printlogo


گفت‌و‌گوی ایران با پری صابری
حرف‌های ما متعلق به گذشته نیست
هر ملتی یک روح دارد، این روح نمی‌میرد. اگر آگاهانه به گذشته نگاه کنیم و داشته‌های خوب خود را شناسایی کرده و احیا کنیم، حرکت پرسرعت به جلو خواهیم داشت

 آزاده مختاری

«صدا کن مرا، صدای تو خوب است/ صدای تو سبزینه آن گیاه عجیبی است که در انتهای صمیمیت حزن می‌روید /  در ابعاد این عصر خاموش، من از طعم تصنیف در متن ادراک یک کوچه تنهاترم / بیا تا برایت بگویم چه اندازه تنهایی من بزرگ است» این قطعه «سهراب» زمزمه هرروزه «پری صابری» است. زیرلب تا به اینجای سطور مزه مزه می‌کند و نوای صدایش، شنونده را به گذشته‌ها می‌برد. به آن زمان که با سفر خانواده به غربت، او نیز از دیارش کوچ کرد و در دور دست، در قلب پاریس، در دانشگاه‌های آن کشور، به گفته خودش ایران را بیشتر از آنچه در خاکش باید می‌شناساندند شناخت. در پی این آگاهی، بی‌تاب بازگشت شد، همان شد که نماند و برگشت و با نمایش (من به باغ عرفان) با قصه زندگی «سهراب سپهری» برصحنه نمایش ایران رفت. برصحنه‌ای که اصل بازگشتش از فرانسه به ایران با این رسالت بود، آمد تا هرآنچه به اصطلاح فرنگیان، از خلق‌های اساطیر ایرانی به او آموخته بودند، بر صحنه همین خاک به نگاه‌ها هدیه دهد، تا ایرانیان از سرزمین و باستانیان گوهرین خود بدانند و غافل نمانند. این حرف‌ها از پروانه صابری، کارگردان تئاتر، نمایش‌نامه نویس و نویسنده رمان اهل کرمان است، همان که گروه تئاتر پازارگاد را ایجاد کرد، نشان لژیون دونور فرانسه را در سال ۲۰۰۴ دریافت کرده و این روزها هر روز به روز اجرای نمایش «سعدی» در دومین ماه فصل تابستان نزدیک می‌شود، نمایشی که روزهای تمرین خود را پشت سر می‌گذارد. پروانه صابری که در دنیای هنر او را «پری صابری» می‌شناسند، بانوی هنرمندی است که این روزها وقتی مقابلش می‌نشینی حس می‌کنی، دل به سخن مادربزرگی سپرده‌ای که زیبا قصه می‌گوید. قصه‌هایی که لابه لای آن حس تازگی نمی‌کنی، انگار قصه تکراری همه زنانی است که در هر جامعه در هر گوشه این کره خاکی، گام در جاده متفاوت بودن و نوآوری گذاشته‌اند، رنج‌ها دیده‌اند و تنها مانده‌اند...  گفت‌و‌گو با گفتن از تالار مولوی شروع شد و رسید به تبلور یک عشق، عشقی متولد شده میان نوای لالایی مادرانه که می‌توانید در ادامه همراه ما شوید و بخوانید.

[محل گفت‌و‌گو را خانه‌اش تعیین کرد. وقتی رسیدیم ظهر بود، گوشه‌ای از حیاط خانه، پشت میز سرامیکی آبی رنگی نشسته بود، با لبخند پرمهر در «سلام» پیش دستی کرد. میز پر بود از کاغذ نوشته‌هایی با دست خطش، که حکایت داشت، پیش از آن که به آنجا برسیم می‌نوشت. خیلی زود صحبت را آغاز کردیم، باید به سالن تمرین و بچه‌های گروهش می‌پیوست. گروه نمایش «سعدی» همانی که مرداد بر صحنه تالار وحدت می‌توانیم شاهد آن باشیم. صحبت را با قصه تالار مولوی آغاز کردیم. تالاری که از هنگام تأسیس تاکنون میزبان نمایش‌های تأثیرگذار بسیاری بوده است، تالاری با دو سالن، یکی سالن اصلی و دیگری سالن کوچک، تالاری که مؤسس آن «پری صابری» است.]
از روزهای تأسیس تالار مولوی بگویید.
