجدد شد. عربستان و امارات همچنین با صادرات ۲۰۰ میلیون دلار سوخت بنزین و گازوئیل نخستین تأمین‌کننده سوخت قطر هستند. از طرف دیگر، راه‌های هوایی و آبی قطر نیز به این کشورهای عربی وابسته است و حالا تنها آسمان باقی مانده برای قطری‌ها، ایران است. «ایران» تحولات بازارهای نفت، ارز، سهام و حمل‌ونقل را پس از این تغییرات عجیب در صف‌آرایی کشورهای عربی، بررسی کرده است.

قیمت نفت ۱/۱ در صد افزایش یافت
خبرگزاری بلومبرگ، ایران را عامل اصلی این اتفاقات می‌داند و گزارشی درباره قیمت نفت را با این تیتر منتشر کرده: «افزایش قیمت نفت به‌دنبال قطع ارتباط دار و دسته سعودی با قطر، بر سر ایران»؛ بلومبرگ در این گزارش نوشته است: «در حالی که کشمکش‌های دیپلماتیک چندان محموله‌های نفتی را تحت تأثیر قرار نداده است، هرگونه تشدید تنش‌ها می‌تواند چشم‌انداز عرضه نفت در خاورمیانه، توسط کشورهای صادرکننده نفت یعنی عربستان، ایران و قطر را به چالش بکشاند. این کشورها از تنگه هرمز برای تجارت نفتی استفاده می‌کنند، جایی که بر اساس برآورد وزارت انرژی امریکا، ۳۰ درصد از تجارت دریایی نفت جهان در آن جریان دارد.» تاماس وارگا، تحلیلگر ارشد نفتی در لندن به بلومبرگ می‌گوید:«امروز تسکین اندکی برای کسانی که خواهان افزایش قیمت در بازار نفت هستند، ایجاد شد. اما با توجه به تداوم روند نزولی در بازار نفت، حرکات بی‌سابقه تأثیر چندانی بر قیمت‌ نفت در طولانی مدت نخواهد داشت. البته نباید احتمال افزایش بالای قیمت را چندان از ذهن دور کرد.»
خبرگزاری رویترز نیز در تحلیل وضعیت بازارها پس از ماجرای عربستان و قطر، چنین نوشته است:«قطع روابط عربستان و متحدانش با قطر به بهانه حمایت این کشور از جریان‌های افراطی، صنعت انرژی را با نگرانی‌هایی روبه رو ساخته است. این نگرانی‌ها از آن نشأت می‌گیرند که طرف‌های درگیر در این ماجرا بیشترین میزان صادرات نفت و گاز طبیعی مایع(ال ان جی) را در جهان دارند.»
 تولید نفت روزانه 600 هزار بشکه‌ای قطر که یکی از کمترین میزان در اوپک است، در برابر تولید نزدیک به 10میلیون بشکه‌ای عربستان ناچیز است. اما روز گذشته، نفت نخستین بازاری بود که به این اتفاق سیاسی واکنش نشان داد. قیمت هر بشکه نفت برنت با 1.1 درصد افزایش به 50 دلار و 48 سنت رسید. قیمت نفت خام امریکا نیز با یک درصد رشد به 48 دلار و 17 سنت رسید. با حساب این اعداد، بازار نفت هنوز واکنش شدیدی نداشته است. ویرندرا چوآهان، تحلیلگر نفت در مؤسسه مشاوره‌ای انرژی اسپکت می‌‌گوید: «درحال حاضر، ریسک‌های ژئوپلیتیکی چندان سبب افزایش قیمت نفت نشدند اما اگر تنش‌ها میان تولیدکنندگان اصلی نفت اوپک نظیر عربستان، ایران و عراق شدت بگیرد آن وقت بازار به آن توجه می‌کند.»  با وجود تمام این تحلیل‌ها، منابع خبری مختلف گزارش می‌دهند که صادرات نفت، بدون مشکل ادامه دارد. شرکت ژاپنی JERA یکی از بزرگ‌ترین خریداران گاز قطر در دنیا اعلام کرده است که اختلاف این کشورها تأثیری بر خرید گاز از قطر ندارد. در همین حال رویترز خبر داده خط لوله دلفین -خط لوله انتقال گاز بین قطر و امارات و عمان- بدون هیچ تغییری انتقال گاز را به عهده دارد و تنش سیاسی موجود بر آن تأثیری نداشته است.
بدترین بازیگران عرصه جهانی بازار
بر اساس گزارش فایننشال‌تایمز، شاخص اصلی سهام بورس قطر در آغاز معاملات دیروز  با افتی نزدیک به 6 درصدی مواجه شد. البته دیگر شاخص‌های سهام در کشورهای منطقه عمدتاً بدون تغییر بود. شاخص سهام دوبی تنها 0.6 درصد کاهش داشت، در حالی که شاخص سهام ابوظبی افتی
0.3 درصدی را تجربه کرد.
