printlogo


آداب تشرف به میهمانی خدا در گفت و گو با حجت الاسلام والمسلمین محمدرضا نوراللهیان
ادب حضور لازمه ورود به ضیافت الله



حسن عبدالله‌ زاده
روزنامه‌نگار
تکاپوی شناخت برای دستیابی به عمق فلسفه تشریع مناسک ماه صیام، افق‌های گسترده‌ای را بر روی انسان می‌گشاید. افق‌هایی که به پهنه‌های آگاهی راه می‌برند و جان را سرشار از لذت دانستن می‌کنند. در راستای این تکاپو به حضور حجت‌الاسلام والمسلمین محمدرضا نوراللهیان رفته‌ایم و سؤالات مان را با ایشان درمیان گذاشته‌ایم تا برای آنها پاسخی بیابیم.

در آستانه ماه مبارک رمضان هستیم.بزرگترین اتفاق معنوی سال که انسان را مهیای قرب الهی می‌کند. گذشته از شرافت ذاتی این ماه، بعضی از وقایع خاص همچون شب قدرنیز بر شرافت ماه رمضان می‌افزاید. جهت آمادگی برای ورود به این ماه مبارک دعای امام سجاد(ع) در هنگام زوال هر ظهر ماه شعبان بهترین دستمایه است. امام سجاد(ع)در ابتدای دعا می‌فرماید: «خدایا! بر محمّد و خاندان محمد درود فرست، درخت نبوت و جایگاه رسالت، محل آمد و شد فرشتگان، معدن دانش و خانواده وحی،... هرکه به آنان توسّل جوید ایمنى یابد، و هرکه آن‌ها را رها کند غرق شود،... پناهگاه محکم و فریادرس بیچارگان درمانده، پناه گریختگان ودستاویز استوار براى چنگ‌اندازان، خدایا!دلم را به طاعتت آباد کن، و به نافرمانى از خود رسوایم مساز» و درادامه می‌آموزد که به مدد آنچه از فضلت بر من وسعت دادى و از عدلت بر من گستردى و مرا در سایه رحمتت زنده داشتى، روزیم فرما به روزه دارى و بپادارى عبادت در شب‌ها و روزهایش». آنگونه که از محتوای این دعا برمی‌آید آداب و شیوه رسول خدا(ص) این بوده است که ماه شعبان را روزه می‌گرفتند و روزه‌داری آن را به روزه‌داری ماه مبارک رمضان متصل می‌کردند. فَأعِنَّا على الإسْتِنانِ بِسُنَّتِهِ فِیهِ... یدْأبُ فِی صِیامِهِ وَقِیامِهِ فِی لَیالِیهِ وأیامِهِ» پیامبر‌اکرم(ص) مأمور است که همه سال را به عبادت برخیزد، اما ماه شعبان را که ماهی متصل به ماه رمضان است، به قیام و صوم وبکاء و جذبه الهی می‌گذراند. امام سجاد(ع) به ما می‌آموزد تا از خدا بخواهیم که ما را هم کمک کند تا ما هم به سنت پیامبر مقید شویم،ماهم از سر میل و اشتیاق درماه شعبان روزه بگیریم ودر شب‌های آن بیدار شویم تا با آمادگی کامل وارد ماه مبارک رمضان شویم. هر روزهنگام ظهر این را از خداوند طلب می‌کند. مرحوم امام خمینی(ره)در کتاب چهل حدیث جمله‌ای دارند که از آیات و روایات گرفته شده است.ایشان می‌فرماید؛« ای عزیز باید شبیه رسول‌الله شوی و این شدنی است». یعنی من، بنده خاکی می‌توانم شبیه رسول‌الله شوم؟... بله! می‌توانی چرا که؛ «فی رسول‌الله اسوه حسنه» رسول‌الله اسوه است. یعنی باید به او تأسی کنیم. البته هرکس در حد ظرف خودش، ظرف ما کوزه کوچکی است، ظرف رسول‌الله تمام اقیانوس‌های عظیم معرفت و قرب الهی را دربرمی‌گیرد. خطبه رسول اکرم(ص) درآخرین جمعه ماه شعبان حاوی نکاتی است که اگر ما به آن نکات توجه کنیم، متوجه خواهیم شد که به کدام میهمانسرا قدم می‌گذاریم. به چه ضیافتی دعوت شدیم. اصلاً دعوت شدیم یا نه بی‌دعوت می‌رویم. دعوت را رسول امینی که واسط بین زمین و آسمان است ابلاغ کرده است. دعوت نامه ازجانب خداست و در لسان وحی آمده است.«کتب علیکم الصیام.» دعوت کتبی است.