باید به سال‌های 1348 برگردم. آن روزهایی که تازه از فرانسه به ایران بازگشته بودم. به دعوت رئیس دانشگاه تهران آن زمان، مدیر فوق برنامه دانشگاه شدم. فضایی برای پرداختن به تئاتر، سینما و نقاشی... وتئاتربیشتر از همه مورد توجهم بود. به هر حال تئاتری هستم و توجه به تئاتر خواه ناخواه برایم خودنمایی بیشتری می‌کرد. آن روزها ذوق آموزش دادن داشتم و مشتاق آموختن نیز بین دانشجویان زیاد بود. ذوق بود ولی برای ساعت‌های تمرین جایی نبود. دائم باید از دانشکده‌های مختلف، برای تمرین درخواست سالن می‌کردیم. آن‌ها هم یا با دل خوش یا به دستور رئیس دانشگاه تالارهایشان را در اختیارمان می‌گذاشتند.
و این شرایط ایجاد مزاحمت برای دانشکده‌های مختلف بود. ، زمان ‌بندی‌های آن‌ها را دچار بی‌نظمی می‌کرد.  همین شد که به رئیس دانشگاه گفتم: ما یک تالار نیاز داریم و ایشان این‌گونه پاسخ دادند:
«بگردید، هرکجا، فضای مناسبی برای تأسیس تالار پیدا کردید، من آن مکان را برای شما آماده‌سازی می‌کنم.» رئیس دانشگاه متوجه اهمیت پرورش روح هنری دانشجویان بود. وقتی چنین گفت، ما هم شروع به جست‌و‌جو کردیم و در ادامه نتیجه این جست‌و‌جو رسیدیم به یک انبار، انبار پیاز و سیب زمینی، انباری که مایحتاج آشپزخانه دانشگاه را تأمین می‌کرد. آنجا را که دیدم به سمت اتاق رئیس دانشگاه رفتم، به ایشان گفتم: «این انبار را به ما بدهید، به نظرم اگر بازسازی شود، تالار خوبی می‌ شود.»
ساخت تالار چقدر طول کشید؟
آذرماه سال 1351 به‌طور غیر رسمی با نمایش «وهم» کار «ارژنگ فرخ پیکر» افتتاح شد و دی ماه 1351 با نمایش «ملاقات بانوی سالخورده» به کارگردانی «حمید سمندریان» و تهیه کنندگی خودم.
هزینه کلانی داشت؟
ساخت هر مجموعه‌ای هزینه بر است، ولی نه آنقدر که نشود سمت ساخت رفت. اگر تصمیم واقعی باشد، راه حل برای مشکلات پیدا می‌شود. دیوارهای تالار مولوی روز افتتاحیه، مخمل سرمه‌ای رنگ بود، تا همین چند سال پیش، یعنی تا سال 1383 که تصمیم به بازسازی آن گرفته شد همان مخمل سرمه‌ای رنگ بر آن نصب بود. آن روزها که تالار مولوی ساخته می‌شد، یعنی همان سال 1351 پول لازم برای دیوارپوش کردن نداشتیم. همان زمان متوجه شدیم، پرده تالار «فردوسی» را تغییر داده و پرده قبلی را بیرون انداخته‌اند. از دانشجویان خواستم، به سرعت به محلی که پرده قدیمی را رها کرده‌اند رفته و آن پرده را بیاورند. دانشجویان رفتند و آن پرده سرمه‌ای رنگ را همراه خود آوردند و آن شد دیوار پوش تالار مولوی، که تا سال 1383 هم بردیوار این تالار نصب بود. به دلیل شرایط خاص آن تالار، در فضای معماری و مهندسی نه امکان پایین رفتن در فضا بود و نه امکان بالا رفتن. از بالا به سالن ناهارخوری دانشجویان برخورد کردیم و پایین فضای تالار هم، تأسیسات دانشگاه اجازه پیشروی به ما نداد و ما به همان امکانی که بود، قناعت کردیم.
خرید دیمر و پروژکتور و... وسایل دیگر تالار هم برای خود داستانی داشت. بودجه نمی‌دادند. قسمتی از بودجه را وزارت نفت آن زمان تأمین کرد، ولی کمک کردنی با شرط و شروط بود. بودجه‌ای که در اختیارمان گذاشتند، تنها باید صرف خرید آلات موسیقی می‌شد، جزو شرط و شروط‌شان بود و اما مگر چقدر ساز نیاز داشتیم (خنده) و ما با یک کلکی با آن بودجه پرداخت شده آن‌ها، تجهیزات لازم برای راه‌اندازی تالار را خریداری کردیم. (خنده) تالار مولوی این‌گونه ساخته شد، با این ماجراها، برای خود یکی از مهمترین تالارهای فعال هنری شد و این روزها یعنی از چهارسال پیش دیگر تالاری به نام تالار مولوی وجود ندارد، یعنی هست ولی فعالیتی ندارد.
