printlogo


«ایران» از سهم بازارهای مختلف سرمایه‌گذاری در ایران و دنیا گزارش می‌دهد
تغییر نگاه سرمایه‌گذاران جهان از بانک به بورس



رضا بردبار
روزنامه‌نگار
فراز و نشیب‌های اقتصادی نه متعلق به دیروز است و نه امروز و فردا؛ آنهایی که سن و سالی دارند، بارها طی این سال‌ها بحران‌های اقتصادی مختلف را تجربه کرده‌اند. همه ما کم‌ و‌بیش دیده‌ایم چطور در مدت کوتاهی بخشی از ارزش پس‌اندازمان به‌واسطه تغییر ناگهانی در اقتصاد یا بحران‌های مرتبط با آن کاهش یافته است. شاید به همین دلیل باشد که خیلی‌ها تمایل ندارند پس‌انداز و اندوخته‌های مالی خود را به‌صورت سپرده‌های نقدی نگهداری کنند.  از نیمه دوم سال گذشته – پس از آنکه سود بانکی کاهش یافت - بسیاری از مردم با سرمایه‌های خرد و کلان تلاش کردند تا به هر نحو ممکن ارزش دارایی ریالی خود را در برابر تورم و تنش ارزهای خارجی حفظ کنند. تعدادی به خرید سکه و ارز روی آوردند، عده‌ای خودرو و مسکن را گزینه مناسب‌تری یافتند. همه این اتفاقات باعث شد تا بازار عرضه و تقاضا دچار به‌هم‌ ریختگی بی‌سابقه‌ای شود و قیمت‌ها یک روز با صعود شدید و روز دیگر با سقوط مواجه شود. دراین شرایط همه از این وضعیت نگرانند و عملاً نمی‌دانند با سرمایه‌شان چه کنند؛ کجا باید سرمایه‌گذاری کنند که از گزند نوسانات بازار در امان باشند و درعین‌حال ارزش پولشان هم حفظ شود.

 بورس؛ گزینه‌ای برای کسب سود منطقی
در سال‌های اخیر نقدینگی و پول‌های سرگردان دست مردم به سمت سپرده‌گذاری سرازیر می‌شد تا با سودهای 20درصد و گاه بالاتر ساده‌ترین راه‌سرمایه‌گذاری برای عموم مردم باشد؛ اما از اواسط سال 96 سود حساب‌های بانکی به ‌یکباره کاهش یافت و تغییرات بزرگی را در بازار سرمایه رقم زد. پس‌از این اتفاق و با بروز تنش‌های ارزی اخیر، ریسک حفظ ارزش ریالی سرمایه و سپرده‌های مردم بالا رفت و به‌همین دلیل سرمایه‌های خرد و کلان راهی بازارهای دیگری نظیر مسکن، خودرو، سکه، طلا و ارزهای خارجی شدند.
در این میان شواهد نشان می‌دهد در بازار مسکن ظرفیت سرمایه‌گذاری بیش از هر بازار دیگری مهیاست و حتی بزرگ‌ترین سرمایه‌ها نیز می‌توانند سریعاً در این بازار جذب شوند. وزارت راه و شهرسازی گردش مالی بازار مسکن تهران در سال 96 را بیش از ده‌ها هزار میلیارد تومان اعلام کرده که چندین برابر کل نقدینگی جمع‌شده در قالب پیش‌فروش سکه است؛ اما در این بازار، در تواتر دوره‌های رونق و رکود مسکن و نقدشوندگی پایین مسکن در دوران رکود و اثرپذیری بالای آن از عوامل اقتصادی و سیاسی، می‌تواند جزو چالش‌های اصلی این بازار محسوب ‌شود؛ به همین دلیل آن‌هایی که تجربه و دانش بیشتری دارند، وارد بازار مسکن -به‌دلیل ابهامات موجود در آن و ریسک بلوکه شدن طولانی‌مدت سرمایه- نمی‌شوند.محل بعدی و احتمالی سرمایه‌گذاری خرید شخصی طلا و سکه است. خرید طلا، اعم از سکه، شمش و زیورآلات نیز یک گزینه احتمالی برای سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود که در بلندمدت می‌تواند ارزش سرمایه و قدرت خرید افراد را حفظ کند، با وجود این، خرید در سقف قیمتی این بازار هم ریسک بالایی دارد و در سناریوی بدبینانه، برای افراد عادی ریسک خرید طلا و سکه تقلبی هم وجود دارد؛ اما راهکاری که اغلب کشورها با اقتصاد مدرن برای چنین شرایطی پیش گرفته‌اند، سرمایه‌گذاری‌ در بخش‌های مختلف بورس است.  کارشناسان اقتصادی معتقدند سرمایه‌گذاری در بورس می‌تواند هم نسخه‌ای برای درمان اقتصاد شکننده کشور و هم گزینه مناسبی برای کسب سود منطقی و حفظ ارزش سرمایه مردم باشد.