بر اساس گزارش رویترز، ریسک‌های ژئوپلیتیک موجب شد تا با‌وجود رشد بی‌سابقه شاخص‌ها در بورس امریکا در روز جمعه، امروز ارزش سهام‌های آسیایی افت کند. شاخص دلار در برابر سبد 6 ارز معتبر جهانی، که روز جمعه به پایین‌ترین سطح از زمان انتخابات ریاست جمهوری امریکا در ماه نوامبر رسیده بود، امروز با حدود 0.1 درصد افزایش به 96.78 رسید.
بر اساس گزارش بلومبرگ، دلارهای قطر که در قالب اوراق قرضه هستند و همچنین قراردادها به گونه‌ای بوده‌اند که ارزش ریال قطری را که به بیشترین میزان خود از سال 2009 تاکنون رسیده‌بود، کم کنند. ارزش سهام کلیدی در دوحه بیش از چهاربرابر متوسط روزانه، تغییر و نوسان داشته که بخشی از آن به خاطر روزه‌داری مسلمانان در ماه مبارک رمضان بوده‌است. در این فاصله میزان آن به کمترین حدِ خود در هفت سال گذشته رسیده‌است. بلومبرگ می‌نویسد:«با کاهش قیمت سهام در روز دوشنبه، شاخص‌های اصلی کشور به بدترین بازیگرانِ عرصه جهانی تبدیل شده‌اند.»
تنها راه هوایی برای قطر
قطر سالانه 165 هزار پرواز به بیش از 150 مقصد دنیا انجام می‌دهد و هواپیمایی قطر در چند سال اخیر میان ایرلاین‌های برتر هوایی جهان قرار داشته است. اما روز گذشته تمام ارتباطات هوایی این کشور  نیز با کشورهای عربی قطع شد. با توجه به بسته شدن آسمان مصر و امارات، قطر برای سفرهای اروپایی خود فقط می‌تواند از آسمان ایران و ترکیه به اروپا پرواز داشته باشد. به این ترتیب شرکت هواپیمایی قطر باید بنزین بیشتری مصرف کند و در نهایت هزینه بلیت قطر ایرلاین بیشتر از شرکت‌های رقیب همچون الامارات خواهد شد و در نهایت مشتریان این شرکت به سمت دیگر شرکت‌های هواپیمایی خواهند رفت.
در حوزه دریایی نیز این کشور شدیداً به ایران وابسته خواهد شد و تنها راه ورود و خروج کشتی‌ها استفاده از آب‌های ایران و سپس ورود به آبراه‌های آزاد است. در این شرایط روز گذشته ایران‌ایر اعلام کرد پروازهای هما در قطر، بدون هیچ مشکلی انجام شده است. در این شرایط، تنها پوشش ترافیک هوایی قطر درآمد چند میلیون دلاری برای ایران به همراه دارد. براساس گزارش پایگاه خبری الیوم‌السابع انتقال پروازهای قطر به ایران 10 میلیون دلار سود دارد. برای جبران مشکلات شرکت‌های هواپیمایی، برخی گزارش‌ها نشان می‌دهد ترکیه و عمان برنده بحران این شرکت‌ها خواهند بود اما راه ترانزیتی دیگری بجز آسمان ایران، وجود ندارد. البته آسمان عراق نیز برای تردد قطری‌ها در دسترس است اما مشکلات سیاسی و ناامنی‌هایی که در این کشور وجود دارد ترجیح مسئولان اقتصادی قطر را به سمت ایران خواهد آورد. به این ترتیب، هم نفوذ ایران در اقتصاد منطقه بالا می‌رود و هم منابع مالی جدیدی برای کشور به همراه می‌آید.  بر اساس گزارش ایسنا، در کنار آن عبور کشتی‌ها و نفتکش‌های قطری نیز در منطقه با محدودیت‌هایی مواجه خواهد شد. هرچند عبور از آب‌های آزاد برای این کشور ممکن است اما همکاری‌های تجاری و اقتصادی با بنادر منطقه در حال حاضر جزو گزینه‌های قطر نخواهد بود و از این‌رو ایران می‌تواند در حوزه ترانزیت و ترانشیپ دریایی به عنوان محور تعامل اقتصادی قطر در منطقه خود را معرفی کند. هرچند هنوز دولت قطر برنامه‌ریزی‌های جدید اقتصادی خود را اعلام نکرده، اما قطعاً در هر برنامه‌ای که مطرح شود نام ایران به عنوان یکی از اصلی‌ترین شرکای تجاری و منطقه‌ای دوحه مطرح خواهد شد. در همین حال، ایران نیز برای افزایش صادرات مواد غذایی به قطر، اعلام آمادگی کرده است. سیدرضا نورانی، رئیس اتحادیه صادرکنندگان محصولات کشاورزی می‌گوید: «آمادگی داریم انواع محصولات کشاورزی و غذایی را از طریق راه آبی و سه بندر ایران به قطر صادر کنیم.»

