مروری بر مهم‌ترین رویدادهای مجلس در سال 96

موگرینی در حلقه نمایندگان، داعش در بهارستان





احسان بداغی
روزنامه‌نگار
سال 96 برای مجلسی‌ها در حالی شروع شد که آنها هم مانند دیگر بخش‌های سیاسی کشور خود را برای یک رودررویی در انتخابات ریاست جمهوری دوازدهم آماده می‌کردند. ترکیب مجلس یک سال قبل از این رویارویی عوض شده بود و حالا بعد از سه دوره تسلط اصولگرایان بر بهارستان، پارلمانی با نقش پررنگ‌تر اعتدالیون و اصلاح‌طلبان تشکیل می‌شد. پارلمانی که می‌توانست خیال حسن روحانی و دولت را حداقل در پروسه رقابت‌های انتخاباتی تا روز 29 اردیبهشت 96 از جانب مجلسی‌ها راحت کند. 4 سال قبل از آن در دوره پیشین مجلس حسن روحانی به عنوان نامزد اصلاح‌طلبان و اعتدالیون طرفدار چندانی در مجلس نداشت. به عوض او این محمدباقر قالیباف بود که یک تنه در سال 92 بیش از نیمی از نمایندگان مجلس وقت را در اردوگاه انتخاباتی خود می‌دید.

در انتخابات اخیر اما ورق بازی سیاسی برگشته بود. از سه فراکسیون سیاسی مجلس دو فراکسیون امید و مستقلین رسماً از حسن روحانی حمایت کردند و در مقابل مجموع نامزدهای اصولگرا چیزی حدود یک سوم نمایندگان مجلس را به عنوان همراهان خود می‌دیدند. این اما تمام نقشه صف‌کشی‌های انتخاباتی سال 96 مجلسی‌ها نبود. نمایندگان این دوره حضوری به مراتب پررنگ‌تر هم در ستادهای انتخاباتی داشتند. تا آنجا که محمد دهقان، نماینده طرقبه به عنوان رئیس ستاد انتخاباتی محمدباقر قالیباف انتخاب شد. در اردوگاه ابراهیم رئیسی هم نمایندگانی چون نصرالله پژمانفر، کریمی قدوسی، احمد سالک، حاجی‌بابایی و محمدجواد ابطحی فعال بودند. در ساز و کار انتخاباتی اصولگرایان یعنی جمنا هم نمایندگان مجلس نقش پررنگی داشتند، از امثال حاجی‌بابایی و کوهکن گرفته تا زاهدی و فولادگر. اما دل اعضای این مجموعه انتخاباتی که در دو ستاد قالیباف و رئیسی پخش شده بودند حتی بعد از کنار کشیدن قالیباف هم با یکدیگر صاف نشد. تا آنجا که محمد دهقان، بعد از برگزاری انتخابات کنار کشیدن قالیباف را تلویحاً به فشار حلقه اطرافیان رئیسی ارتباط داد. در حالی که فراکسیون اصولگرایان مجلس در این انتخابات تقریباً دو پاره شده بود، این اتفاق نه تنها برای دو فراکسیون دیگر نیفتاد بلکه آنها یعنی مستقلین و اصلاح‌طلبان همزمان در ستاد انتخاباتی حسن روحانی حضوری فعال داشتند. سخنگوی ستاد انتخاباتی حسن روحانی در این انتخابات محمدعلی وکیلی بود و رئیس ستاد اصولگرایان اعتدالگرا بهروز نعمتی. ستاد اقوام و اقلیت‌های حسن روحانی هم تماماً توسط نمایندگان مجلس اداره می‌شد و به جز این هم یک ستاد مستقل به نام ستاد نمایندگان مجلس در حمایت از حسن روحانی برپا شده بود. بدین ترتیب ائتلاف انتخاباتی که از سال 92 بین جریان اصلاحات و اعتدالیون شروع شده بود و در سال 94 مجلس را از دست مخالفان دولت خارج و به حامیان حسن روحانی تقدیم کرد، در سال 96 هم تا بزنگاه انتخابات ریاست جمهوری به کار خودش ادامه داد. هر چند بعد از چند هفته حرف‌ و حدیث‌ها درباره اختلافات داخلی این ائتلاف رو به افزایش گذاشت.