 هدایت صحیح نقدینگی سرگردان
هادی مهری، فعال بازار سرمایه درگفت‌و‌گو با «ایران» یکی از راهکارهای برون‌رفت از شرایط فعلی و هدایت صحیح نقدینگی سرگردان مردم را سرمایه‌گذاری در بورس دانسته و معتقد است: سرمایه‌گذاری در بورس می‌تواند یکی از گزینه‌های مناسب هم برای پویایی اقتصاد کشور و هم برای افرادی باشد که این روزها نگران حفظ ارزش سرمایه‌شان هستند. وی تأکید می‌کند: مردم در اکثر کشورهای پیشرفته که اتفاقاً اقتصاد پویا و با ثباتی دارند، سرمایه‌گذاری در بورس را برای حفظ ارزش منابع مالی، درآمد آتی و نهایتاً سودآوری انتخاب می‌کنند.
 آمارها نشان می‌دهد بیشتر شهروندان کشورهای پیشرفته و صنعتی جهان، سرمایه‌گذاری در بورس را روشی مطمئن برای حفظ ارزش پول و درآمدزایی می‌دانند؛ بویژه انواع سرمایه‌گذاری‌های غیرمستقیم که خود فرد(سرمایه‌گذار) هم دیگر نیازی نیست برای فعالیت اقتصادی‌اش دغدغه‌ یا اقدام خاصی انجام دهد؛ اما متأسفانه در کشورمان در این حوزه فرهنگ‌سازی کمی انجام‌ شده است. وی درباره نحوه و شیوه سرمایه‌گذاری در جهان می‌افزاید: سرمایه‌گذاری‌های غیرمستقیم ماهیت کلی سرمایه‌گذاری کشورهای دنیا را تشکیل می‌دهد. در واقع مردم بسیاری از کشورهای جهان ثروت و منابع مالی‌شان را از طریق مؤسسات فعال در بورس‌، صندوق‌ها و سبدهای مختلفی که برای این کار را‌ه‌اندازی شده‌اند، سرمایه‌گذاری می‌کنند. بیشتر ما در ایران صنعت ‌مالی را به خریدوفروش سهام می‌شناسیم، درحالی‌که صنعت‌مالی هم در ایران و هم در سایر نقاط جهان کارکردهای قابل‌توجه دیگری هم دارد که اکثر مردم از آن بی‌اطلاع هستند.  این صاحب‌نظر اقتصادی درباره سرمایه‌گذاری‌های غیرمستقیم توضیح می‌دهد: بررسی آمار و ارقام نشان می‌دهد، در کشورهایی که ثبات اقتصادی بیشتری دارند، دارایی‌های مردم در صندوق‌های سرمایه‌گذاری فعال در بورس متمرکز می‌شود.