//////////////////////////////////////////////////////////

ص 20

گروه جهان/ حدود دو هفته قبل هنگامی که دونالد ترامپ، رئیس جمهوری امریکا در نخستین سفر خارجی خود در کسوت رئیس کاخ‌سفید وارد ریاض شد و پا به پای ملک سلمان، پادشاه سعودی نمایش رقص شمشیر اجرا کرد، شاید بسیاری از ناظران بین‌المللی دریافته بودند، پشت پرده توافق‌های عجیبی حاصل آمده باشد، اما کمتر کسی تصور می‌کرد، این توافق‌های پشت پرده منجر به انزوا، محاصره و تحریم قطر، یکی از 6 عضو شورای همکاری خلیج فارس شود. در این رخداد آنچه با انتشار اظهارات منتسب به تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر در خبرگزاری رسمی این کشور و حمایت ضمنی او از ایران به نقطه اوج رسید، بامداد دیروز به قطع روابط عربستان و دو متحد دیگرش در شورای همکاری خلیج فارس و همراهی مصر، لیبی، مالدیو و دولت مستعفی یمن با دوحه انجامید.  آنان علت قطع روابط را حمایت مالی قطر از گروه‌های تروریستی عنوان کردند. این در حالی است که عمان و کویت، دو عضو شورای همکاری خلیج فارس که در سیاست خارجی تا حدی مستقل عمل می‌کنند، با وجود فشارهایی که از سوی ریاض بر آنها وارد می‌شود، حاضر به حمایت از عربستان یا موضع‌گیری آشکار علیه قطر نشده‌اند. اسپوتنیک نیز گزارش داد اردن اعلام کرده است نظر مشخصی در این خصوص ندارد. به این ترتیب شکافی بی‌سابقه بین کشورهای عربی عضو شورای همکاری خلیج فارس بروز کرد.  اتحادیه عرب نیز اعلام داشت مسأله قطع روابط کشورهای عربی را مورد بررسی قرار نمی‌دهد.
 تنش در روابط عربستان و قطر از چهار سال پیش هنگام برکناری محمد مرسی از ریاست جمهوری مصر آغاز شد. در سال 2013 دوحه از مرسی حمایت می‌کرد و در مقابل ریاض خواهان برکناری او بود. در واقع استخوانی که عربستان و قطر چهار سال پیش لای زخم گذاشته بودند، دیروز در قالب زخمی ناسور سرباز کرد و نه تنها منجر شد روابط دو کشور قطع شود که شکافی عمیق بین کشورهای عربی که خود را برادران عرب می‌نامیدند، انداخت. در این رویداد، مقامات سعودی و کشورهای «دوست و برادرِ» ریاض اعلام کردند، تمام مرزهای زمینی، هوایی و دریایی خود با قطر را می‌بندند، دیپلمات‌های خود را از دوحه فرا می‌خوانند و به دیپلمات‌های قطری ساکن در کشورهایشان 48 ساعت و به اتباع قطری ساکن در کشورهایشان 14 روز فرصت بازگشت به قطر می‌دهند. سعودی‌ها همچنین فرمان تحریم همه جانبه علیه قطر داده و قطر را از ائتلاف عربی علیه یمن اخراج کردند. بنا بر گزارش اسکای نیوز، فرماندهی ائتلاف عربی تحت رهبری عربستان علیه یمن در این باره اعلام کرد، به مشارکت قطر در این ائتلاف پایان داده است. این فرماندهی علت این امر را حمایت قطر از فعالیت‌های تروریستی عنوان کرد. باشگاه فوتبال الاهلی عربستان نیز دیروز در صفحه توئیتر خود نوشت: باشگاه الاهلی در تبعیت از اوامر دولتی، قرارداد خود را با شرکت هواپیمایی قطر، فسخ می‌کند. عبدالباری عطوان، تحلیلگر سرشناس عرب نیز دیروز دوشنبه در تحلیلی گفت، گام بعدی شاید دخالت نظامی برای تغییر دولت در قطر باشد. گواه جدی بودن این تحلیل نیز می‌تواند پرواز دیروز جنگنده‎های قطری بر فراز آسمان قطر پس از اعلام قطع روابط دیپلماتیک عربستان، بحرین، امارات و مصر با قطر باشد.
واکنش قطر: برای این 4 کشور متأسفیم
وزارت خارجه قطر در بیانیه‌ای به این موضع‌گیری شماری از  کشورهای عربی واکنش نشان داد و اعلام کرد: متأسفیم که این 4 کشور (عربستان، بحرین، مصر و امارات) در این مرحله چالشی؛ موضوعی مهمتر از هجمه علیه قطر نیافته‌اند. این اقدامات غیرقابل توجیه و بر اساس ادعاهای بی‌اساس و دروغ اتخاذ شده است.
