«پدیدار‌شناسی فوتبال» از میان محبوب‌ترین کتاب‌های حوزه اندیشه

تحلیل گفتمان فوتبال




  احمد جهانبخش

فوتبال ورزشی است که هر روز جایگاه ملموس‌تری در مناسبات و روابط اجتماعی به خود می‌گیرد، از ارتباط آن با نشاط اجتماعی و دیپلماسی عمومی گرفته تا جایگاه فوتبال در فقه دینی و توسعه فرهنگی. مخاطبان فارسی زبان، پس از آنکه صفحه اندیشه روزنامه ایران در سال 85 گفت‌وگویی با دکتر رضا داوری اردکانی درباره «فلسفه فوتبال» ترتیب داد و پس از آن، نشریه «اطلاعات حکمت و معرفت» در شماره مردادماه سال 88 خود مقاله‌ای از دکتر داوری را با عنوان «جهان ما به فوتبال چه نیازی دارد؟» به چاپ رساند، پدیدارشناسی و فلسفه فوتبال در نظرگاه اهالی فکر و نظر مورد توجه بیشتری قرار گرفت و حوزه ادبیات فلسفی و جامعه‌شناسانه فوتبال با گفت‌وگوها و نوشتارهایی از دکتر ناصر فکوهی، و دکتر بیژن عبدالکریمی وسعت بیشتری پیدا کرد.
 در قفسه کتاب‌های حوزه اندیشه فوتبال در ایران نام کتاب‌های زیر به چشم می‌خورد:
1- «فوتبال، خشونت، سیاست» نوشته هوشنگ فتحی (نشر مجرد- چاپ 1363)
2- «فوتبال، از عشق تا عشق» نوشته عباس صالح مدرسه‌ای (نشر پیام آزادی-چاپ 1377)
3- «فوتبال، سیاست، تاریخ، مردم؛ روزی روزگاری فوتبال» نوشته حمیدرضا صدر (نشر آویژه-چاپ 1379)
4-«فوتبال، زندگی، عشق» نوشته فرشاد فرشباف ابریشمی (نشر ابریشمی فر-چاپ 1384)
5- «فوتبال و زندگی» نوشته محمد مهدی شجاعی (نشر تجلی نور-چاپ 1385)
6- «فوتبال» نوشته حسین غدیری پور اناری‌زاده (نشر ملینا-1386)
 7- «فوتبال علیه دشمن» نوشته سایمون کوپر، ترجمه عادل فردوسی پور (نشر چشمه-چاپ 1389)
8- «فوتبال و سینما؛ پاشنه اسفندیار و چشم آشیل مدرنیته» نوشته حمید موذنی (نشر قطره-1393)
9- «فوتبال، فاشیسم و نازیسم» با تدوین و ترجمه آرش معصومی، با مقدمه دکتر صادق زیباکلام (نشر فرهنگ شناسی-چاپ 1393)
10- «رویکردها و نظریه‌های نوین در جامعه‌شناسی فوتبال» نوشته دکتر رضا شجیع (نشر نقد-1393)
11- «بعد سوم فوتبال-راهی از بازی به زندگی» نوشته حمید پاشاپور یوالاری (نشر ورزش-1394)
مشاهده می‌شود که پس از سال 85، رویکرد پرداختن به مسأله فوتبال از فرآیندهای اجتماعی مبتنی بر تجربه یا تاریخ فاصله می‌گیرد و با پیوند دادن این ورزش به مسائل انسان‌شناختی، نظریه‌های جامعه‌شناختی، فلسفه، سیاست، هنر و زندگی در صدد یافتن معانی و واکاوی مفاهیم فوتبال و تعریف نسبت آن با زندگی متجددانه انسان است.
هرچند هنوز کتابی فلسفی در زمینه فوتبال در ایران به چاپ نرسیده است، اما کتاب‌های «فوتبال علیه دشمن» سایمون کوپر (ترجمه عادل فردوسی‌پور) با شش نوبت تجدید چاپ و «روزی روزگاری فوتبال» نوشته حمیدرضا صدر با چهار نوبت چاپ مجدد، که دارای رویکردی جامعه‌شناختانه هستند، در صدر محبوب‌ترین کتاب‌های حوزه اندیشه فوتبال قرار گرفته‌اند.
برای نمونه سایمون کوپر (نویسنده اهل انگلستان و دانش‌آموخته رشته تاریخ از دانشگاه آکسفورد) در کتاب «فوتبال علیه دشمن» با ارائه روایتی از سفرهای خود به 22 کشور جهان، در پی این بوده است تا نشان دهد فوتبال چه نسبتی با جوامع این کشورها دارد و چیستی تفاوت موجود در نحوه بازی و تفکر فوتبالی موجود در میان این کشورها چیست. او با انتشار این کتاب، برنده «جایزه ویلیام هیل» برای کتاب‌های ورزشی در سال 1994.م شد. سایمون کوپر در سال 2011 نیز کتابی با عنوان «آژاکس، هلندیان، جنگ جهانی دوم» به چاپ رساند که در آن تبعات ناشی از جنگ جهانی دوم و نسل‌کشی‌های صورت گرفته در طول آن را از منظر فوتبال مورد بررسی قرار می‌دهد.  
