یادداشــــت

نقش شبکه‌های اجتماعی در توسعه سیاسی


 حمید ضیایی پرور
مدرس ارتباطات

دانشمندان و صاحبنظران علوم سیاسی و روابط بین‌الملل،توسعه سیاسی را نوعی از توسعه یافتگی جوامع می‌دانند که بر اساس آن، مردم به عنوان مهم ترین بازیگران عرصه سیاسی، در یک فرآیند دموکراتیک، ضمن کسب اطلاعات نسبت به تحولات، با حضور آگاهانه در نهادهای سیاسی همچون نهادها و تشکل‌های غیردولتی، سندیکاها و اصناف، احزاب سیاسی، عملی سیاسی که آگاهانه و مبتنی بر شناخت است از خود نشان داده و سمبل این مشارکت آگاهانه و واکنش جهت دار در انتخابات به عنوان مهم ترین عمل عمومی سیاسی خود را نشان می‌دهند. در همه انتخابات و در همه کشورها، به هنگام آماده شدن جامعه برای برگزاری انتخابات، رقابتهای چشمگیری در عرصه‌های عمومی شکل می‌گیرد و شواهد و نشانه‌های مربوط به این رقابتها را می‌توان در رسانه‌ها مشاهده کرد. عرصه انتخابات همواره قدرتمندترین عرصه نمود و بروز رقابتهای سیاسی در تمام کشورها به شمار می‌رود و در انتخابات ایران نیز همواره رسانه‌ها نقش پررنگی ایفا کرده‌اند.
اما در سال‌های اخیر رسانه‌های دیگری نیز پا به عرصه وجود گذاشته‌اند که به عنوان رسانه‌های الکترونیک شناخته می‌شوند. تا جایی که به فناوری‌های رسانه‌ای مانند پرتال‌ها و وب سایت‌ها و وبلاگها و ایمیل‌ها و خبرنامه‌های الکترونیک مربوط می‌شود، ماجرا چندان پیچیده و چند لایه به نظر نخواهد رسید چرا که این رسانه‌های الکترونیک عمدتاً‌ یکسویه و غیر تعاملی هستند.اما در چند سال اخیر با ظهور پدیده شبکه‌های اجتماعی مجازی که به نوعی رسانه‌های الکترونیک تعاملی محسوب می‌شوند فرآیند رقابتهای انتخاباتی نیز وارد حوزه جدیدی شده است. در چند سال گذشته به دلیل غیرقابل کنترل بودن این شبکه‌ها در هنگامه‌های حساس سیاسی مانند انتخابات، دستگاه متولی امور ذیربط ترجیح می‌داد اساساً این شبکه‌ها را در آستانه انتخابات مسدود کرده و صورت مسأله را پاک کند، برخی از این شبکه‌ها حتی پس از  انتخابات و رفع حساسیت‌ها، همچنان مسدود شده باقی ماندند و هر بار که سخن از رفع محدودیتهای مذکور به میان می‌آمد با توجیهات مختلف، بر ادامه وضعیت مذکور پافشاری می‌شد.
اما در انتخابات اخیر مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری، نه تنها این شبکه‌ها مسدود نشدند بلکه با فعالیت گسترده تعاملی احزاب و تشکل‌های سیاسی و قشرهای مختلف مردمی در آن، بر شور و شوق انتخاباتی افزوده و منجر به رونق انتخابات شدند. این تجربه نشان داد که شبکه‌های اجتماعی مجازی نه تنها تهدیدی برای امنیت عمومی یا فضای آرام سیاسی کشور در حین برگزاری انتخابات نیستند بلکه می‌توانند نشاط سیاسی عمومی به همراه آورده و به سمبلی از بلوغ و رشد و توسعه یافتگی سیاسی مردم تبدیل شوند. اکنون با فاصله گرفتن از انتخابات هفتم اسفند، بیشتر متوجه می‌شویم که چند سال محدودیت شبکه‌های اجتماعی و سامانه‌های پیامکی و محدودیت ایجاد کردن برای فضای سایبر، نه تنها بی‌ثمر و بی‌فایده بوده بلکه از اساس این محدودیت‌ها زیر سؤال قرار گرفته و این تصمیمات در هاله‌ای از ابهام قرار گرفته است. رئیس جمهور روحانی نیز مدتی پیش در سالگرد انتخابات ریاست جمهوری یازدهم، از فعالیت جوانان در شبکه‌های اجتماعی قدردانی کرده و نوع حضور مردم در این فضاها را موجب نشاط سیاسی و رونق فعالیت‌های اجتماعی مردم دانست. وی به صراحت حتی از طنزها، کاریکاتورها و گرافیک هایی سخن گفت که مردم در مورد موضوعات مختلف ساخته و در این فضاها با هم به اشتراک گذاشته‌اند.
مقاومت دولت تدبیر و امید در برابر فشار برخی محافل برای مسدود‌سازی فضای مجازی در بحبوحه انتخابات ستودنی و قابل تقدیر است. جنتی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی اخیراً گفته که دیگران به حقانیت او در ایجاد صفحه در شبکه‌های اجتماعی طی سال‌های اخیر پی برده‌اند. البته برخی نهادها و محافل همچنان در تلاشند تا دایره محدودسازی فعالیت‌های مدنی مردم در این شبکه‌های مجازی را افزایش دهند، اما این تلاش‌ها با ایستادگی مردان حوزه فضای مجازی دولت، تا کنون با موفقیت همراه نبوده است.‍
اکنون باید اذعان کرد که شبکه‌های اجتماعی مجازی به برگ برنده دولت تدبیر و امید در توسعه آگاهی‌های مدنی تبدیل شده و جای خالی پشتیبانی رسانه ملی از برنامه‌ها و دیدگاه‌های دولت روحانی را پر کرده‌اند.
رقبای دولت بدرستی فهمیده بودند که حلقه اتصال میان اصلاح طلبان و طرفداران دولت با مردم، رسانه‌ها هستند و رسانه‌های موجود اعم از صدا و سیما و مطبوعات و خبرگزاری‌ها (به جز در موارد استثنایی چند روزنامه و یکی و نصفی خبرگزاری) در اختیار این طیف قرار ندارد.
حالا شبکه‌های اجتماعی مجازی جای خالی این رسانه‌ها را پر کرده‌اند و به مصداق رسانه‌های جایگزین (Alternative Media) در برابر رسانه‌های جریان اصلی (Main streem Media) تبدیل به رسانه پیام رسان میان دولت و مردم شده‌اند و اتفاقاً ویژگی خاص این رسانه‌ها، تعاملی بودن آنهاست و این کمک کرده است که فرآیند گفت‌وگو به عنوان کلیدی ترین عنصر دموکراسی در این طیف شکل بگیرد.
به نظر می‌رسد که دولت، اهمیت آزادی این رسانه‌های جدید را درک کرده است و به همین دلیل بر توسعه آن پافشاری می‌کند. مردم هم نشان دادند که طی یک دهه گذشته در نحوه استفاده از این شبکه‌ها به بلوغ کافی رسیده‌اند و نحوه استفاده مؤثر و هدفمند از آن را فراگرفته‌اند و این کار را برای بازگشت سیاست‌های تحدید گرایانه سخت می‌کند.


آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/6169/1/365048/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه
ایران عصر