گفت‌و‌گوی «ایران» با محمد همتی، برگزیده دومین دوره جایزه ابوالحسن نجفی

جایزه ادبی به تنهایی معجزه نمی‌کند




مریم شهبازی

برگزاری جوایز متعدد دولتی و خصوصی در حوزه ترجمه یکی از راهکارهایی است که مسئولان فرهنگی و از سویی خود اهالی کتاب اندیشیده‌اند تا مترجمان جوان را به انجام کارهایی دقیق‌تر تشویق کنند و جایزه«ابوالحسن نجفی» نیز یکی ازهمین رویدادهای ادبی است؛ جایزه‌ای که عنوان یکی از مترجمان و پژوهندگان بزرگ کشورمان را بر آن نهاده‌اند. چندی قبل مراسم اختتامیه دومین دوره این جایزه با حضور جمعی از پیشکسوتان حوزه کتاب برگزار شد تا محمد همتی بواسطه ترجمه رمان «مارش رادتسکی» موفق به دریافت عنوان برگزیده این دوره شود. گپ و گفت کوتاه ما را با او درباره میزان اثرگذاری برپایی چنین جوایزی در حوزه کتاب می‌خوانید.
 هیچ اتفاقی برای مترجم لذت‌بخش‌تر از خوانده شدن اثرش نیست
اغلب کارشناسان ادبی معتقدند حداقل فایده برگزاری جوایز ادبی، کمک به دیده شدن آثار برگزیده و شایسته تقدیر است. در همین رابطه می‌توان به برپایی جلسه نقد و بررسی ترجمه همتی از کتاب «مارش رادتسکی» نوشته «یوزف روت» اشاره کرد که طی چند روز اخیر به فاصله کمی از اهدای عنوان برگزیده به آن برپا شده است.
همتی که بیش از یک دهه از ورودش به عرصه ترجمه آثار ادبی از زبان آلمانی به فارسی می‌گذرد، درباره تأثیری که برگزاری چنین جوایزی در ارتقای سطح ترجمه آثار برجای می‌گذارد، به «ایران» گفت:«برگزاری جوایز ادبی برای مترجمان جوان و آنهایی که خواهان قدم گذاشتن به این عرصه هستند بسیار دلگرم‌ کننده است. اینکه مترجم بداند اثر او از سوی پیشکسوتان حوزه‌ای که در آن مشغول کار است بررسی می‌شود، او را به انجام کارهای دقیق تری تشویق می‌کند.» این مترجم ادبیات آلمانی که پیش‌تر بواسطه ترجمه کتاب «هنر دقت» نوشته «مایکل اوپیتس» موفق به کسب عنوان برگزیده از پنجمین دوره جشن کتاب سینما شده بود، معتقد است، کسب جوایز ادبی نه تنها موجب تشویق مترجمان می‌شود بلکه حتی منجر به‌ معرفی هر چه بیشتر آثار آنان هم می‌شود.
همتی با اشاره به اینکه کمک به خوانده شدن آثار مترجمان و از سویی مؤلفان، مهم‌ترین نتیجه برگزاری رویدادهای ادبی مختلف است، تصریح کرد:«برای اهالی کتاب هیچ اتفاقی لذت‌بخش‌تر از این نیست که کتاب آنان خوانده شود و این اتفاقی است که به کمک برپایی رویدادهای ادبی می‌توان تا حدی به آن دست یافت. البته زمانی که کسب این جوایز از طریق رویدادهایی باشد که داورانی همچون معصومی همدانی، عبدالله کوثری و... در آنها حضور دارند این مسأله به‌مراتب بیشترهم خواهد شد.» همان طور که اشاره شد اعلام اسامی برگزیدگان رویدادهای ادبی مختلف منجر به آن می‌شود که مخاطبان بتوانند به نتایج داوری‌ها به‌عنوان فهرستی از آثار خوب دسترسی پیدا کنند. یکی از نمونه‌هایی که برای این گفته می‌توان به آن اشاره کرد اقدامی است که «شورای کتاب کودک» به طور سالانه در معرفی آثار برتر حوزه کودک و نوجوان انجام می‌دهد.
 نمایندگان هر تفکری باید قادر به برگزاری جشنواره باشند