هزینه ساخت تالار خیلی کلان بود؟ از هزینه ساخت تالار پرسیدم چون این روزها حرف ساخت تالارکه می‌شود، دائم یک جمله تکراری را می‌شنویم و آن این که «بودجه نداریم».
پرداخت هزینه‌ها با مسئولان دانشگاه بود. تالار مولوی بنایی بود که وجود داشت، ما ساختمان نساختیم، تنها مکانی را تجهیز کردیم، برای همین هزینه بسیار کلانی را در برنداشت. به نظر من بیشتر از بودجه، خواستن همه ما برای تأسیس یک تالار وحرکت برای رسیدن به هدف اصل است. تنها ساختن این تالار نبود، چون رئیس دانشگاه همدل ما در ساخت فضای فرهنگی بود بعد از تأسیس تالار مولوی به فکر تأسیس سینما تک دانشگاه افتادیم. یک سینما کوچک که الان هم هست، تالاری که فکر می‌کنم این روزها نامش تالار «ناصرخسرو» است. بعد از تالار «ناصر خسرو»، تالار «امیرکبیر» و تالار «آینه» را برای ایجاد فضاهایی برای آموزش موسیقی، نقاشی و تمرینات بدنی برای بازیگران نمایش آماده کردیم. تغییر، کار ساده‌ای نیست. همیشه سخت رخ می‌دهد و اگر آدم تغییر هستی باید هرروز صبر را تمرین کنی.
خانم صابری! قصه زندگی شما انگار داستان تکراری هر زنی است که در جامعه آن هم هر جامعه‌ای، خواسته است متفاوت باشد، داستان ممانعت‌ها و خسته نشدن برای رسیدن به هدف، از شما هم دور نبوده است. شاید بد نباشد اینجا برگردیم به گذشته‌ها، به این‌که چه می‌شود و چه تکه‌های تربیتی کنار هم چیده می‌شود تا شخصیت پری صابری امروز را می‌سازد که با گذر از تمام موانع و سختی‌هایی که پشت سرگذاشته است، آرامش را می‌توان در صدایش دید؛ صدایی که مصمم بودن از نت به نت صدایش به گوش می‌رسد؟
عشق با لالایی‌های مادر در وجودم جوانه زد. عشقی با روح معنوی، مادر از قصه‌های تعزیه برایم می‌گفت و من از همان روزها با قصه اساطیر پیوند قلبی بستم.
برای گفتن از پاسخ به این سؤال، باید برگردم به گذشته‌ها و اما این‌بار به گذشته خیلی دورتر، به زمانی که کودک بودم، به روزهای خردسالی، مادرم علاقه‌مند به ادبیات و نمایش بود. لالایی‌های مادرم، گفتن از قصه‌های شاهنامه بود، لالایی‌هایی که مرا نمی‌خواباند، هشیار گوش می‌دادم، قصه که تمام می‌شد با فکر به داستانی که شنیده بودم به خواب می‌رفتم، تکرار این قصه‌ها برایم تکراری نمی‌شد، بارها قصه رستم وسهراب را از زبان مادر شنیدم و بارها هم گریه کردم، ولی باز می‌گفتم «مادر برایم بخوان» مادر می‌گفت: «این قصه را که دیشب برایت خواندم.» می‌گفتم: «باز هم برایم بخوان لطفاً» و مادر باز قصه را تکرار می‌کرد و من بی‌هیچ کسلی‌ای از شنیدن قصه تکراری، دقیق گوش می‌دادم.
مادر از ایل و تبار «شاهسون‌های» قزوینی بود. تمام تعزیه‌ها را دیده بود و از دیده‌هایش برایم تعریف می‌کرد، او می‌گفت و من در آن سن 5 یا 6 سالگی، با هر جمله مادر، مصور‌سازی می‌کردم، انگار که آنجا هستم و تماشاچی تعزیه، گویی کنار مادر نشسته‌ام و نگاه می‌کنم. احتمالاً همان قصه گویی‌های مادر و تصویرسازی‌های ذهنی من، نطفه‌های نمایشی ای بود که در مغز من شکل می‌گرفت. جالب است بگویم مادر می‌گفت: «آنکه نقش شمر را در تعزیه امام حسین(ع) بازی می‌کرد، وقتی نمایش تمام می‌شد فرار می‌کرد مبادا که مردم تحت تأثیر نمایش او را بکشند!»
