«ایران» در گفت و گو با کارشناسان حوزه فرهنگ و هنر، از میزان فراگیری جشنواره‌ها گزارش می‌دهد

جشنواره‌های فجر را به صاحبان اصلی‌اش بسپاریم




مریم سادات گوشه
خبرنگار
ماه بهمن، به روال سالیان پیش، ماه جشنواره‌های هنری و ماه پرکاری بود؛ ماهی که جشنواره‌های فیلم، تئاتر، موسیقی، شعر و تجسمی فجر هر کدام با ساز و کارخاص خود برگزار شدند. اما مسأله مهمی که همواره دغدغه و مشکل اصحاب فرهنگ وهنر در این باره بوده، این است که جشنواره باید امکانی برای تمامی صداها و هنرها و هنرمندان باشد. این که جشنواره فجر جایی برای عرضه ایده‌های نو از هر صنف و گروهی باشد و توسط خود اهالی فرهنگ وهنر برگزار و داوری شود. بخصوص این که با تغییر دولت‌ها، این تغییرات تأثیری بر روند جشنواره و انتخاب آثار نگذارد. حالا که جشنواره‌های فیلم و موسیقی فجر سپری شده‌اند و جشنواره‌های تئاتر و تجسمی نیز به واپسین روزهای خود رسیده‌اند، جای طرح این سؤال است که جشنواره‌های فجر تا چه میزان توانسته‌اند تمامی طیف‌های هنری و هنرمندان با نگاه‌های متفاوت را به خود جذب کنند؟ آیا این جشنواره‌ها توسط صاحبان حقیقی خود برگزار می‌شوند؟ و نقش دولت در این جشنواره‌ها فقط تأمین مالی است؟ یا هنوز و همچنان با برگزاری چندین دوره از این جشنواره‌ها، انتخاب آثار نشأت گرفته از برخی آرا و نظرهای دولتی است؟
شعر
وزارت فرهنگ باید از همه صداها دعوت کند
عبدالجبار کاکایی که خود از شعرای انقلاب است، از جمله کسانی بوده که همیشه تأکید بر این داشته که تمام صداها در جشنواره شعر فجر منعکس شود. او در پاسخ به این سؤال مطرح شده از سوی منتقدان که «آیا جشنواره شعر فجر توانسته تریبونی برای همه صداها باشد؟»می‌گوید:«مشکل در سیاستگذاری جشنواره است. باید ظرفیت جذب همه صداها را داشته باشد. متأسفانه در حوزه شعر مرزبندی‌ها شدیدتر است. در حوزه سینما، تئاتر، موسیقی و تجسمی شاهد این مقدار بسته بودن و محصور بودن جشنواره‌ها نیستیم اما وقتی به شعر می‌رسد به یک باره موضوع انقلاب و مسائل مرتبط با آن پیش می‌آید. این که شعر از جهت موضوعی در راستای انقلاب باشد و باید تناسب داشته باشد. بنابر این یکدفعه صداها بلند می‌شود و آنهایی که به رسانه‌ها دسترسی دارند، همان‌ها هم سیاستگذاری می‌کنند و با رعایت این ملاحظات جشنواره شعر بی‌سر وصدا و با چراغ خاموش برگزار می‌شود.»
او درادامه افزود: «اما واقعیت این است که اگر این جشنواره بخواهد در کنار جشنواره‌های دیگر دیده شود، باید به تمام صداهای موجود در صحنه ادبیات کشور توجه شود. حداقل به صداهایی که مجوز چاپ کتاب می‌گیرند و کتاب‌های شان در کتابفروشی‌ها به فروش می‌رسد باید اعتنا کنند و از آنها دعوت و بابت جریان‌هایی که در حوزه ادبی اتفاق افتاده است، دلجویی کنند. متأسفانه این اتفاق نمی‌افتد. تنها دوره‌ای که به صداهای متفاوت توجه شد دوره هشتم بود. در چند دوره برای این‌که بگویند ما به همه صداها اهمیت می‌دهیم، چند نفر از صداهای دیگر را دعوت کردند و به آنها جایزه دادند و عکس گرفتند تا بگویند ما این گونه نیستیم.اگر بخواهیم تمام جریان‌های ادبی کشور در این جشنواره شرکت کنند، باید در تمام جشنواره‌ها آنها را دخالت بدهیم؛ هم در سیاستگذاری، هم در داوری و هم در مدیریت برنامه‌ها و مرحله به مرحله. اگر این وضعیت در وزارت فرهنگ به وجود بیاید این جشنواره جایگاه واقعی خود را پیدا خواهد کرد اما مادام که نگاه گلخانه‌ای وجود داشته باشد، جشنواره شعر فجر متعلق به طیف‌های خاصی می‌شود و هیچ گاه جشنواره خوبی نخواهد شد.»