او برخلاف برخی اهالی کتاب، معتقد به لزوم برگزاری جوایز از سوی گروه‌ها و جناح‌های فکری مختلف است. وی در همین رابطه افزود: «اینکه هم در بخش دولتی و هم در بخش خصوصی شاهد برگزاری جشنواره‌های ادبی متعددی هستیم اتفاق خوبی است چراکه به نظر من نمایندگان هر تفکری باید قادر به برگزاری جشنواره و انتخاب آثار برتر از دیدگاه خود باشند. از سوی دیگر برخی می‌گویند لزومی در برگزاری جشنواره‌های متعدد نیست و بهتر است که همه آنها در چند جایزه ادغام شوند. مخالف چنین تفکری هستم چراکه به تعداد هر جایزه‌ای که برگزار می‌شود فرصتی برای دیده شدن آثار فراهم می‌شود.»
البته در اغلب کشورهای جهان جوایز ادبی بیشتر از سوی بخش خصوصی برگزار می‌شود و دولت ورود کمتری به آنها دارد. آنچنان که جوایزی همچون «نوبل ادبی» یا «هانس کریستین اندرسن» که از مهم‌ترین رویدادهای ادبی جهان به شمار می‌آیند از سوی بخش خصوصی اداره شده و برگزار می‌شود. با این حال بواسطه فقدان تریبون‌های کافی در معرفی آثار منتشر شده و ازسویی بی‌توجهی رسانه‌های دیداری- شنیداری و همچنین نشریات مکتوب در پرداخت به کتاب و مسائل مرتبط به آن برگزاری چنین رویدادهایی شانس بیشتری برای دیده شدن آثار به صاحبان آنها می‌دهد. او با تأکید بر اینکه کسب عنوان برگزیده در جایزه «ابوالحسن نجفی» افتخار بزرگی در کارنامه کاری‌اش به شمار می‌آید، ادامه داد:«نمی‌توانم این مسأله را که کسب جایزه از بخش خصوصی برایم لذت بیشتری دارد  کتمان کنم اما منکرجوایز دولتی هم نیستم. از همین رو امیدوارم اهالی کتاب و ادبیات به جای آنکه هر کدام پشت سنگر یکی از این جایزه‌ها قرار گیرند و یکدیگر را تخریب کنند بپذیرند که هر کسی با هر تفکری می‌تواند به کار خود ادامه بدهد.» البته او خود منتقد نحوه برگزاری این جوایز هم هست، چنانکه می‌پرسد«چرا طی این همه سال هنوز موفق به پیوند جایزه‌های ادبی با بدنه نشر نشده‌ایم؟ برگزار‌کنندگان این رویدادهای ادبی آنقدر از بدنه نشر دور شده‌اند که برای خود من پیش آمده به کتابفروشی رفته‌ام و از کتابی که در فلان جایزه برگزیده شده سراغ گرفته‌ام اما در کمال تعجب دیده‌ام که فروشنده حتی اسم آن جایزه به گوشش نرسیده است.»
باید پذیرفت که همه سوار یک کشتی شده‌ایم
به‌گفته همتی، «مؤسسه خانه کتاب»، «خانه سینما» و هر مؤسسه و تشکل دیگری که دست به برگزاری جوایز ادبی می‌زند، باید آنقدر رابطه خوبی با بدنه نشر داشته باشد که به محض معرفی آثار برگزیده، در وهله اول با استقبال خود بدنه نشر روبه‌رو شوند و این کتاب‌ها به‌ ویترین کتابفروشی‌ها راه پیدا کنند. آن‌طور که او می‌گوید، اگر چنین اتفاقی رخ بدهد می‌توان امیدوار شد که توجه مخاطبان به این آثار جلب شود. این مترجم ادبیات آلمانی که تا به امروز چهارده عنوان کتاب ترجمه کرده است، در پایان گفت:«تا وقتی مترجمان، مؤلفان، کتاب‌فروشان، ناشران و سایر فعالان این حوزه باور نکنند که با هم سوار یک کشتی شده‌ایم، هیچ جایزه‌ای نمی‌تواند از تأثیر چندانی برخوردار شود. جایزه‌ها منجر به دیده شدن آثار می‌شوند اما نباید فراموش کرد که آنها به تنهایی قادر به معجزه نیستند. به گمانم برای برطرف شدن شرایط آشفته‌ای که نشرمان به آن دچار شده، بیش از هر چیز، به انقلابی بزرگ در عرصه کتاب نیاز داریم.»
او نقش کتابخانه‌های عمومی را نیز در افزایش علاقه‌مندی مردم به‌مطالعه پررنگ می‌داند و تأکید می‌کند، در کنار تقویت بدنه نشر باید مخازن کتابخانه‌های عمومی هم به دور از هر گونه نگاه گزینشی تقویت شوند. این گفته همتی در شرایطی است که اغلب اهالی کتاب معتقدند، کتابخانه‌های عمومی کشور امروز بیش از هر زمان دیگری به دمیده شدن جانی تازه به کالبدشان نیاز دارند.