مادر از آن روزها و تأثیر تعزیه بر ذهن می‌گفت و این روزها هم به همین شکل است، «رضا لنکرانی» پیشکسوت تعزیه ایران، مدتی پیش برای دیدن تعزیه‌ای درجه یک، ما را به شهر قم دعوت کرد، «شمر» آن تعزیه وقتی نمایش تمام شد مقابل تماشاگران ایستاد و شروع کرد به گریه! گفت: من «شمر» نیستم، خیلی هم آدم مهربانی هستم.  آن «شمر» آن نمایش نیز، بر تأثیر روایت گویی‌های تعزیه بر ذهن مردم واقف بود. حال تصور کنید این اثر‌گذاری تا چه میزان می‌تواند بر روح و روان یک بچه خردسال که گوش به قصه‌گویی‌هایی از جنس لالایی مادرانه سپرده است بیشتر و عمیق‌تر باشد. البته باید بگویم، هرچقدر مادرم تمایل به حضور در فضاهای هنری و ادبی داشت، پدرم علاقه داشت، هنر حرفه‌ام نباشد بخصوص این‌که دوست داشت پزشک شوم.
پدر و مادر‌ها همیشه از گذشته تا امروز، دوست داشتند فرزندانشان آینده روشنی داشته باشند و در ایران هیچ وقت رشته هنری، آینده فردی را تأمین نمی‌کند.
و اما پدرم با این‌که علاقه‌ای نداشت که فرزندانش به دنیای هنر بیایند، با این حال هیچ وقت اجبار بر خواسته خود نداشت. از سوی دیگر، عمویی داشتم که گوش دادن به صفحات موسیقی‌های کلاسیک، از علایق روزانه‌اش بود. وقتی نوای موسیقی‌های کلاسیک درخانه پخش می‌شد، باعث گرایشم به سوی موسیقی می‌شد.
آن زمان با موسیقی، در ذهن‌تان تصویر‌سازی هم می‌کردید؟
بله دقیقاً! شعر در زندگی ایرانیان جایگاه خاصی دارد. مردم ایران اکثراً مضامین فکری خود را با شعر بیان می‌کنند. من هیچ وقت مردم ایران را خاموش نمی‌دیدم همیشه پر تحرک و پر نشاط بودند. طبعاً وقتی مراسم عزاداری هم می‌گرفتند، مراسمی چشمگیر برپا می‌کردند. سال‌ها در فرانسه زندگی کردم. آنجا وقتی فردی عزادار می‌شود، اندوه دارد، ولی شیون نمی‌کند، اما ولی ایرانی‌ها احساسات خود را ابراز می‌کنند.
چه عواملی باعث شد دختری که به اصطلاح در فرنگ بزرگ شده بود! آن هم در کشوری که از مهد‌های هنری شناخته شده است و بخصوص به نمایش نگاهی پر اهمیت دارند، آن کشور را در نخستین فرصتی که امکانش برایش ایجاد می‌شود ترک کرده و به وطنش برگردد تا هنری که آنجا آموخته است، اینجا به دیده‌ها هدیه دهد؟
 نخستین کتاب‌هایی که خواندم را به یاد ندارم، ولی نخستین نمایشی که بازی کردم را به خوبی یاد دارم کلاس چهارم دبستان بودم، جشن پایان سال بود. اسم اصلی‌ام (پروانه) است، (پری) اسم هنری‌ام است، البته زیاد هم فرق ندارد. از قضا در آن نمایش نقش «پروانه» را به من دادند. باید لباسی می‌پوشیدم که دو بال به آن متصل می‌شد . مادرم بال‌ها را برایم درست کرد، دو بال بزرگ رنگی زیبا، کودک که بودم خجالتی بودم. همین باعث شد، مادرم علاقه داشته باشد در گروه نمایش مدرسه حضور داشته باشم، تا اعتماد به نفس قوی تری پیدا کنم. خاطره جالبی از نخستین روز اجرا به یاد دارم. طبق نقش باید بال بال زنان وارد صحنه می‌شدم. همین طور هم شد، ولی به محض این‌که روی صحنه آمدم، چشمم به تعداد تماشاچیان که زیاد هم بودند افتاد. در همان لحظه خشکم زد چون نگاهم به مادرم افتاد که ردیف اول تماشاگران نشسته بود! خجالت کشیدم. آنقدر همان وسط صحنه بی‌حرکت ایستادم که مربی آمد و مرا با خود از صحنه خارج کرد (خنده). درست است آن روز سخت گذشت، ولی همین لحظاتی که در چرخه زندگی‌ام اتفاق افتاد، پایه گرایش به سوی دنیای تئاتر و نمایش را در وجودم تقویت کرد.