در بیانیه وزارت امورخارجه قطر آمده است: این اقدامات تأثیری بر زندگی طبیعی شهروندان و اتباع مقیم این کشور نمی‌گذارد و ما تلاش می‌کنیم اقداماتی را که هدف از آنها تأثیرگذاری بر جامعه و اقتصاد مردم قطر است، به شکست بکشانیم. قطر در این بیانیه تأکید کرد: کاملاً آشکار است که هدف از این اقدامات که با هماهنگی مصر اتخاذ شده، تحمیل قیمومت بر قطر است.
عربستان، میانجی نپذیرفت
تارنمای روزنامه فرامنطقه‌ای الحیات وابسته به عربستان نیز دیروز دوشنبه به نقل از برخی منابع شورای همکاری خلیج فارس اعلام کرد، موضوع میانجیگری برای ازسرگیری روابط عادی عربستان با قطر در حال حاضر منتفی است. روزنامه الحیات چاپ لندن به نقل از این منابع که نام آنها را ذکر نکرد، نوشت: لازمه ازسرگیری مناسبات میان قطر با عربستان، امارات، بحرین و مصر آن است که دوحه سیاست‌های خود را تصحیح کرده و به وعده‌هایی که به کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس داده بود، عمل کند.
بنابر گزارش این روزنامه سعودی به نقل از یک منبع مصری، دیروز دوشنبه قرار بود عادل الجبیر، وزیر امور خارجه سعودی و سامح شکری همتای مصری وی در حاشیه نشست‌های کمیته مشورتی دوجانبه، پیامدهای بحران به وجود آمده را مورد بحث و بررسی قرار دهند و درباره تلاش برخی از کشورها برای پادرمیانی به منظور حل و فصل بحران یاد شده تبادل نظر کنند. این منبع خبری که نامش فاش نشده تأکید کرده است: تغییر سیاست‌های قطر در مورد ایران و حمایت مادی و معنوی دوحه از سازمان‌های تروریستی و حضور سران گروه اخوان المسلمین و تندروها در این کشور، شرط اصلی پذیرش وساطت‌ها برای حل و فصل بحران است. پیشتر عراق و ترکیه که خواهان حل هرچه سریع‌تر اختلافات شده‌بودند، نیز اعلام آمادگی کرده ‌بودند تا میان دوحه و ریاض میانجیگری کنند.
واکنش‌ها به رویارویی دیپلماتیک عربستان - قطر
علاوه بر این نگرانی‌ها، برخی مقامات غربی از بالا گرفتن تنش‌ها بین کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس و تحت تأثیر قرار گرفتن ائتلاف بین‌المللی علیه تروریست‌های داعش بیمناک هستند. در این راستا، رکس تیلرسون، وزیر خارجه امریکا دیروز در نشستی خبری اظهار داشت، قطع روابط کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس با قطر کمکی به مبارزه علیه تروریسم در منطقه یا در سطح جهانی نمی‌کند. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز اعلام کرد مسکو خواهان روابط با همه کشورها است.
نفیس زکریا، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان نیز که کشورش از شرکای ریاض است، از اظهارنظر به نفع یا علیه عربستان سر باز زد و گفت: فعلاً نمی‌خواهیم چیزی در این باره بگوییم و فکر می‌کنم فعلاً نیازی هم برای این کار نباشد. وی در عین حال اعلام کرد کشورش تصمیمی برای قطع روابط با دوحه ندارد. سلیم الجبوری، رئیس پارلمان عراق دیروز در دیدار با امیر قطر در دوحه، بر ارتقای روابط دو جانبه تأکید کرد. انصارالله یمن نیز قطع رابطه کشورهای عربی با قطر را محکوم و اعلام کرد، آماده همکاری با قطر است، زیرا در میانجیگری‌های قطر برای پایان دادن به جنگ یمن، آنها را افرادی صادق و وفادار یافته است. پیش از این موضع‌گیری انصارالله یمن، دولت دوحه در واکنش به تهاجم دیپلماتیک عربستان به قطر و اخراج این کشور از ائتلاف عربی علیه یمن، گفته بود، نیروهایش را از یمن خارج می‌کند و از حوثی‌ها حمایت می‌کند.
ایلی ابیدر، رئیس سابق کارکنان دیپلماتیک سفارت تل آویو در دوحه نیز مدعی شد، رژیم صهیونیستی باید از فرصت قطع رابطه چند کشور عربی با قطر برای ایجاد روابط دیپلماتیک قوی با دوحه استفاده کند. یوسف العثیمین، دبیر کل سازمان همکاری اسلامی نیز که دیروز برای مذاکره با مقام‌های کویتی درباره حل بحران در روابط قطر با چند کشور عربی، وارد کویت شده بود، با شیخ صباح الاحمد، امیر کویت در کاخ امیری مذاکره کرد و به بررسی امکان میانجیگری میان عربستان سعودی و قطر، پرداخت.