 ارزش صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دنیا
این کارشناس بازار سرمایه درباره ارزش صندوق‌های سرمایه‌گذاری دنیا عنوان می‌کند: بیشترین حجم ثروت در صندوق‌های سرمایه‌گذاری به ترتیب مربوط به امریکا، اروپا، آسیا و بعد هم سایر بخش‌ها و نقاط دنیا می‌شود. تنها درسال 2008 حدود 10هزار میلیارد دلار ارزش صندوق‌های سرمایه‌گذاری در امریکا بوده که طی 10 ساله اخیر این رقم حدود دو برابر شده است. در واقع در سال 2018 ارزش «سرمایه‌گذاری غیرمستقیم» در جامعه امریکایی به بیش از 20 هزار میلیارد دلار رسیده است. 43 درصد خانواده‌های امریکایی به‌نوعی در بحث سرمایه‌گذاری غیرمستقیم دخیل هستند و مشاهده می‌شود به‌طور متوسط هر خانواده در چهار صندوق سرمایه‌گذاری کرده‌اند. بررسی نسبت ارزش دارایی‌های صندوق‌های سهامی به تولید ناخالص داخلی در ایران و چند کشور اروپایی گویای این نکته است که کشورهایی که بیشترین توسعه‌یافتگی را دارند، بیشترین میزان سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سهامی را هم داشته‌اند؛ درحالی‌که ما در ایران در حال حاضر چنین شرایطی را نداریم؛ البته بسترهای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در کشورمان فراهم است، اما ازآنجایی‌ که فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی ضعیفی در این خصوص انجام می‌شود، مردم از آن بی‌اطلاع هستند.
 آمارها نشان می‌دهد در ایران نیم درصد از تولید ناخالص ملی کشور در صندوق‌های مختلف سرمایه‌گذاری شده است. بعد از ایران به ترتیب ترکیه 2درصد، یونان 4 درصد، پرتغال 11درصد، مجارستان 17 درصد، ایتالیا 23درصد و اتریش 31 درصد سرمایه‌گذاری غیرمستقیم داشته‌اند. حال در مقابل این کشورها، آن‌هایی که اقتصاد پویا و فعال‌تری دارند نظیر انگلیس و هلند، بیش از 100 درصد درآمد ناخالص داخلی کشورشان را صرف سرمایه‌گذاری در صندوق‌های سهامی کرده‌اند.
 مسیر پیشرفت اقتصادی ایران
مهری درباره سپرده‌های بانکی کشورمان و مقایسه‌ آن با سایر نقاط دنیا توضیح می‌دهد: مردم کشور ما پول زیادی در سپرده‌ها سرمایه‌گذاری کرده‌اند، البته این موضوع فقط به کشور ما اختصاص ندارد و در کشورهای دیگر هم شاهد این اتفاق هستیم. آمار و ارقام رسمی نشان می‌دهد بعضی کشورها اقبال زیادتر و برخی نیز توجه کمتری به سپرده‌‌گذاری در بانک‌ها دارند. اگر روند توسعه‌یافتگی در این کشورها را دنبال کنیم، آمار و ارقام کاملاً معنا‌دار است. به‌عنوان مثال کشوری مثل یونان، 66 درصد از دارایی مالی‌اش را در بانک سرمایه‌گذاری کرده و کشورهای دیگری نظیر اسلواکی، چک، اسلوونی و... هم شرایطی مشابه یونان دارند؛ در مقابل کشورهای دانمارک، ایسلند، سوئد، هلند و... را می‌بینیم که حجم سپرده‌های بانکی بسیار پایین‌تری نسبت به کشورهایی نظیر یونان دارند.بررسی‌‌ها نشان می‌دهد هر چه کشوری پیشرفته‌تر و اقتصاد پویاتری داشته باشد، مردم منابع مالی و دارایی‌هایشان را به سرمایه‌گذاری‌های غیرمستقیم نظیر آنچه در بورس شاهد هستیم، می‌سپارند. کارشناس بازارسرمایه می‌افزاید: حال اگر سپرده‌های بانکی کشور خودمان را با سایر نقاط جهان مقایسه کنیم، متوجه نکات ظریفی خواهیم شد. براساس آمار، ارزش کل سپرده‌های بانکی در پایان دی‌ماه 1396 بالغ‌ بر 1500 هزار میلیارد تومان بوده است. از کل 431 هزار میلیارد تومان ارزش بورس، 347 هزار میلیارد تومان سرمایه به‌عنوان سهام غیرشناور در بورس داریم و تنها 84هزار میلیارد تومان سهام شناور ماست. در کشورهای پیشرفته سرمایه‌گذاری در سهام و بورس غالب بر سپرده‌های بانکی است، درحالی‌که در کشور ما این موضوع برعکس است. اگر ما در ایران بخواهیم مسیر پیشرفت را دنبال و به جایگاه بالاتری دست پیدا کنیم، باید به سمت سرمایه‌گذاری در بورس حرکت کنیم.