   بازی در سکوت
علی لاریجانی، رئیس مجلس را خیلی‌ها در دولت یازدهم مهم‌ترین مدافع پاستورنشینان می‌دانستند. این در حالی بود که  نزدیکان او در انتخابات 92 به وضوح برای رأی آوردن محمدباقر قالیباف تلاش کردند اما بعد از انتخابات به نظر می‌رسید رأی آوردن حسن روحانی هم همانقدر آنها را دلشاد کرده که پیروزی قالیباف می‌توانست این کار را بکند. شاید لاریجانی در تابستان سال 92، زمانی که احمدی‌نژاد کلید پاستور را تحویل حسن روحانی می‌داد برای اولین بار در کرسی ریاست مجلس نفس راحتی کشید. 6 سال قبل از آن، او روزهایی بد و بدتر در روابط مجلس و دولت را تجربه کرده بود و در واقع یکی از اصلی‌ترین اهداف حملات احمدی‌نژاد و دولت او بود تا جایی که یکشنبه سیاه مجلس و بعد از آن ماجرای 22 بهمن قم بر بستر همین اختلافات شکل گرفت تا بهمن‌ماه سال 91 را برای سیاست ایران یک ماه تاریخی و پرحادثه بکند. هنوز 6 ماه از زمانی که احمدی‌نژاد خود در صحن مجلس لاریجانی را به باد شدیدترین حملات گرفته بود و طرفدارانش چند روز بعد در قم با پرتاب مهر نماز و کفش، سخنرانی او را نیمه تمام گذاشته بودند نمی‌گذشت که دولت تغییر کرد و این یعنی آغاز فصلی نو برای لاریجانی در کرسی ریاست مجلس. با این سابقه سخت نبود حدس زدن اینکه علی لاریجانی در
 29 اردیبهشت 96 رأی خود را به نفع حسن روحانی به صندوق می‌اندازد. او اما در این انتخابات هیچ گاه به حمایت علنی از روحانی دست نزد. هر چند نزدیک‌ترین یارانش از
پررفت و آمدترین افراد به ستاد روحانی بودند. با این حال او از جایی نتوانست به سکوت انتخاباتی خود ادامه دهد؛ از همانجایی که قالیباف شعار ایجاد 5 میلیون شغل در 4 سال را مطرح کرد و از درون تشکیلات جمنا هم صداهایی چون شعار یارانه 250 هزار تومانی شنیده شد. اینجا بود که لاریجانی وارد صحنه شد و به صراحت این دست شعارها را «غیر اجرایی» و «خیالپردازانه» نامید. دیگر نزدیکان او نظیر کاظم جلالی هم در این مقطع موضعگیری‌هایی مشابه داشتند. اینها همه در حالی بود که تنها چند روز قبل از این موضع‌گیری‌ها، لاریجانی و نزدیکانش در مجلس به نفع شهرداری تهران و محمدباقر قالیباف در ماجرای طرح تحقیق و تفحص از این مجموعه اقدام کرده بودند. چیزی که کاظم جلالی هم بعداً آن را رسماً تأیید کرد. این وضعیت بخوبی نشان می‌داد که هر چند لاریجانی و اطرافیان او تمام تلاش خود را برای رأی آوردن مجدد حسن روحانی به کار می‌بندند اما همزمان هم تمایل ندارند ارتباط‌شان با قسمتی از جریان اصولگرایی که هنوز با آنها همراهی‌هایی داشت، به کلی از بین برود.
  اختلاف در ائتلاف 4 ساله
با پایان انتخابات اما به نظر می‌رسید   صف‌بندی‌های مجلس  قدری به هم ریخته‌اند؛ اصلاح‌طلبان رو به انتقاد از حسن روحانی آوردند که آنها را در جریان چینش کابینه چندان به بازی نگرفته است. اعتدالیون هم در قبال این بحث سعی بر سکوت کردند و اصولگرایان شکست خورده در انتخابات هم بیشتر سعی می‌کردند برای رقیب انتخاباتی دیروز خود، در چینش کابینه تعیین تکلیف کنند. حرف و حدیث‌ها در این فضا اوج گرفته بود و هر روز نمایندگان روایتی از شنیده‌های
 خود از وزرای پیشنهادی می‌دادند. رئیس جمهوری و نزدیکان او اما هیچ گاه وارد این بحث‌ها نشدند و نه در تکذیب و نه در تأیید آنها چیزی نگفتند. هر سه جریان حاضر در مجلس معتقد بودند که باید ملاک‌ها و معیارهایشان در ترکیب کابینه لحاظ شود تا به وزرای پیشنهادی رأی مثبت بدهند. نهایتاً در فاصله دو هفته مانده به مراسم تحلیف حسن روحانی در ریاست جمهوری در روزهای متفاوتی میزبان سه فراکسیون مجلس بود تا با آنها درباره چینش کابینه صحبت کند. در این سه جلسه هیچکدام از فراکسیون‌ها لیست پیشنهادی به رئیس جمهوری ارائه نکردند و این در حالی بود که حسن روحانی از آنها خواسته بود تا گزینه‌های خود را برای وزارتخانه‌های مختلف به او معرفی کنند.