نخستین پایه‌های ادبیات جهانی در تفکرم، روزهایی پی‌ریزی شد که دیگر به فرانسه سفر کرده و دوره دبیرستان را در آن کشور می‌گذراندم ، خواندن کتاب نویسندگان بزرگ ادبی از وظایف دوره تحصیل‌ام بود. آنجا بود که با قلم و نوشتار و تفکر «گوستاو فلوبر»، «شارل بودلر»، «ویکتورهوگو» و... آشنا شدم. «بینوایان» و «مردی که می‌خندد» ویکتورهوگو از جمله کتاب‌هایی بود که مرا به خود جذب کرد و بارها آنها را خواندم.
فرانسه کشوری است که زیبایی را به شما می‌فهماند و به شکلی فرد را تعلیم و تربیت بصری می‌دهد.
فضای یک کشور چطور می‌تواند به ساکنانش تعلیم و تربیت بصری زیبایی بدهد؟
وقتی در خیابان‌های فرانسه راه می‌روید، ساختار شهری به شما تصویری از زیبایی و زشتی می‌دهد. نوع و چگونگی آراستن فضای داخلی ساختمان‌های شهر، می‌تواند طبق سلیقه ساکنان آن باشد، ولی هیچ فردی نمی‌تواند مطابق سلیقه شخصی، نوع معماری بیرونی ساختمانش را تعیین کند. نماهای بیرونی ساختمان‌ها منظم بوده و طبق قوانین خاص شهرداری ساخته شده و می‌شود.
 ناخودآگاه چشم شما تربیت نگاه منظم می‌گیرد. متأسفانه در ایران این توجه به شهرسازی اصلاً جایی ندارد. در شهر قانون بی‌نظمی حاکم است. هر فردی به هر شکل و شمایلی که می‌خواهد بنا می‌سازد. کنار یک برج بلند سر به فلک کشیده، خانه‌ای ویلایی دیوار به دیوار است و دوباره کنار آن یک ساختمان سه طبقه و کمی آن سو‌تر باز یک ساختمان سربه فلک کشیده دیگر و خلاصه این بی‌نظمی از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب شهر حاکم است. این بی‌نظمی ناخودآگاه بی‌آن‌که بدانیم، بر ذهن‌مان تأثیر‌گذار و مخشوش‌کننده است. بی دلیل نیست که به اصفهان نصف جهان می‌گویند در این شهر نظم شهرسازی دیده می‌شود.  نظم و ترتیب شهری، طی سال‌ها چشم‌های شهروندان را به زیباشناسی می‌رساند. وقتی گفته می‌شود ساختارتفکری یک فرد در جامعه شکل می‌گیرد، این شکل‌گیری معطوف شهر و فضای شهری که در آن ساکن است نیز می‌شود.
از آثار باستانی معماری به‌جا مانده از گذشتگان گفتید، از سوی دیگر شاعرانی چون حافظ و سعدی و مولانا و... در همان قرن‌ها و در همان بنا و ساختار محیطی نثرها و نظم‌هایی گفته و سروده‌اند که مشابه آن خلق هنرها را این روزها نداریم، چرا؟
هر ملتی یک روح دارد، این روح نمی‌میرد. اگر آگاهانه به گذشته نگاه کنیم، داشته‌های خوب خود را شناسایی کرده و احیا کنیم حرکت پرسرعت به جلو خواهیم داشت. بطور مثال روح سعدی نمرده، زنده است و در روح فرد به فرد ما ایرانی‌ها خود را بایگانی کرده است. حرف سعدی مربوط به گذشته نیست، حرف هایشان برای دیروز و امروز و فرداست. حرف‌هایش نمی‌میرد. همین اصل باعث شد ، تصمیم به اجرای نمایش‌هایی گرفتم.