در دیگر نقاط جهان نیز رشد کتاب‌های اندیشه‌ای در زمینه فوتبال به چشم می‌خورد و حتی کار به جایی رسیده است که آرای فکری و نظری چهره‌های شاخص فوتبالی نظیر اَلکس فرگوسن (از مربیان شهیر فوتبال که 27 سال مربیگری تیم منچستر یونایتد انگلیس را بر عهده داشت) به مثابه یک متفکر مورد تحلیل نویسندگان قرار می‌گیرد. آنچه در ادامه می‌خوانید، معرفی اجمالی برخی از این کتاب‌ها است.
1- فوتبال و فلسفه: تفکرات زیبا پیرامون بازی زیبا
Soccer and Philosophy: Beautiful Thoughts on the Beautiful Game
این کتاب که در سال 2010 توسط انتشارات Open Court امریکا به چاپ رسیده است، مجموعه مقالاتی فلسفی با نثری روان و خواندنی درباره فوتبال ارائه می‌کند. تِد ریچاردز (استادیار مدعو دانشکده فلسفه دانشگاه واترلوی کانادا) سر ویراستار این کتاب معتقد است که مطالعه فوتبال (از منظر تاریخی، اجتماعی، اقتصادی، و فلسفی)، با تمام شکوه و فسادی که در آن وجود دارد، «مطالعه انسانیت» است و هیچ چیز ارزشمندتر از این موضوع نیست.
«تنهاییِ داور»، «به من بگو چگونه بازی می‌کنی و من به تو خواهم گفت که کی هستی»، «آیا عقل حکم می‌کند که از تیم استون ویلا طرفداری کنیم؟»، «آیا رونالدو، پیکاسوی مدرن است؟»، «افلاطون و عظمت بازی» از جمله عناوین سی و یک مقاله چاپ شده در این کتاب هستند.
2- فوتبال و هویت اروپایی
Football and European Identity
به قول شَرلوت وَن تویکوم (جامعه‌شناس ورزش اهل بلژیک) در «نشریه پژوهش اروپای معاصر»، اهمیت این کتاب در متدولوژی‌ای است که نویسندگان آن (دیوید هَند و لیز کرولی) برای پیوند دادن رسانه، ورزش و ارتباطات بکار گرفته‌اند تا فصل نوینی را بر روی متخصصینی که علاقمند به تحلیل گفتمان فوتبال هستند، بگشاید.  کتاب «فوتبال و هویت اروپایی» که در سال 2006 توسط انتشارات راتلج منتشر شد، به بررسی و تحلیل مقوله «روزنامه‌نگاری فوتبال» در طول یکصد سال گذشته قاره اروپا پرداخته و درصدد است تا با پژوهشی میان فرهنگی نشان دهد که چگونه هویت‌های محلی و ملی فوتبال بر اثر تعامل بازی گونه‌ای که میان فوتبال، اجتماع، سیاست و رسانه‌های مکتوب وجود دارد، دستخوش تغییر شده‌اند.
3- تئوری بازی زیبا: چگونه فوتبال می‌تواند به اقتصاد یاری رساند
Beautiful Game Theory: How Soccer Can Help Economics
در خصوص تأثیرات اقتصاد بر نوع رفتارهای اجتماعی و روند توسعه‌ سیاسی و فرهنگی تردیدی وجود ندارد. دکتر ایگانچیو پالاکیوس-هوِرتا (استاد دانشگاه LSE لندن در رشته مدیریت) در کتاب «تئوری بازی زیبا» برای نخستین بار از فوتبال برای بررسی و آزمایش نظریه‌های اقتصادی (از جمله نظریه بازی) و تحلیل رفتار مردمی ناشی از آنها، استفاده کرده است. به زعم وی، فوتبال مجموعه‌ای غنی از داده‌ها و الگوه‌ها را در خود گنجانده که برای اصول اقتصاد جهانی، جذاب و مفید هستند.
در این کتاب که توسط انتشارات دانشگاه پرینستون در سال 2014 به چاپ رسیده، به مسائلی همچون اقتصاد تجربی، اقتصاد رفتاری، دانش مالی و اقتصاد اعصاب پرداخته شده و نشان می‌دهد که امروز از الگوی فوتبال حتی در سطح نظریه‌های جدید اقتصادی-اجتماعی استفاده می‌شود و می‌توان از آن در پیشبرد اهداف اقتصادی بهره گرفت.


آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/6151/17/361479/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه
ایران عصر