یادداشت
فرصتی برای دیده شدن

پرویز شهدی
مترجم آثار ادبی
فرانسوی برگزاری جوایز ادبی - فراتر از نقدهایی که به آنها وارد است- تأثیر مثبتی در معرفی کتاب‌های خوب به مخاطبان دارد. زمانی که آثار ادبی در هر یک از جوایز خصوصی یا دولتی برگزیده می‌شوند، فرصتی برای برگزاری جلسات نقد و بررسی آنها فراهم می‌شود؛ از سوی دیگر توجه رسانه‌ها نیز به کتاب‌های مذکور جلب می‌شود و آنها هم از زاویه دید خود به سراغ آثار منتخب می‌روند.  از همین رو تأکید می‌کنم، جوایز ادبی حتی با وجود حاشیه‌ها یا ضعف‌هایی که گاه به آنها وارد است، در دیده شدن کتاب‌ها بسیار مؤثرند. این مسأله بویژه در شرایطی که رسانه ملی و از سویی مطبوعات ما توجه چندانی به کتاب و کتابخوانی ندارند از اهمیت بسیاری برخوردار است. رسانه‌های ما در حالی به رسالتی که در ارتباط با کتاب برعهده دارند بی‌توجه هستند که در کشورهای دیگر اغلب روزنامه‌ها حداقل ستونی روزانه را به نقد و بررسی آثار اختصاص می‌دهند، به‌عنوان نمونه روزنامه فرانسوی «لوموند» ماهی یک مرتبه صفحات خود را به معرفی و نقد بررسی کتاب اختصاص می‌دهد و با نام «لوموند ادبی» در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرد.  اما روزنامه‌های ما با وجود شمارگانی که دارند هیچ تلاشی در جهت کمک به افزایش سرانه مطالعه انجام نمی‌دهند. رسانه ملی نیز همانگونه که گفته شد برای کتاب اهمیتی قائل نیست، البته رادیو جوان هرازچندی با اهالی کتاب تماس می‌گیرد اما مسأله اینجاست که ساعت پخش برنامه این شبکه رادیویی هم یازده- دوازده شب و زمانی ست که مردم اغلب خواب هستند؛ با تکیه بر مواردی که به برخی از آنها اشاره شد امیدوارم تعداد این جوایز ادبی هر روز بیشتر از قبل شود.





آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/6736/22/460758/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه
ایران عصر