  حمله تروریستی؛ تاریخی‌ترین روز مجلس
بهارستان در روزهای بعد از انتخابات تبدیل به مرکز اصلی اخبار سیاسی ایران شده بود. رفت و آمدها به آنجا افزایش یافته بود، همین طور رفت و آمد بهارستانی‌ها به پاستور. هر روز از مجلس ایران خبر جدیدی می‌رسید. روز 17 خرداد اما نام مجلس ایران به پر جست و جوترین واژه در اینترنت تبدیل شد. صدر اخبار این روز از ساعت 11 صبح تا پاسی از شب با نام مجلس شورای اسلامی همراه شده بود. این شاید عجیب‌ترین روز مجلس ایران بود؛ حتی عجیب‌تر از روز برکناری بنی‌صدر و استعفای نمایندگان مجلس ششم. برای اولین بار در تاریخ، مجلس هدف یک حمله تروریستی قرار گرفت. آخرین باری که در مجلس ایران صدای مکرر شلیک و بوی باروت شنیده شده بود به  حدود 110 سال قبل از این واقعه برمی‌گشت؛ جایی که کلنل لیاخوف روسی با چراغ سبز محمدعلی شاه قاجار مجلسی‌ها را به خاک و خون کشید. روز 17 خرداد 96  هر چند اتفاقی برای نماینده‌ها نیفتاد اما حمله تروریستی سه نیروی داعشی نهایتاً با شهادت 17 نفر از کارمندان و محافظان مجلس و شهروندان عادی و بعد از هلاکت سه فرد تروریست به پایان رسید . این حملات حدود ساعت ۱۰:۳۰ با حمله به ساختمان مجلس آغاز شد و 10 دقیقه بعد از آن هم خبر رسید که گروهی دیگر به حرم حضرت امام (ره) یورش برده‌اند. این حملات نخستین حمله  داعش در خاک ایران بود و اولین حمله تروریستی در تهران در بیش از یک دهه و نخستین حمله بزرگ در کشور ایران از زمان بمب‌گذاری ۱۳۸۹ در زاهدان محسوب می‌شد. در اسفند 95، یعنی چهار ماه قبل از این حملات داعش در ویدیویی به زبان فارسی ایران را تهدید به حمله  کرده و تأکید کرده بود این کشور را «به ملت‌های سنی دیگر پس خواهد داد». یک روز بعد از این حادثه هم وزارت اطلاعات اعلام کرد که هر پنج فرد مهاجم به مجلس و حرم حضرت امام تبعه ایران و اکثراً اهل مناطق غربی کشور بودند. آنها پس از عضویت در داعش در یک گروه بزرگ به رهبری ابو عایشه برای انجام عملیات‌های تروریستی در شهرهای ایران در مرداد ۱۳۹۵ وارد کشور شدند، اما با کشف و انهدام این گروه تروریستی و کشته شدن ابو عایشه این هفت نفر در کشور متواری شدند. در این بین هم مسأله ابهام‌برانگیز اعلام برخی نمایندگان و بعداً برخی نهادها مبنی بر این قضیه بود که یک زن هم در حمله تروریستی داعش حضور داشته که موفق به فرار شده است. ماجرای این زن تا دو هفته بعد از حمله داعش بر سر زبان‌ها بود و بعد از آن بی‌آنکه پاسخی رسمی و دقیق به اصل این خبر داده شود، از یادها رفت. اما شاید نکته قابل توجه اینجا بود که در طول حدود 6 ساعتی که این حمله و درگیری نیروهای نظامی با تروریست‌ها ادامه داشت، صحن علنی مجلس تعطیل نشد و نمایندگان به کار خود ادامه دادند. حتی برخی از نمایندگان هم عکس‌هایی خندان از خودشان را در شبکه‌های اجتماعی منتشر کردند که بعداً مورد انتقاداتی هم قرار گرفت. 11 روز بعد از این اتفاقات، حمله موشکی به مقر داعش در دیرالزور نخستین واکنش ایران به این حملات بود. بعد از این حمله بلافاصله محکومیت جهانی آن آغاز شد، تا آنجا که حتی دونالد ترامپ، رئیس جمهوری تازه به کاخ سفید رفته امریکا هم در بیانیه‌ای گفت برای مردم ایران و خانواده‌های قربانیان دعا می‌کند و تأکید کرد، «دولت‌هایی که از تروریسم حمایت کنند این ریسک را متقبل می‌شوند که قربانی شرارتی شوند که آن را ترویج می‌کنند.» در واکنش هم محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان در پیامی توییتری، بیانیه کاخ سفید را «نفرت‌انگیز» خواند و به تصویب تحریم‌هایی جدید در سنای امریکا علیه ایران پس از این رخداد اعتراض کرد و نوشت: «بیانیه نفرت‌انگیز کاخ سفید و تحریم‌های سنا در حالی است که ایران با اقدامات تروریستی مورد حمایت افراد وابسته به امریکا مقابله می‌کند. مردم ایران چنین ادعای دوستی امریکا را نمی‌پذیرند.»