یادداشت
شورای همکاری خلیج‌فارس در آستانه تجزیه

حسن هانی‌زاده
کارشناس خاورمیانه

اختلافات میان قطر و عربستان سعودی دارای سابقه‌ای طولانی است و از زمان شکل‌گیری شورای همکاری خلیج فارس از سال 1981، قطر همواره تلاش داشته به‌عنوان چکش تعادل در مناسبات و رفتارهای سیاسی کشورهای عضو این شورا با ایران عمل کند. در طول 36 سال گذشته عربستان به‌عنوان بزرگ‌ترین کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس، تلاش داشته کشورهای عضو را در برابر ایران قرار دهد؛ اما قطر که روابط تنگاتنگی با ایران دارد مسیرش را از عربستان جدا کرده تا ضمن حفظ روابط خود با ایران کشورهای عضو همکاری خلیج فارس را متقاعد کند با ایران نیز رفتاری متعادل و متوازن داشته باشند. در سفر اخیر دونالد ترامپ رئیس جمهوری امریکا به ریاض و دیدار با سران کشورهای عضو همکاری شاهد آن بودیم که واشنگتن سیاست خود را بر برقراری مجدد کشورهای عضو شورای همکاری با رژیم صهیونیستی متمرکز کرد. در این میان نیز عربستان فشار‌ها برای روابط با رژیم صهیونیستی و بازگشایی سفارتخانه این رژیم در کشورهای عضو را تشدید کرد. پاسخ قطر به این فشارها منفی بود و همین امر نیز خشم عربستان را برانگیخت.
در این میان قطر بشدت از سوی بحرین، امارات، لیبی، یمن و همچنین مصر به علت دریافت کمک‌های مالی فراوان از سوی عربستان تحت فشار قرار گرفته است.
 تنش‌ها و درگیری‌ها میان کشورهای عضو به قدری زیاد شده است که این امر حتی می‌تواند به فروپاشی تدریجی شورای همکاری خلیج فارس بینجامد و در این میان قطر و پادشاهی عمان از این شورا خارج شده و شورای موازی ایجاد کنند. نکته مهم این است که در حال حاضر قطر در شرایط سختی قرار گرفته است و حتی برخی منابع خارجی گمانه‌زنی کرده‌اند که ممکن است عربستان دست به ماجراجویی و حتی گزینه نظامی علیه این کشور بزند. ریاض در این میان تلاش خواهد کرد با لابی کشورهایی مانند سودان، الجزایر و سومالی و دیگر کشورهای عضو عرب و جدا کردن قطر از ایران، انزوای سیاسی برای این کشور را تشدید کرده و از طریق اعمال چنین فشارهایی دست به ایجاد جبهه جدیدی بزند. در هر صورت وضعیت آن سوی خلیج فارس بسیار متشنج است و در این میان دولتمردان جمهوری اسلامی ایران باید با تدبیری خردمندانه اوضاع را زیر نظر داشته باشند و این نکته را از یاد نبرند که هر تنشی در منطقه، امنیت ملی ما را با خطری اساسی مواجه خواهد کرد.