  حقیقت روزه‌داری چیست؟
صیام و روزه‌داری درماهی که در آستانه ورود به آن هستیم یک حقیقت ویک باطنی و یک ظاهری دارد. ظاهر این است که از طلوع فجر باید امساک کنیم تا غروب یا مغرب – که یک اختلاف فقهی میان برادران اهل سنت و شیعیان است- این ظاهر روزه است. اما باطن روزه که بایستی به آن توجه داشت این است که ما در آغاز ماه مبارک رمضان وارد میهمانسرای باریتعالی می‌شویم. در وصف این میهمانسرا، شارع بزرگ آیین اسلام جمله‌ای دارد که می‌فرماید: قد اقبل علیکم شهرالله... به شما روی آورده ماه خدا! این ماه را ماه خدا نامیده است، حتی نه ماه رسول خدا یا ماه بندگان خدا، این ماه « شهرالله» است.  حال بندگان دعوت شده‌اند تا وارد شهرالله شوند. بلکه «قد اقبل علیکم...» این ماه به شما روی آورده و الآن مقابل‌تان قرار گرفته است و در حال وارد شدن به آن هستید.ماهی که به تعبیر پیامبر اکرم(ص) «بالبرکه والرحمه والمغفره» است. با خودش برکات می‌آورد.با خودش رحمت و مغفرت می‌آورد. آنقدر درغروب‌های ماه رمضان می‌بخشد که، فی من تمن علیه... خداوند منت می‌گذارد. پیامبر(ص) این ماه را اینگونه توصیف می‌کند؛ «شهرعندالله افضل الشهور»، این ماه نزد خداوند از یازده ماه دیگر بالاتر است. یک شب آن از هشتاد سال برتر است. «ایامه افضل الایام» روزهای آن هم از همه روزهای سال بالاتر است «و لیاله افضل اللیالی» شب‌هایش نیز با هیچ یک از شب‌های سایر ماه‌ها برابر نیست. شب قدر آن که حساب جدایی دارد.«افضل الساعات» ساعت‌هایش هم ویژگی خاصی دارند و بایستی حساب دیگری برای آن‌ها باز شود. «هو شهر عظیم» این ماه از عظمت و بزرگی خاصی برخوردار است، چرا که «الذی انزل فیه القرآن» است.شما را به میهمانی خداوند در این ماه بزرگ و پر فضیلت دعوت کرده‌اند، «دعیتم فیه الی ضیافت الله»ابلاغ‌کننده این دعوت هم رسول خداست! درحقیقت ما به میهمانی نمی‌رویم بلکه خودشان می‌برندمان.خداوند در این ماه باب بزرگی را گشوده و ما را به آن فرا‌می‌خواند.
ورود به میهمانسرای باریتعالی شروطی دارد که اهم آنها ادب حضور است. وقتی ما به محضر بزرگی می‌رسیم، ادب حضور را رعایت می‌کنیم.هرچقدر این مقام بزرگتر و دارای عظمت بیشتری باشد، ادب حضور بیشتری لازم می‌شود. فرق است میان این‌که ما به نزد عالمی برویم تا آن‌که به حرم معصومی مشرف شویم، آنجا باید اذن ورود گرفت. نحوه صحبت کردن، آداب زیارت خواندن و... حال اگر قرار باشد ما را ببرند به محضر امام موعود(ع) آن جذبه امام و معرفت نسبت به ولی خدا موجب می‌شود تا ادب حضور بیشتری داشته باشیم.
در ماه مبارک رمضان ما به حضور در میهمانی خود خدا دعوت هستیم. در این میهمانی، امام عصر(ع)، آن انسان کامل هم دعوت است. از علی‌بن‌ابی طالب(ع) بیاموزیم که در نخلستان‌ها و در نیمه‌های شب از شوق درک حضورغش می‌کرد و حالت جذبه خاصی داشت. حال ما را می‌برند به ضیافت الهی، می‌برند به میهمانسرای الهی ویک ماه در ضیافت الهی به همراه اولیا وپاکان شرکت می‌کنیم. ضیافت الهی با ضیافت سایر مخلوقات، حتی انبیا و اولیا فرق دارد. این میهمانی خلیل‌الرحمان است. بنابراین رمضان فرصتی‌است تا انسان خودش را در حضورخداوند ببیند،بلکه دریکی از اوقات این ماه، در حال قرآن خواندن، در حالت دعا خواندن،در سحرماه رمضان و... خداوند متعال جلوه‌ای از این حضور را به او بچشاند. بایستی ذائقه‌ها آماده چشیدن طعم شیرین آن باشد. پیامبر اکرم(ص) با این تأکیدات به ما یاد‌آور می‌شود که؛به ضیافت مهمی دعوت شده‌اید و میهماندار خود خداست.
