بیش از هر زمان دیگری به تئاتر نیازمندیم


مهدی شفیعی
مدیر کل پیشین هنرهای نمایشی

پس از تثبیت انقلاب اسلامی و تدوین سیاست‌های فرهنگی، در نظرگاه شورای عالی انقلاب فرهنگی از تئاتر به‌عنوان مقوم فرهنگ یاد می‌شود و دولت مکلف به توسعه و تعالی این هنر و حمایت از هنرمندان می‌شود. تقویت ساختار اداری و ایجاد مرکز هنرهای نمایشی در ساختار معاونت امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، منبعث از همین دیدگاه است. تشکیل انجمن نمایش و ایجاد شعب آن در سراسر کشور (حتی شهرهای کوچک)، برگزاری جشنواره سراسری تئاتر فجر و جشنواره‌های تئاتر استان ها اتفاقاتی بود که ساختار تئاتر را در دهه ابتدایی انقلاب شکل داد و جوانان علاقه‌مند را به تئاتر جلب کرد. ضرورت تقویت زیرساخت‌ها و آموزش در سال های بعد منجر به سرمایه‌گذاری در ساخت سالن‌ها و مجتمع‌های فرهنگی، هنری در سراسر کشور شد. در همین راستا در برنامه‌های توسعه سوم و چهارم کشور، مشوق‌هایی همچون معافیت از پرداخت عوارض و واگذاری زیربنای تجاری معادل فرهنگی باعث شد که زیربناهای فرهنگی و هنری در سراسر کشور رشد قابل توجهی داشته باشد، هرچند در این زمینه نقدهایی همچون عدم واگذاری این اماکن به گروه های نمایشی و هنرمندان قابل طرح است، ولی طبق آمار و ارقام افزایش صندلی های تئاتر و سینما، طی دو برنامه مورد نظر غیر قابل انکار است. مدیریت تئاتر بواسطه همین توسعه جمعیتی فعالان و دانش آموختگان و همچنین افزایش مخاطبان و تعدد اماکن تئاتری، سختی و صعوبت دو چندانی پیدا کرد و این توسعه کمی اگرچه با اعتبارات تأمینی و بودجه‌های تخصیصی مناسبی مواجه نبوده است اما مجموع اتفاقات و جریان های ایجاد شده، اثبات فرضیه تئاتر سرمایه اجتماعی  را رقم زده است و انکار ماهیت و ضرورت وجودی تئاتر، ناشدنی و ناممکن شده است.
تعداد دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی در دهه سوم انقلاب به بیش از ۶۴ مرکز رسید که محصول آن نسل تازه‌ای از مولدان هنری بود که تقریباً همه آنها تحصیلات دانشگاهی دارند.برخی از آنان از طریق حضور در جشنواره‌های تئاتری خود را بیشتر معرفی کرده‌اند.این هنرمندان با وجود عدم بهره‌مندی از حمایت های حداکثری دولتی با میانگین سن زیر ۴۰ سال در تولیدات خود تنوع مضمونی و گونه‌ای بیشتری را بویژه در تئاتر تهران به وجود آورده‌اند و با استفاده از ظرفیت رسانه‌های مجازی، مخاطبان بیشتری را به تماشای آثار خود راغب کرده‌اند. حضور و ظهور این نسل مقارن شد با تقاضا و ضرورت ایجاد مؤسسات تخصصی تئاتر و ایجاد تماشاخانه‌های غیر دولتی در تهران و تعدادی از مراکز استان ها که از مختصات سال های اخیر است.
گسترش اجراهای عمومی تئاتر در تماشاخانه‌های دولتی و غیردولتی که محصول افزایش تحصیلات عمومی و آکادمیک پس از انقلاب اسلامی-بویژه ۱۵ سال اخیر- در کنار گسترش فضاهای مجازی، ایجاد بانک‌های اطلاعاتی از مخاطبان و ایجاد سایت های تبلیغات و در نهایت فروش بلیت تئاتر منجر به تشکیل طیفی از مخاطبان جدید برای تئاتر شده است. از این رهگذر، نگاه غالب پیش از انقلاب اسلامی و اوایل انقلاب که تئاتر را هنری برای مخاطبان خاص قلمداد می‌کرد، کم معنی شده است. در عرصه بین‌الملل نیز جمعیت جوان و تحصیلکرده فعال در حوزه تئاتر، شرایط را بیش از پیش برای جهانی شدن تئاتر ایران فراهم کرده است‌.در قیاس با جمعیت، وسعت و شاخص‌های فرهنگی سایر کشورهای منطقه و آسیا، جایگاه تئاتر در ایران تثبیت یافته‌تر و روبه رشد است. تمرکز بر داخل، کمبود توجه به برجسته‌سازی فعالیت های این عرصه در بعد بین‌المللی و عدم ترجمه آثار نمایشنامه نویسان برجسته معاصر ایران باعث شده دیگر کشورها از ظرفیت ها و فرصت های کم نظیر ایجاد شده در تئاتر ایران آگاه نشوند.این مهم در شرایطی است که حضور مدیران جشنواره‌های معتبر جهانی و کمپانی های تئاتری دیگر کشورها در جشنواره‌های بین‌المللی برگزار شده در کشورمان غالباً با ابراز حیرت از توان کم نظیر و متنوع تئاتر کشور همراه بوده است و حضور گاه و بیگاه آثار هنرمندان تئاتر کشور در رویدادها و مجامع بین‌المللی با استقبال زیاد مخاطبان و آگاهان تئاتر کشورهای میزبان مواجه شده است.به طور مثال در اولین نشست مدیران کشورهای غرب آسیا که در پاییز ۹۵ در تهران و با هدف معرفی ظرفیت‌های تئاتر ایران و افزایش همکاری ها با کشورهای منطقه و مسلمان برگزار شد، کم اطلاعی و تعجب نمایندگان این کشورها از میزان و گستره فعالیت های تئاتر در کشورمان آشکار بود. به جرأت می‌توان گفت تئاتر ایران در منطقه غرب آسیا بی‌نظیر و در آسیا کم نظیر است. سرمایه‌های مولد و گروه های نمایشی در سراسر کشور در صورت در اختیار داشتن زیرساخت های مناسب و حمایت های ساختاری، ظرفیت‌های ارزشمندی هستند که برای بهره‌مندی از تولیدات هدفمند آنها می‌توان با تعریف مدیریت و ساختار به روز و متناسب و برنامه‌ریزی های متداوم تورهای تئاتری در داخل و حتی کشورهای همسایه، از این پتانسیل کم نظیر بهره مناسب برد و استمرار فعالیت های گروه های نمایشی را تضمین کرد. اکنون پس از گذشت چهار دهه از استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران، ضمن پاسداشت داشته‌های ارزشمند‌مان در حوزه هنرهای نمایشی، وقت آن رسیده است که بگوییم بیش از هر روز و روزگاری باید به تئاتر توجه کرد و از این ظرفیت برای تعالی فرهنگ بهره برد.

آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/6996/8/500842/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه
ایران عصر