برش

افشای روابط سفیر امارات در واشنگتن با اسرائیل
یوسف العتیبه

شبکه خبری قطری الجزیره با افشای هک ایمیل‌های سفیر امارات در واشنگتن، از وجود لابی‌های پنهان بین امارات و رژیم صهیونیستی پرده برداشت. به گزارش ایسنا به نقل از رأی الیوم، محتوای این ایمیل‌ها که به چندین پایگاه‌ اینترنتی از
جمله اینترسپت، هافینگتون پست و دیلی‌بیست فرستاده شده، حکایت از این دارند که ارتباط محکمی میان امارات و «مؤسسه دفاع از دموکراسی» (یک نهاد حامی اسرائیل) وجود دارد و همچنین امارات دست به تلاش‌هایی برای تخریب وجهه قطر و کویت زده است. در یکی از این ایمیل‌های فاش شده از حساب «یوسف العتیبه» سفیر امارات در واشنگتن، دستور کار مفصلی از نشست میان مسئولان دولت امارات با مدیران این مؤسسه صهیونیستی قرار دارد که دو طرف ارزیابی مشترکی نسبت به تغییرات در رهبری عربستان و ایجاد طرحی برای حمایت از ثبات در عربستان و موفقیت‌آمیز بودن رویکردهای جدید در این کشور دارند. در دستورکارهای این نشست که قرار است از ۱۱ تا ۱۴ ژوئن جاری میان مؤسسه دفاع از دموکراسی‌ها و مسئولان اماراتی برگزار شود، راه‌های برخورد با قطر و شبکه الجزیره به عنوان «منبع برهم زننده ثبات منطقه‌ای»، همچنین بندهایی مربوط به ایران از جمله بررسی گام‌های احتمالی میان ایالات متحده و امارات برای تأثیر‌گذاری بر اوضاع داخلی در ایران از طریق راه‌های سیاسی، اقتصادی، نظامی، اطلاعاتی و ابزارهای هکری وجود دارد.  یکی دیگر از ایمیل‌های فاش شده مربوط به پیام «ریچارد مینتز» مدیر شرکت روابط عمومی هاربر گروپ به سفیر امارات در واشنگتن است که در آن مینتز از العتیبه می‌خواهد مقاله‌ای را در پایگاه مؤسسه دفاع از دموکراسی‌ها با عنوان «حامیان مالی تروریسم به صورت علنی در قطر و کویت فعالیت می‌کنند»، بخواند. در این پیام‌ها همچنین فاش شده است که تماس‌هایی میان امارات و امریکا برای جلوگیری از برگزاری کنفرانس حماس در دوحه، پایتخت قطر برقرار شده است. به طوری که سفیر امارات برای بدجلوه دادن قطر و کاستن نقش منطقه‌ای آن و تحریک به هدف قرار دادن قطر از طریق راه‌های امنیتی و سیاسی و متهم کردن قطر در کنار کویت به حمایت مالی از اقدامات تروریستی تلاش می‌کرده است.
 

////////////////////////////////////////////////

ص21

 

شورای همکاری خلیج فارس ، دو پاره شد
شکاف در جبهه ضد ایرانی متحدان سعودی
کویت و عمان با مثلث عربستان ، امارات و بحرین برای قطع رابطه با  قطر همگام نشدند