بنابراین سعی کنیم تا از حیث ظاهر و باطن خودمان را برای این میهمانی آراسته ومهیا کنیم.تا در صف روزه‌گیران قرار بگیریم. با عنایت به این‌که در هنگام ورود و حضور یک جلودار داریم و در عصر ما امام جلودارصف میهمانان این ضیافت الهی است. در عرفه وقتی مشرف می‌شویم، امام عصر(ع) تنها یک نصف روز در بین واقفان حاضر هستند، اما در ماه رمضان سی شبانه روز تمام به همراه روزه‌داران در ضیافت الهی حضور دارند. از این فرصت باید برای یک سیرو سلوک استفاده کنیم، چرا که در کنار ولی خدا و یک انسان کامل قرار گرفته‌ایم. ادب اقتضا می‌کند این ماه از هرگناه کوچک وبزرگی دست بشوییم وروح را از هرچه غیراوست پالوده و جلا دهیم.
در چنین حالتی به تأسی از معصوم و انسان کامل سیر کمال را در پیش گرفته و از فیوضات وبرکات این ماه عزیز برخوردار خواهیم بود. کسانی که قصد آن دارند تا در این ماه سیر معنوی را از طریق مناسک ماه مبارک رمضان طی کنند لازم است نسبت به مناجات سحرها، قرائت ادعیه و به جا آوردن نوافل اهتمام جدی داشته باشند و خود را پشت سر امام مهدی(ع) بدانند و یقین داشته باشند که ایشان هر کجایی ممکن است حاضر باشند.
  آثار اجتماعی این درک معنوی چیست؟
معنویت من را قانونمند و منضبط می‌کند. فکر تجاوز به دیگران، به اموالشان، به حیثیت‌شان، به آبرویشان، فکر تعدی به حقوق دیگران، فکر اقدام به عمل بد و غیره از انسان دور می‌شود.انسان خود را غرق در عالم معنا و در محضر الهی می‌یابد و به خود اجازه فکر تعدی به همنوع را نمی‌دهد. روح معنویت انسان را به مسیر رشد وتعالی هدایت و به سماحت و بزرگی رهنمون می‌شود.در کارگاه انسان‌سازی رمضان افراد با بهره‌گیری از معنویت این ماه بزرگ مؤدب به ادب الهی وخیرخواه همنوعان خود می‌شود ونسبت به آنان احساس شفقت و مهربانی پیدا می‌کند. اگرحقیقت ماه مبارک رمضان را درک کنیم و بدرستی وارد و از آن خارج شویم حداقل دستاورد آن اجتناب از آزار و اذیت دیگران بلکه مهرورزی نسبت به سایرین است. در همین راستا است بذل مال و اطعام و برپایی سفره‌های افطار و رسیدگی به فقرا وتوجه به حال و روز مستمندان و همسایگان و... همچنین معنویت حاصل از این ماه انسان را وامی‌دارد تا نسبت به اصلاح رفتار خود بکوشد وبه رعایت حقوق دیگران پایبند باشد. آثار اجتماعی معنویت‌گرایی ابتدا در خانواده بروز یافته و به تدریج به جامعه سرایت داده می‌شود. بنابراین با قاطعیت می‌توان گفت ماه رمضان در صورت شناخت و رعایت روح حاکم برمناسک وآداب آن در زدودن ناهنجاری‌ها و بزه‌های اجتماعی بسیار مؤثر خواهد بود. از این‌رو لازم است در منابر و از تریبون‌های عمومی مردم را با حقیقت ماه مبارک رمضان آشنا ساخته و به ترویج معنویت آن پرداخت. نتیجه قهری چنین اهتمامی رواج ملایمت با مردم، رعایت حقوق دیگران و رسیدگی به ضعفا و فقرا و... خواهد بود که می‌توان از آن‌ها به عنوان آثار اجتماعی معنویت ماه رمضان یاد کرد.

آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/6781/11/467306/0