گفتید دوره دبیرستان خود را در فرانسه گذراندید، در دوره نوجوانی اصلی‌ترین پایه‌های شخصیتی فرد شکل می‌گیرد، آن زمان با ادبیات فرانسه رو به رو شدید بعد چه شد که در فرانسه کنار آن ادبیات دوباره به ادبیات ایران نگاه کردید و اصلاً آن زمان در فرانسه به ادبیات ایران نگاهی داشتند؟
اصلاً ادبیات ایران را در فرانسه شناختم. نمی گویم که مردم عادی فرانسه شناخت دقیقی از ادبیات ایران دارند، ولی وقتی در فضای دانشگاهی قرار می‌گیرید فضا فرق می‌کند. من فارسی را در مدرسه «السنه‌شرقی» یاد گرفتم. مدرسه ایرانی نبود. «السنه شرقی» مدرسه‌ای بود برای تمام کسانی که علاقه داشتند زبان‌های مختلف را بیاموزند. مدرس ما پروفسوری به نام «هانری ماسه» بود که استاد ایران شناسی بود، او به من آموخت در ایران چه داریم، من از زبان آن استادان، بیشتر مملکتم را شناختم. خودمان به خاطر حضور دراین کشور، شاید آنقدر توجهی به داشته هایمان نداریم؛ داشته‌هایی که دیگران می‌بینند و ما برایمان داشتنش عادی است. آن‌ها به من یاد دادند به این‌که از چه فرهنگی هستم توجه داشته باشم. با دانستن این‌که ایران چه فرهنگ غنی‌ای دارد، قصد برگشتن به کشورم همیشه با من بود، به محض این‌که توانستم به ایران بازگشتم. وقتی برگشتم و در دنیای تئاتر ایران شروع به کار کردم حس می‌کردم در این فضا چیزی کم دارم و آن کمبودی که حس می‌کردم نبود تئاتری بود که از مفاخر فرهنگی ایران و زبان فارسی بگوید، همین شد که به سراغ این گونه نمایش‌ها رفتم.
فن کارگردانی تئاتر را در فرانسه یاد گرفتم، بزرگان هنر ادبیات جهانی را در فرانسه شناختم و وقتی به ایران آمدم تحت تأثیر آن‌ها بودم، بالطبع آن زمان هر بار می‌خواستم نمایشنامه‌ای را کارگردانی کرده یا در آن نقشی بازی کنم، به سراغ آن بزرگان می‌رفتم. خیلی هم راه به من نشان دادند، به‌خاطر این‌که قدرت‌های برتر تئاتر دنیا هستند. برای من خیلی ساده‌تر بود که کاری را از چخوف، پیندلو، سفک و... برصحنه بیاورم، زیرا استادهای بزرگی پشتم ایستاده بودند که من را هدایت می‌کردند. وقتی به کشور بازگشتم هیچ کس مرا نمی‌شناخت، اگر پایه‌های هنری که درفرانسه در من پی‌ریزی شده بود همراه نداشتم، شاید راحت راهی در فضای هنری ایران پیدا نمی‌کردم. آن روزها، هر کاری بر صحنه می‌بردم اول ترجمه می‌کردم تا بتوانم با هنرمندان ایرانی به صحنه ببرم و این ترجمه کردن‌ها باعث شد، بدون آن‌که بدانم نمایشنامه نویسی را  بیاموزم و این یادگیری را زمانی درک کردم که تصمیم گرفتم نمایشنامه‌ای بنویسم، آن زمان متوجه شدم دقایقی که صرف ترجمه نمایشنامه‌های بزرگ دنیا کرده بودم، تعدادی معلم بزرگ کنار خود داشتم که به من یاد دادند، چگونه بنویسم. من بیش از 20 نمایشنامه ترجمه کرده‌ام که راهم را برای نمایشنامه نویسی باز کردند.
قصه نخستین نمایشنامه‌ای که نوشتید.
 قصه سهراب سپهری، این نمایش را که به صحنه بردم، همان سال‌های اول انقلاب بود، مانند بمب ترکید! (خنده) خودمم نمی‌دانم چطور ولی ترکید. (خنده)
اشعار و موسیقی زنده را همراه هم برصحنه بردم و مردم خیلی استقبال کردند ولی هنرمندان زیاد استقبال نکردند. من روح خانه‌ای که درآن بزرگ شده بودم را بر صحنه بردم، لالایی‌های مادرانه با نوای موسیقی‌های عمویم که روزانه در گوش هایم می‌پیچید را به تصویر کشاندم.
چرا هنرمندان استقبال نکردند؟
ما عادت به یک نوع نگاه داریم و وقتی بخواهی نگاه را تغییر دهی، ناراحت می‌شوند، همین داستان را با شعر نو و شعر کهن داشتیم. شعر انواع و اقسام دارد، مفهوم شعر مهم است. مفاهیم تغییر نمی‌کند این سبک‌ها هستند که تغییر می‌کنند. الان دختران قرن 21 که همانند جوانی‌های مادربزرگ‌هایشان لباس نمی‌پوشند، حتی مجبورشان هم کنید هرگز آن سبک لباس‌ها را نمی‌پوشند، به شکلی برای خود و تاریخ زمانی زیست خودشان سبک درست می‌کنند، در نوشتار و هنر نیز فضا به همین شکل است، وقتی بخواهی نوع نوشتاری جدید داشته باشی یا هنری تازه را ایجاد کنی با شروع کار و شکستن سبک با مقاومت مواجه می‌شوی.