دست گذاشتن «ترامپ» و «بن سلمان» بر گوی نورانی جهان اسلام به عنوان نماد ایجاد اتحادی برای منزوی کردن ایران به «باطل السحر» خود تبدیل شد. بمب خبر قطع رابطه دیپلماتیک عربستان، امارات و بحرین  با قطر روز گذشته در حالی منفجر شد که محور اختلاف بر نقطه کانونی جهت‌گیری دوحه در رابطه‌اش با ایران قرار داشت. اتفاقی که از یک سو بر ناتوانی مثلث ریاض، تل‌آویو و واشنگتن برای اجماع‌سازی علیه ایران تأکید دارد و از سوی دیگر مؤید کارساز بودن دیپلماسی منطقه‌ای محمدجواد ظریف برای قبولاندن موضع همگرایانه ایران حتی به کشورهایی است که در دایره نفوذ عربستان قرار داشتند.
دیپلماسی ای که توانست روابط ایران با نیمه عقلانیت‌گرای شورای خلیج فارس را از لبه تیغ تنش آفرینی‌های دولت سعودی عبور دهد.
مجازات تمایل به تقویت رابطه با ایران
روز گذشته کشورهای عربستان، بحرین، امارات و به تبعیت از آنها مصر، مالدیو، لیبی و دولت مستعفی یمن با طرح این ادعا که «قطر باعث بی ثباتی منطقه می‌شود و از گروه‌های تروریستی حمایت می‌کند» روابط دیپلماتیک با این کشور را قطع کردند و حریم هوایی، دریایی و زمینی خود را به روی قطر بستند.
ناگفته پیدا بود که نه بی ثباتی در منطقه و نه حمایت از تروریسم دغدغه واقعی مواجهه با قطر نبود. آنچه نزدیک به دو هفته پس از نشست کشورهای مسلمان در ریاض برای «معرفی ایران به عنوان عامل بی ثباتی منطقه» رخ داد در نمای نزدیک با موضع‌گیری‌هایی ارتباط داشت که از سوی مقامات عالی قطر و با فاصله کوتاهی پس از آن نشست بروز یافت. در روزهای نخستین خرداد و تنها سه روز پس از اجلاس ریاض خبرگزاری رسمی قطر اظهاراتی را به نقل از «تمیم بن حمد»، امیر قطر منتشر کرد که بر اساس آن امیر قطر با تأکید بر اینکه کشورش روابط قوی‌ با امریکا و ایران را در آن واحد حفظ خواهد کرد، جمهوری اسلامی ایران را وزنه منطقه‌ای و اسلامی توصیف کرده بود که نمی‌توان آن را نادیده گرفت.
این اظهارات که در تعارض اساسی با دیدگاه‌های حاکم بر شورای همکاری خلیج فارس قرار داشت و بیانیه‌های فرمایشی صادر شده علیه ایران از سوی این شورا و اتحادیه عرب را به چالش می‌کشید بلافاصله پس از انتشار با هجمه رسانه‌ای عربستان مواجه شد و کار به آنجا رسید که با اعلام هک شدن سایت خبرگزاری رسمی قطر از شعله کشیدن آتش زیر خاکستر جلوگیری شود. اما ادامه موضع‌گیری‌ها و اقدامات دیپلماتیک دوحه راهی جز باور اصالت آن موضع‌گیری و زیر سؤال رفتن ادعای متزلزل هک شدن، باقی نگذاشت.
امیر قطر در دو تماس تلفنی با رئیس جمهوری ایران که یکی با هدف تبریک انتخاب مجدد حسن روحانی و دیگری در قالب رایزنی منطقه‌ای انجام شد بر تقویت روابط تهران- دوحه تأکید کرد و گفت‌وگو  را تنها راه رفع مشکلات منطقه دانست. گفت‌وگوهایی که  از سوی رسانه‌های عربستان و امارات به معنای قرار گرفتن قطر در محور ایران تعبیر شد. چنانکه روزنامه «الخلیج» امارات در واکنش به آن نوشت: «این موضع نشان می‌دهد که قطر از برادران خود در کشورهای عربی دست کشیده است و بدون توجه به مواضع جمعی کشورهای عربی در مورد مداخله ایران در منطقه به ایران پناه برده است.»
در سطوح بالا هم تماس تلفنی، پس از موضع‌گیری تکذیب شده امیر قطر، عیان شدن اختلافات اساسی 6 کشور حاضر در شورای همکاری خلیج فارس را کلید زد. شکاف اختلافی که در یک سوی آن کویت، عمان و قطر ایستاده‌اند و در سوی دیگر امارات، بحرین و عربستان. چنین است که با وجود اینکه ریاض به سبک آنچه در ماجرای قطع رابطه دیپلماتیک خود با ایران و در راستای جبهه سازی انجام داد، دعوتش از «همه کشورهای برادر و دوست» برای قطع رابطه با قطر از سوی این کشورها پاسخی نگرفت. چنانکه در ماجرای قطع رابطه عربستان با ایران نیز کویت و عمان از پیروی ریاض خودداری و قطر و امارات به کاهش سطح رابطه اکتفا کردند.