فیلم
داوری‌ها تحت تأثیر نوسان‌های دولت ها
با این‌که اهالی سینما صنف و خانه دارند و دیگر هنرمندان اوضاع جشنواره فیلم فجر را در قیاس با دیگر جشنواره‌ها بسامان‌تر می‌دانند، اما برخی اهالی سینما هم نسبت به این جشنواره انتقادهای خودشان را دارند. سینماگران حمایت دولت را در برگزاری جشنواره فجر می‌خواهند آن هم با ساختاری مستقل. برخی فیلمسازان پیکان نقد خود را به سمت نتایج داوری‌ها نشانه گرفته و انتخاب آثار را برگرفته از نگاه دولتی می‌دانند تا نگاه صرف هنرمندانه.
علیرضا رئیسیان، نویسنده و کارگردان سینما، که در جشنواره امسال با فیلم «مردی بدون سایه» شرکت جسته بود، در این خصوص می‌گوید: «سینمای ایران از ابتدا کاملاً دولتی بود و جشنواره هم بازتاب همان سینماست. همین مسیرهم ادامه یافت و پابرجا ماند.علیرغم این‌که بخشی از سینما دولتی است و بخش دیگر غیردولتی، اما همچنان ساختار اداره و برگزاری جشنواره کاملاً دولتی و برعهده دولت است. اما این الزاماً به این معنا نیست که فیلم‌ها هم دولتی هستند. هر جشنواره‌ای کیفیتش به آثار و نتایج هیأت داوران برمی‌گردد و باید به آنها توجه کرد. قطعاً هیأت داوران تابع نوسانات دولت در بخش سیاسی جشنواره است و این مشکل پابرجاست. البته درهمه جای دنیا هم نهادهای خاص جشنواره وجود دارد که بودجه شان را از دولت می‌گیرند، ولی کارشان تابع دولت نیست اما در ایران به این شکل نیست مگر این‌که برایش ساختاری تعریف شود و اساسنامه مستقل در وزارتخانه برای آن تصویب شود و دولت بخشی از بودجه را بدهد و بخشی هم از طریق درآمدهای جشنواره تأمین شود اما ساختار باید مستقل باشد. آیین نامه برگزاری به صورت مستقل برایش تنظیم شود و دبیر جشنواره هر یکی دو سال عوض نشود چون سیاست‌ها وعلاقه شخصی اشخاص تأثیرگذار است. وانگهی دولت‌ها هم نباید آن قدر مصر باشند که هر دولت یا وزیری که عوض می‌شود، دبیر جشنواره نیز تغییر کند. در دولت تدبیر وامید، جشنواره فجر تاکنون سه دبیر داشته و احتمالاً چهارمی هم در راه خواهد بود. از جشنواره‌ای که دستخوش این همه تغییرات مدیریتی است، چه انتظاری می‌توان داشت؟»
تجسمی
در مسیر حذف مداخلات ناشیانه
جشنواره تجسمی فجر با عمر 11 ساله‌اش هم بی‌نصیب از دخالت‌های دولتی در انتخاب آثار نبوده است. بهزاد شیشه گران، نقاش و طراح گرافیک از یکسری تغییرات در سیاستگذاری این جشنواره می‌گوید: «چند ماه قبل از برگزاری جشنواره تجسمی فجر آقای مظفری، مدیرکل هنرهای تجسمی با علاقه‌مندی خاصی جمعی از هنرمندان رشته‌های گوناگون تجسمی را به موزه معاصر دعوت کردند تا با نظرات، پیشنهادها و انتقادهای هنرمندان آشنا شوند تا شاید نظرات اهالی هنر چراغ راهی باشد برای نابسامانی‌های دهه گذشته جشنواره تجسمی فجر که من نیز یکی از دعوت شدگان بودم. در آن جلسه یک مجموعه پیشنهاد و انتقادهایی مطرح شد که آقای مظفری با علاقه‌مندی یادداشت می‌کردند و در پایان از مسائل مطرح شده ابراز خوشحالی کردند و قول دادند تا موارد طرح شده را به کار بندند که البته حاصل پیشنهادها منجر به حضور مجموعه‌ای از گالری داران در جشنواره فجر شد و تغییر فاحشی در هیأت انتخاب آثار و دبیران رشته‌های مختلف داوری ایجاد شد که از این بابت باید تبریک گفت.»
