تقویت «امنیت» و «آزادی فکری» در دانشگاه‌ها




دکترخسرو باقری نوع‌پرست
استاد  دانشگاه تهران
انتظارها از رئیس جمهوری آینده البته ابعاد مختلفی دارد. من خود را تنها به بعد دانشگاه محدود می‌کنم که عمده وقت و نیروی من در آنجا صرف می‌شود. در آغاز باید گفت که «انتظار» مفهومی یک جانبه و انفعالی نیست و مقصود این نخواهد بود که رئیس جمهوری آستین بالا بزند و اوضاع را دگرگون کند؛ بلکه انتظار از رئیس‌جمهور، انتظار از خود ما نیز هست.
نخست، بزرگترین بلای فرود آمده بر سر دانشگاه ما از این فهم نادرست ناشی شده که همه دانش‌آموزان باید راهی دانشگاه شوند. حاصل این هجوم را می‌توان در وقت اندک استادان، راهنمایی‌های سطحی و صوری در پژوهش‌ها، عدم تناسب محتوای کتابخانه‌ها با مقاصد رشته‌های دانشگاهی و نظایر آنها ملاحظه کرد؛ وضعیتی که در آن، هیچ نابغه‌ای نمی‌تواند معجزه کند. اما آیا اکنون که این سیل جاری شده، می‌توان چاره‌ای اندیشید؟ آری و از جمله می‌توان به این پیشنهاد فکر کرد که دست‌کم دانشگاه‌های مادر، از مسیر این مسیل دور نگاه داشته شوند تا بتوانند به کیفیت بپردازند، هر چند لازم باشد از حمایت بودجه‌های دولتی برخوردار باشند و ناگزیر نگردند به اسم تأمین خودکفایی در بودجه، حیثیت دانشگاهی خود را به آب و آتش بسپارند.
دوم، آفتی است که در یک یا دو دهه اخیر به جان دانشگاه افتاده و از آن با نام «صورت‌گرایی» می‌توان یاد کرد. چندی است که دولت‌های ما در اندیشه بالا رفتن از نردبان ترقی بین‌المللی افتاده‌اند و امتیاز و ارتقای استادان را در گرو این ترقی نهاده‌اند. رشد علمی پوشالی، یکی از تهدیدهای این سیاست است و در دامنه این سراشیب دویدن، زمینه انحطاط اخلاقی را نیز در دانشگاه فراهم آورده است. «سرقت علمی» با گونه‌های متنوعی که دارد و نام‌های کاذبی که همه روزه در پای مقاله‌ها سبز می‌کند، می‌رود که چون عرف دانشگاهی درآید. اگر این روند در حد نقض اخلاق باقی می‌ماند، هنوز خشنودکننده بود، اما می‌رود که ناهنجاری را به هنجار بدل سازد که در آن، دیگر کسی از «نقض اخلاق» شرمگین نخواهد شد.
سوم، معضلی است که از آن به گیجی در حوزه علوم‌انسانی تعبیر می‌کنم. از سویی، اختلاط فضای سیاسی و علمی در این حوزه، منجر به آن شده که برخی، علوم‌انسانی معاصر را غربی و فاسد معرفی کنند و به تبع آن، کوشیده‌اند که علوم‌انسانی‌اسلامی پدید آورند و آنها را جایگزین علوم‌انسانی کنونی کنند. از سوی دیگر، دانشگاهیانی در دفاع از «علم، علم است» برآمده‌اند و جایی برای رویش «علم بومی» باقی نگذاشته‌اند. برون رفت از این معضل، تنها با گفت‌وگوی آزاد اندیشمندان و ترسیم درست مرزها و مزج‌های علم و فرهنگ میسر خواهد بود.
از همین جا به چهارمین انتظار راه می‌یابیم. دانشگاه نیازمند امنیت و فضای آزاد فکری است. اگر اندیشمندان نتوانند با فکر آزاد با هم سخن بگویند و همواره در صرافت آن باشند که چگونه تندی و تیزی نقد و انتقاد خود را سوهان زنند، گفت‌وگوهای مبهم و فروخورده راه به جایی نخواهند برد. براستی آیا امنیتی که برای کسانی چون مجلسیان تدارک دیده شده، در دانشگاه و به پاسداشت اندیشه نیز لازم و حیاتی نیست؟ اگر رئیس جمهوری آینده بتواند انتظار دانشگاهیان را در این چهار فصل برآورده سازد، سالیانی نیکو در انتظار دانشگاه خواهد بود.

 


آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/6454/233/406718/1
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه
ایران عصر