پس از آن سفرهای دیپلماتیک مقامات کشورمان به این کشورها و از جمله سفر حسن روحانی به کویت و عمان و سفر وزیر امور خارجه به قطر در اسفندماه سال گذشته از جمله اقداماتی بود که بر خواست ایران برای توسعه همکاری‌های منطقه‌ای و همگرایی با همه کشورهای منطقه برای ایستادن در برابر تروریسم و افراطی‌گرایی تأکید داشت.
چنین بود که پس از صدور بیانیه ضد ایرانی نشست ریاض بسیاری از کشورهای حاضر در آن اجلاس با تأکید بر آنکه متن بیانیه بدون اطلاع و توافق تنظیم شده است در تماس با ایران از آن بیانیه تبری جستند اما علنی شدن همین موضع از سوی مقامات دوحه به عنوان مقامات کشوری که دولتمردان سعودی تصور داشتند علی رغم برخی اختلافات جزئی داخلی در حوزه نفوذشان قرار دارد، سبب شد پروژه اخراج قطر از شورای همکاری و متهم کردنش به اتهاماتی که تا دیروز تنها متوجه ایران بود، آغاز شود و این در حالی بود که تا دیروز زیر بیانیه‌هایی برای متهم کردن ایران به اتهام واهی بی ثبات کردن منطقه امضای قطر هم به شهادت گرفته می‌شد.
 واکنش ایران به تنش میان همسایگان جنوبی
برخلاف تحلیل‌هایی که در رسانه های خارجی پیرامون منافع ایران از تنش پدید آمده میان کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس نگاشته شد، روز گذشته وزارت امور خارجه در واکنشی همسایگان جنوبی خود را به حل و فصل اختلافات پدید آمده  فراخواند. سخنگوی وزارت امور خارجه با بیان اینکه افزایش تنش در روابط میان دولت‌های همجوار به سود هیچ یک از دولت‌ها و ملت‌های منطقه نبوده و مصالح همگان را تهدید می‌کند، گفت: «جمهوری اسلامی ایران از همه همسایگان درگیر در اختلافات جاری در جنوب خلیج فارس می‌خواهد با عبرت آموزی از تجارب تلخ منطقه، دوری از احساسات و رجوع به عقلانیت و تدبیر، ضمن حداکثر خویشتنداری، در جهت کاهش تنش و بازگشت به آرامش حرکت نمایند.»
محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه کشورمان نیز پس از رایزنی های تلفنی با وزرای خارجه ترکیه، عمان، عراق و اندونزی در باره مسائل دوجانبه و  اتفاقات  اخیر منطقه در واکنش به رویدادهای دیروز در توئیتی به زبان انگلیسی نوشت: «همسایگان،دائمی‌اند و نمی‌توان جغرافیا را تغییر داد. اجبار و تهدید هرگز راه‌حل نیست. گفت‌وگو ضروری است، بخصوص در ماه مبارک رمضان»
حمید ابوطالبی، معاون سیاسی دفتر رئیس جمهوری نیز در حساب توئیتری خود  با یادآوری اینکه «نوشته بودم دوران ائتلاف‌سازی و برادر بزرگ‌تری به پایان رسیده و سلطه‌گری سیاسی، قبیله بازی امنیتی، اشغال و تجاوز نتیجه‌ای جز بی ثباتی دربر ندارد»، گفت: «امروز می‌نویسم زمان تحریم نیز به پایان رسیده و قطع رابطه دیپلماتیک، بستن مرزها، محاصره کشورها، اخراج از همان ائتلاف و... راه خروج از بحران نیست»
وی همچنین با بیان اینکه «شکاف و فروپاشی ائتلاف نخستین نتیجه رقص شمشیر در ریاض است»، تأکید کرد: «عربستان، مصر، امارات و بحرین که در برابرکشوری کوچک به این میزان شکننده‌اند! راهی جز دموکراسی در داخل و گفت‌وگو در منطقه ندارند؛ عصر قبیله پایان یافته است.»
همه آنچه طی روز گذشته رخ داد، از دلایل بنیانی است که چرایی ناراحتی عربستان و اسرائیل از انتخاب مجدد حسن روحانی را توضیح می‌دهد. انتخاب شیخ دیپلماتی که با همراهی سکاندار دستگاه دیپلماسی‌اش نه تنها ایران را در جایگاه یکی از کشورهای تأثیرگذار و صاحب نفوذ منطقه نگاه داشته، بلکه جهان را به پذیرش این جایگاه مجاب کرده است. دیپلماسی که نه تنها بیانیه‌های ضد ایرانی را به مواضعی کاغذی تقلیل داد که توانست با صبر و هزم چنان سیاستی را پیش برد که امروز نتیجه‌اش را در شکست زودهنگام اتحادهای نمایشی چون نشست ریاض به نمایش گذاشته است و در عین حال کشورهای منطقه را به همگرایی واقعی برای حل مشکلات فرارویی چون تروریسم و افراطی‌گری فرا می‌خواند.