او در خصوص دخالت‌های ناشیانه افراد غیرهنرمند در انتخاب آثار تصریح کرد:«اما مجموعه‌ای که در مؤسسه صبا به نمایش درآمده، باز هم آثار خام دستانه و ضعیف در بخش نقاشی و مینیاتور کم نبود که این امر نشان می‌دهد انگار دخالت‌های ناشیانه‌ای در انتخاب آثار دست داشته است ولی در بخش مجسمه و پوستر کارهای بهتری به نمایش درآمده است. دومین نکته این‌که هنوز به خاطر دخالت‌های دولتی اعتماد خیلی از هنرمندان برای حضور و مشارکت در جشنواره جلب نشده است. امیدوارم ناکامی‌های گذشته جشنواره فجر چراغ راهی باشد برای قامت بلند این رخداد مهم هنری که شایسته‌اش است».
شیشه گران در ادامه خاطرنشان کرد:«متأسفانه من هنوز تا این لحظه نتوانسته‌ام نمایشگاه باغ موزه قصر را ببینم.اما یقین دارم آثار آنجا خیلی بهتر خواهد بود چرا که با مدیریت گالری دارها، حرفه‌ای‌تر برگزار خواهد شد.به گمانم جشنواره برای جلب نظر و مشارکت هنرمندان بیش از پیش باید تلاش کند تا اعتبار واقعی خود را به دست آورد که این علاقه‌مندی را به شخصه در آقای مظفری مشاهده کردم اما امیدوارم دخالت‌های بی‌جا، ناشیانه و نسنجیده، فرصت تغییر و تحول و مرمت را از ایشان نگیرد.»
تئاتر
دولت صرفاً تأمین اعتبار می‌کند
در بین جشنواره‌ها اوضاع جشنواره تئاتر تا حدودی از این جهت بهتر است. موسیقی هم چون بخش رقابتی ندارد با مشکلات سایر جشنواره‌ها روبه‌رو نیست. شهرام کرمی مدیرکل هنرهای نمایشی نوید یک اتفاق خوب در جشنواره تئاتر را می‌دهد و می‌گوید:« چند سالی است که این اتفاق در حوزه تئاتر افتاده است. یعنی هم دبیر جشنواره و هم مدیریت بخش‌های مختلف آن برعهده هنرمندان است. یعنی در طول یک دهه اخیر این روند اجرایی و تثبیت شده است. شاید در اوایل که جشنواره تازه راه افتاده بود مقامات دولتی جشنواره را به عهده می‌گرفتند، بخش‌هایی از آن توسط حوزه‌های دولتی اجرا می‌شد و تقریباً از نیمه‌های دهه 70 این تصمیم گرفته شد که دبیرخانه جشنواره از اداره کل هنرهای نمایشی خارج شود و آن زمان این مسأله اتفاق خوبی بود. بیش از یک دهه است که این اتفاق می‌افتد و هرساله یک هنرمند شناخته شده تئاتر دبیر جشنواره بوده است. تمام مدیران بخش‌های دیگر جشنواره هم از چهره‌های هنری هستند و رسماً می‌توان گفت که جشنواره توسط هنرمندان شکل می‌گیرد و اجرا می‌شود و این اتفاق خوبی است و اداره کل هنرهای نمایشی صرفاً نقش تأمین اعتبار دارد.»


آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/7006/8/502355/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه
ایران عصر