تا مدتها بحث و دعوا بود که شعر جز شعر سبک سعدی، حافظ و... معنای شعر ندارد. نیما یوشیج را با این تأکید‌های خود بیچاره کرده بودند، به نیمایوشیج می‌گفتند: «تو عقلت کم است که این‌گونه شعر می‌گویی» مدت‌ها طول کشید تا شعر نیما یوشیج و فروغ فرخزاد را قبول کردند.
و اما مردم تغییر را راحت می‌پذیرند، به‌طور مثال، وقتی نمایشنامه «من به باغ عرفان» که از زندگی سهراب سپهری می‌گفت روی صحنه بردم، جمعیتی که برای تماشای این نمایش هر شب می‌آمد، آنقدر زیاد بود که خودم هم باور نمی‌شد. گوش‌های مردم تیز است، وقتی دلشان به درد بیاید یا به دلشان نشاط بیاید و سرشار بشوند، همراه شما می‌آیند، مردم راه مرا باز کردند، متأسفانه باید بگویم منتقدان راه مرا باز نکردند.  منتقد می‌تواند راه را باز کند به شرط این‌که شبیه جراحان رفتار کند. جراح که نمی‌آید مریض را تکه پاره کند که مثلاً مریض را معالجه کند، جراحی خیلی مهم است اما اگر جراح با تصور خود وقتی بدن مریض را گشود هر تکه که به نظرش به درد نمی‌خورد را بردارد و بیرون بیندازد، مریض خواهد مرد. منتقد آدم بدذاتی نیست، منتقد باید به روز و آگاه باشد.
یادم می‌آید وقتی نمایش «شمس پرنده» را بر صحنه بردم، آن نمایش هم در زمان خود بسیار پر مخاطب بود. مردم از این نمایش چنان استقبالی کردند که معتقدم اگر همین الان دوباره آن نمایش را به صحنه ببرم باز مردم برای دیدنش می‌آیند، 5 سال دیگر هم به صحنه ببرم باز تماشاگر برای به تماشا نشستن آن می‌آید زیرا آن نمایش گفتن از روح خودشان است که با کار حرکت می‌کند.
وقتی به سراغ ادبیات کهن رفتم با این علم بود که از آنچه بودیم و فکر می‌کردیم بگویم. حرفی که «سعدی» می‌زند درست است که 800 سال پیش گفته است ولی تازه است.
گفتید مردم ایران به شکلی با شعر عجین شده هستند و حتی سعی می‌کنند شعر بگویند حال عده‌ای اشعاری استوار با ساختاری صحیح می‌سرایند و عده‌ای دیگر شعرهایی نه چندان اصولی، ولی در هر حال شعرگویی با روح آن‌ها همراه است از نگاه شما نیز این‌گونه به نظر می‌آید؟
برای این‌که شعر در وجودشان هست. هر ملتی یک زبان بیان دارد. زبان اصلی بیان ما شعر است. مثلاً در کشور آلمان موسیقی نقش مهمی بازی می‌کند که هنرمندی به نام «بتهوون» را می‌سازد. زمینه موسیقی در وجود این هنرمند بوده است و این زمینه پرورش پیدا کرده است. در کشور ما شعر این‌گونه با روح مردم عجین شده است. زمینه شعر در وجود ایرانیان وجود دارد. مردم در ایران با زبان ریتمیک حرف می‌زنند.   
شعرچه تأثیراتی در روان یک جامعه می‌تواند داشته باشد؟
شعر ذهنیات تلطیف شده یک انسان است که می‌تواند حرف‌های آن آدم را درمسیر رسیدن به قله‌های رفیع تأثیر‌گذاری به حرکت در بیاورد، کاری که «حافظ» کرده است. الان وارد خانه هر ایرانی شویم یک جلد که حتماً هست حتی شاید چندین جلد در یک خانه وجود داشته باشد. ایرانیان با «حافظ» و اشعار وی زندگی می‌کنند. زیرا «حافظ» در قالب شعر تا حدی سخن گفته است که بالاتر از او تا به امروز نیامده است.