  مراسم تحلیف در سایه عکس یادگاری با موگرینی
کمتر از دو ماه بعد از این حادثه یعنی در روز ۱۴ مرداد ۱۳۹۶ بهارستان آماده می‌شد تا میزبان مراسم تحلیف ریاست جمهوری دوازدهم باشد، مراسمی که برای دومین بار در آن میهمانان و مقامات خارجی هم حضور پیدا کرده بودند، مراسمی با حضور 114 هیأت خارجی و مقامات لشکری و کشوری و شخصیت‌های داخلی. مقامات ایرانی این حضور گسترده را نشانه موقعیت رفیع ایران در دنیای کنونی دانسته بودند. غیبت چهره‌هایی چون محمود احمدی‌نژاد، ابراهیم رئیسی، محمدباقر قالیباف و سردار جعفری، فرمانده سپاه در این مراسم مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت اما آن چیزی که بیشتر از همه سر و صدا به پا کرد عکس سلفی چند نفر از نمایندگان با فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا بود. موضوعی که تا چند هفته باعث انتقادات زیادی به مجلسی‌ها شد و حتی به شکایت از نمایندگان حاضر در آن عکس در هیأت نظارت بر رفتار نمایندگان انجامید. مسئولان دولتی و خصوصاً وزارت خارجه تمرکز رسانه‌ها بر این موضوع را باعث نادیده ماندن تمام زوایای مهم‌تر مراسم تحلیف و حضور هیأت‌های خارجی در آن دانستند.
  تکمیل قدم به قدم کابینه
بر خلاف دور اول ریاست جمهوری حسن روحانی، او این بار لیست وزرای پیشنهادی خود را در روز برگزاری مراسم تحلیف تقدیم مجلس نکرد و این کار را تا روز 17 مرداد به تأخیر انداخت. البته این را نمی‌شود استثنایی جدی برای معرفی کابینه دوازدهم دانست؛ چرا که این لیست دو استثنای مهم نسبت به همه ادوار دولت قبل از خود داشت. یکی اینکه برای اولین نام فردی در این فهرست دیده می‌شد که متولد بعد از انقلاب است و دیگر هم اینکه برای اولین بار فهرست وزرای پیشنهادی بدون نام وزیر پیشنهادی علوم و ناقص تقدیم مجلس می‌شد. قبل از معرفی کابینه پیشنهادی شایعات درباره نحوه انتخاب وزرا بالا گرفت و حتی در جاهایی از نظر  رهبر معظم انقلاب در این زمینه هم سخن به میان آمد. اما هم رئیس جمهوری و هم نمایندگان مجلس این موضوع را تکذیب کردند. از جمله انتقاداتی که به این فهرست پیشنهادی وارد شده بود یکی عدم حضور زنان در ترکیب هیأت وزرا و دیگری عدم استفاده از جوانان بود. مجلس تقریباً یک هفته بعد یعنی روز 23 مردادماه کار بررسی صلاحیت وزرا را شروع کرد و 29 مرداد هم به این بررسی‌ها خاتمه داد. در آن روز بجز وزیر پیشنهادی نیرو یعنی حبیب الله بی‌طرف که به دلیل انتقادات نمایندگان غرب کشور از پروژه‌های اجرا شده در دوره وزارت قبلی او نتوانست رأی مجلس را کسب کند، بقیه وزرا رأی اعتماد گرفتند. در میان 16 وزیری که مورد قبول مجلسی‌ها قرار گرفتند امیر حاتمی، وزیر دفاع با 261 رأی در جایگاه نخست ایستاد و محمدجواد آذری جهرمی هم با 152 رأی لب مرزترین وزیر کابینه بود. بدین ترتیب کابینه دوازدهم بدون حضور دو وزیر نیرو و علوم کار خود را آغاز کرد، وزرایی که دو ماه زمان تا 29 مهرماه نیاز بود تا به مجلس معرفی شوند. در این روز رئیس جمهوری، غلامی را به عنوان وزیر پیشنهادی علوم  و  اردکانیان را به عنوان وزیر نیرو به مجلس معرفی کرد. هر چند این دو وزیر توانستند در نهایت از مجلس با دردسر نه‌چندان زیادی رأی اعتماد بگیرند اما در همان روزها برخی از نمایندگان چون محمدرضا تابش مدعی شدند که وزیر پیشنهادی علوم بیست و یکمین گزینه رئیس جمهوری برای این سمت بوده است. نهایتاً هم با برگزاری جلسه رأی اعتماد به این دو چهره در روز 7 آبان‌ماه، ترکیب کابینه دوازدهم تکمیل شد.



آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/6743/29/460207/1
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه
ایران عصر