 سرمایه‌گذاری در صندوق‌های طلا
مهری ضمن تأکید بر اینکه سرمایه‌گذاری در بورس می‌تواند یکی از راهکارهای برون‌رفت از شرایط اقتصادی فعلی هم برای مردم و هم کشور باشد، درباره سرمایه‌گذاری‌ غیرمستقیم در بورس توضیح می‌دهد: در حال حاضر با توجه به بسترهای مناسبی که در کشور وجود دارد، مردم می‌توانند سرمایه‌های خرد و کلان خود را به صندوق‌های سرمایه‌گذاری بسپارند تا افراد متخصص کار خرید و فروش سهام و مدیریت دارایی‌شان را انجام دهند. در واقع از طریق این روش، مدیریت دارایی‌هایمان را دست کسانی که تجربه و دانش بیشتری دارند، می‌سپاریم. با استفاده از چنین روش‌هایی، سرمایه‌گذار دیگر نگران از دست رفتن سرمایه‌اش در خریدوفروش‌های مکرر نخواهد بود.
یک مثال ساده برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم، صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا هستند. صندوق‌های طلا ابزار نسبتاً جدیدی هستند که این امکان را به سرمایه‌گذاران می‌دهد بدون خرید سکه در این فلز گرانبها سرمایه‌گذاری کنند. ضمن اینکه با توجه به ذات صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک، این سرمایه‌گذاری را به‌صورت غیرمستقیم و از طریق یک سبدگردان حرفه‌ای انجام می‌دهد تا ضمن برخورداری از یک مدیریت حرفه‌ای، از شفافیت و نقد‌شوندگی قابل توجه نیز برخوردار شوند. همچنین ویژگی دیگر صندوق‌های سرمایه‌گذاری مشترک ایجاب می‌کند که با کمترین مبلغ مورد نظر برای سرمایه‌گذاری بتواند از منافع آن بهره‌مند شود، چنان‌که در صندوق «عیار» این سرمایه‌گذاری با مبلغ ناچیز یک هزار تومان آغاز می‌شود؛ در حالی سکه طلا در حال حاضر بیش از دو میلیون تومان است. این بدان معناست که با خرید یک واحد از این صندوق عملاً مالک یک دو‌هزارم یک‌سکه فیزیکی می‌شود. این صاحبنظر اقتصادی، گفت: همین موضوع نشان می‌دهد نهادهای مالی کشور، فضای بزرگی برای فعالیت‌های این‌چنینی دارند و مردم نیز به چنین بسترهایی برای فعالیت اقتصادی مطمئن نیاز دارند. حال اگر فرهنگ‌سازی و اطلاع‌رسانی دقیق‌تری پیرامون سرمایه‌گذاری انجام شود، قطعاً کمتر شاهد نوسانات شدید بازار و در ادامه زیان‌های گسترده مردم و صاحبان سرمایه خواهیم بود. بارها شاهد بوده‌ایم که در بازارهای فیزیکی و سنتی به خریدارعادی و بی‌تجربه سکه تقلبی یا طلا با عیار پایین تحویل شده که از این اتفاق ضرر سنگینی را متحمل شده‌اند.



آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/6801/10/470280/0