شاخه نمایش‌های شما در یک جمله کوتاه این‌گونه است که ادبیات کهن ایرانی را برصحنه می‌برید و این گفتن از اشعار ایرانی و سخن انسان‌های کهن ایرانی را با نمایشنامه‌هایی که گفتن از سهراب سپهری و فروغ فرخزاد بود آغاز کردید ، شاعرانی که شعر نو می‌گفتند و این حرکت را ادامه دادید تا رسیدید به آخرین نمایش شما که برصحنه رفت «مرغ باران» که به ادغامی از شعر نو و شعر کهن می‌رسد، کمی از روندی که شما را به این‌گونه نمایش‌پردازی‌ها رساند بگویید و آیا در نمایش «سعدی» که مرداد ماه با گروه شما در تالار وحدت به صحنه می‌رود نیز با ادغامی از اشعار سعدی و شاعران نو ایرانی مواجه خواهیم داشت؟
وقتی «مرغ باران» ساختار داستانی خود را می‌یافت، به ضرورت لحظه‌های دراماتیک نمایش از شعر کهن و شعر جدید یا معاصر استفاده کردم، شاعران در قرن‌های مختلف درمسیر گفتن‌هایشان حرف‌هایی بسیار متضاد ندارند، در آن نمایش به شکلی اشعار نیما یوشیج مکمل اشعار شاهنامه «فردوسی» شد. در مورد نمایش سعدی نیز این ادغام اشعار وجود دارد ولی بیشتر از اشعار خود سعدی استفاد شده است. نمایش سعدی نگاهی به زندگی سعدی، حوادثی که در زندگی وی رخ داده است، جامعه او، افکار، اخلاق... سعدی است. از نگاه من «سعدی» پدر اخلاق ایران است، بزرگتر از سعدی در درس اخلاق همراه با ریتم شعر نداریم. غزلیات سعدی در این فضا زبانزد است، سعدی تنها شعر نمی‌گوید، نثر قوی دارد، حکایت گویی قوی‌ دارد، آدمی با جهان بینی وسیع و گسترده‌ای است.
به سطر نوشته‌های اولیه گفت‌و‌گو که نگاهی بیندازیم می‌رسیم به لالایی‌های مادر شما و گفتن از تعزیه و این‌که آن قصه‌گویی‌ها سرآغاز عشق شما به نمایش شد و اما آیا می‌شود تعزیه را نبض تئاتر در ایران بدانیم؟
تعزیه پدربزرگ تراژدی ایران است. همان طور که تخته حوضی پدربزرگ کمدی ایران است. کمدی از طنز می‌گوید و تعزیه از مصائب می‌گوید. تعزیه استفاده از موسیقی، آواز، رنگ و قصه‌گویی را همراه دارد و این‌ها، اصل‌های پرداخت در تئاتر امروز جهان است.  این روزها چون با تعزیه تنها در مورد مصائب تاریخی گذشته کار می‌کنند، تصور این شده است که تعزیه مربوط به گذشته است و باید در گذشته بماند.
تعزیه‌ای که مادرم برایم می‌گفت آیین مملکت است. «پیتر بروک» از تئاتری‌های بزرگ فرانسه چند سال پیش به ایران آمد و رفت به روستاهای دور و نزدیک کشور و تنها انگیزه از این سفرش به تماشا نشستن تعزیه‌های غیر سفارشی بود، آنقدر نگاه کرد تا سبک این‌گونه نمایش را دریافت، رمز استقبال از این نمایش را شناخت، مدتی بعد از این‌که از ایران رفت به فرانسه رفتم و ازقضا در مدت سفرم نمایشی برصحنه داشت، آنجا بود که دیدم به شکلی تعزیه ما را به صحنه برده است. تقلید نکرد تأثیر گرفت، من نیز تقلید نمی‌کنم تأثیر می‌گیرم.
عده‌ای از تئاتری‌ها که اکثراً از طیف جوان این عرصه در این روزها هستند، معتقدند پرداختن به آثار کهن دیگر زمانش گذشته است، بر اساس این اعتقاد می‌گویند:
پیشکسوتان تئاتر کشور فقط تئاتر‌های گذشته را روی صحنه می‌برند و دقتی ندارند که تئاتر در جهان حال در کجا ایستاده است و آن‌ها باید به روز‌تر باشند تا مخاطب امروزی داشته باشند،  
به نظرم این عقیده بیشتر از نبود آگاهی و شناخت نشأت می‌گیرد، کسی که گذشته خود را نمی‌شناسد، کسی که فرهنگ خود را نمی‌شناسد، کسی که ادعا می‌کند آینده را می‌شناسد ولی گذشته را نمی‌شناسد، نه خواهد فهمید چه کسی است و نه خواهد فهمید که چه بوده است و چه مسیری را باید بپیماید. حرف‌هایی که ما می‌زنیم متعلق به گذشته نیست.